حمید هنرجو

گاه داستان‌ها و رمان‌هایی می‌خوانم که به‌رغم اهتمام پدیدآورندگان آنها در پاسداشت حادثه دفاع مقدس و دغدغه حفظ و تبیین یک دوره حساس تاریخی و ملی، «وجه تلخی» بر سایر وجوه و عناصر کار پیشی می‌گیرد و نگاه نویسنده به سایر وجوه، کاملاً در سطح اتفاق می‌افتد؛ به‌گونه‌ای که صرفاً همان تلخ‌گویی‌ها و زنجموره‌ها که گاه رویکردهایی بومی نیز پذیرفته‌اند، در مخاطب، عمقی می‌شود.

پدیدآورنده مجموعه شعر «کوچه فرشته‌ها» که به موضوع فرزندان جانبازان جنگ تحمیلی پرداخته است، افزود: «خاکستری‌نویسی» آسیبی جدی است که می‌تواند ادبیات پایداری ما را تا سطح سوگنامه‌ها و مصیبت‌نامه‌های منسوخی که تأثیرگذاری و جایگاه چندانی در عصر جدید ندارند، تنزل بخشد، ضمن اینکه غلوگویی و تعلیق حوادث و ناگفته‌های تلخ در این زمینه، با هر توجیهی، به همین اندازه می‌تواند آسیب‌رسان و بعضاً خطرناک باشد.

هنرجو با اشاره به این که «شعر و شاعران» پایداری کمتر به سمت خاکستری‌نویسی رفته‌اند، اظهار داشت: در برخی از شعرها، عکس این موضوع، اتفاق افتاده است، یعنی شاعران ما به‌عنوان روایتگران حادثه، غالباً تلاش کرده‌اند این منازعه هشت‌ساله را از تماشاگه عرفان و حماسه ببینند، به همین علت در دسته‌بندی شعرهایی که به موضوع دفاع مقدس پرداخته‌اند، متوجه می‌شویم که خالقان این نوع آثار ادبی، بهره‌گیری از نمادهای حماسی جنگ و استفاده از صحنه‌ها و درونمایه‌های رزمی آن را به دیگر وجوه موجود، ترجیح داده‌اند؛ که البته این اتفاق نیز مراد نسل‌های جدید که تشنه آگاهی از مجموعه مسائل مربوط به جنگ، تؤام با توازن و تعادل هستند، نیست؛ هرچند تعدادی از شاعران نیز که شاید تعداد آنها به انگشتان دست هم نرسد، توانسته‌اند در شعرهای خود، همراه با جنگ، به پشت جبهه‌ها هم بروند، برای نمونه، به اشعاری می‌توان اشاره کرد که حادثه بمباران مناطق مسکونی کشور را به تصویر کشیده‌اند. این شاعر، نویسنده و روزنامه‌نگار، با تأکید بر «متعادل‌نویسی» و «پایبندی بر واقعیت‌های تاریخی جنگ» به‌عنوان دو اصل اجتناب‌ناپذیر در ادبیات پایداری، یادآور شد: «خاکستری‌نویسی» می‌تواند مقدمه‌ای برای «سیاه‌نویسی» محض باشد و استمرار آن، ممکن است به نفی صریح ادبیات پایداری ناب و واقع‌گرایانه طی آینده‌ای نه‌چندان دور و ترویج آثاری که صرفاً با هدف زیر سؤال بردن دفاع هشت‌ساله ما خلق می‌شود، منجر شود.^[۱]