موسی حقانی

موسی حقانی

مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران
نام تولد	موسی فقیه حقانی
زمینه فعالیت	تاریخ‌نگاری، پژوهش، آموزش عالی
ملیت	ایرانی
تاریخ تولد	۱۳۴۲ ‏(۶۲–۶۳ سال)
محل تولد	تهران، ایران
محل زندگی	تهران
نام دیگر	موسی فقیه حقانی
پیشه	مورخ، پژوهشگر، استاد دانشگاه
سال‌های فعالیت	دهه ۱۳۷۰ تاکنون
شروع فعالیت	دهه ۱۳۷۰
تحصیلات	دکتری علوم سیاسی (گرایش اندیشه سیاسی)
دانشگاه	پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
آثار	«تاریخ تحولات سیاسی ایران»، «تاریخ فراماسونری در ایران»، «خاندان پهلوی به روایت اسناد»، «آخرین شاه»، «آخرین دربار»، «گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوری‌خواهی»

موسی فقیه حقانی مشهور به موسی حقانی (زاده ۱۳۴۲، تهران) مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران، استاد دانشگاه و از چهره‌های فعال در تاریخ‌نگاری دوره قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی است. بخش عمده فعالیت علمی او در مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران متمرکز بوده و در این مؤسسه در مسئولیت‌هایی چون معاون پژوهشی، رئیس پژوهشکده تاریخ معاصر و سپس رئیس مؤسسه فعالیت کرده است. او هم‌زمان در عرصه آموزش عالی نیز حضور دارد و به‌عنوان استاد دانشگاه، مدیر گروه پژوهشی جامعه‌شناسی دوره پهلوی در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و سردبیر فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» شناخته می‌شود.

حقانی دارای مدرک دکترای علوم سیاسی با گرایش اندیشه سیاسی از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است و از دهه ۱۳۷۰ تاکنون در حوزه تاریخ‌نگاری ایران به پژوهش، تدریس و انتشار آثار اسنادی و تحلیلی پرداخته است. او تاکنون ده‌ها مقاله پژوهشی و چندین کتاب منتشر کرده که از میان آن‌ها می‌توان به تاریخ تحولات سیاسی ایران، تاریخ فراماسونری در ایران، خاندان پهلوی به روایت اسناد، آخرین شاه، آخرین دربار و گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوری‌خواهی اشاره کرد. بخش مهمی از فعالیت علمی او به مطالعه اسناد تاریخی، تحلیل جریان‌های سیاسی و دینی معاصر و بررسی ساخت قدرت در ایران طی دو سده اخیر اختصاص دارد.

زندگی و تحصیلات

موسی فقیه حقانی در سال ۱۳۴۲ در تهران به دنیا آمد. تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته علوم سیاسی ادامه داد و مدرک دکتری علوم سیاسی با گرایش اندیشه سیاسی را از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دریافت کرد. مسیر علمی او از ابتدا با پیوند دادن مباحث نظری علوم سیاسی و مطالعه اسنادی تاریخ معاصر ایران شکل گرفت. از دهه ۱۳۷۰ به‌طور حرفه‌ای وارد عرصه پژوهش‌های تاریخی و اسنادی شد و فعالیت خود را عمدتاً در حوزه تاریخ سیاسی و اجتماعی دو سده اخیر ایران متمرکز کرد.

فعالیت‌های علمی و مدیریتی

موسی فقیه حقانی در مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در مسئولیت‌های متعددی از جمله معاون پژوهشی مؤسسه، رئیس پژوهشکده تاریخ معاصر و نیز رئیس مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران فعالیت داشته است. وظایف او در این مجموعه شامل مشارکت در برنامه‌ریزی پژوهشی، سامان‌دهی طرح‌های اسنادی و مدیریت فعالیت‌های علمی مؤسسه بوده است.

او در حوزه آموزش عالی نیز فعالیت می‌کند و در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) به‌عنوان استاد دانشگاه و مدیر گروه پژوهشی جامعه‌شناسی دوره پهلوی به تدریس مباحث مرتبط با تاریخ معاصر ایران، تاریخ سیاسی دوره پهلوی و جریان‌های فکری و سیاسی ایران می‌پردازد.

او همچنین سردبیر فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» بوده و با نشریات تخصصی وابسته به مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در مقام پژوهشگر، نویسنده و مدیر علمی همکاری داشته است.

حوزه‌های پژوهش و رویکرد فکری

تمرکز اصلی پژوهش‌های موسی فقیه حقانی بر تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در دو سده اخیر است. در آثار و مقالات او چند محور اصلی برجسته است:

• تاریخ سیاسی دوره قاجار و پهلوی: بررسی ساخت قدرت، مناسبات حکومت با جامعه، نقش نیروهای سیاسی و تأثیر سیاست‌های داخلی و خارجی بر شکل‌گیری و تحول دولت در ایران.
• نقش جریان‌های دینی و روحانیت در تحولات معاصر: توجه به حضور و تأثیر روحانیت و جریان‌های مذهبی در رخدادهایی چون نهضت مشروطه، تحریم تنباکو، مبارزات ضد استعماری و زمینه‌سازی انقلاب اسلامی.
• مطالعه شبکه‌های وابسته و انجمن‌های مخفی (به‌ویژه فراماسونری): حقانی در کتاب «تاریخ فراماسونری در ایران» و مقالاتی مانند «ضرورت توجه به نقش پنهان فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران» به بررسی نقش انجمن‌های مخفی، شبکه‌های فراماسونری و تأثیر آن‌ها بر برخی جریان‌های فکری و سیاسی مشروطه و پس از آن می‌پردازد.
• مرور اسناد و تصاویر تاریخی: بخش مهمی از کار او به گردآوری، تحلیل و انتشار اسناد و تصاویر تاریخی اختصاص دارد؛ از جمله اسناد مربوط به کشف حجاب، کودتای ۱۲۹۹، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، ماجرای جمهوری‌خواهی در دوره رضاشاه و نیز گزارش‌ها و عکس‌های مرتبط با هیئت‌های مذهبی، عزاداری‌ها و تحولات اجتماعی ـ مذهبی ایران در قرن چهاردهم شمسی.

آثار

از موسی فقیه حقانی ده‌ها مقاله پژوهشی و چندین کتاب و مجموعه اسنادی در حوزه تاریخ معاصر ایران منتشر شده است. برخی از شناخته‌شده‌ترین آثار او عبارت‌اند از:

کتب

1. آخرین شاه، آخرین دربار
2. تاریخ تحولات سیاسی ایران
3. تاریخ فراماسونری در ایران
4. خاندان پهلوی به روایت اسناد
5. تاریخ معاصر ایران
6. گزیده اسناد وزارت جنگ: غائله جمهوری‌خواهی در مقطع سال‌های ۱۳۰۳–۱۳۰۲

مقالات

حقانی در کنار کتاب‌ها، مقالات متعددی در فصلنامه «تاریخ معاصر ایران» و دیگر نشریات علمی و پژوهشی منتشر کرده است. چند نمونه از این مقالات و نوشته‌ها عبارت‌اند از:

1. تبیین الگوی فرهنگ دفاعی در تمدن نوین اسلامی با تمرکز بر نقش و جایگاه ولایت فقیه در حفظ ساختار ارزشی نظام اسلامی
2. مدرس سیاستمداری و شریعتمداری
3. عکس روتوش شده ماسونی روی طاقچه ایرانی
4. مشروطیت از نگاه دوربین
5. ضرورت توجه به نقش پنهان فراماسونری در تحولات تاریخ معاصر ایران

علاوه بر این عناوین، مجموعه‌ای از گفت‌وگوها، گزارش‌ها و مقالات اسنادی و تصویری با موضوعاتی چون «کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به روایت تصویر»، «ایران از نگاه دوربین سیاحان و مأموران خارجی»، «محرم از نگاه تصویر» و مطالعات مربوط به هیئت‌های مذهبی و عزاداری در دوره پهلوی در کارنامه او ثبت شده است.