مهمانی امت احمد رویدادی مردمی برای بزرگداشت میلاد پیامبر اسلام (ص) در هفته وحدت است که نخستین‌بار در ۷ مهر ۱۴۰۲ در سنندج برگزار شد و سپس به الگویی فرااستانی و ملی تبدیل گردید. نام «احمد» به یکی از نام‌های پیامبر (ص) اشاره دارد و انتخاب آن، هم بر محبت مشترک شیعه و اهل‌سنت نسبت به پیامبر تأکید می‌گذارد و هم می‌کوشد جشن میلاد را از قالب همایش‌ها و برنامه‌های اداری به تجربه‌ای خیابانی، خانوادگی و مشارکتی بدل کند.1

خاستگاه سنندجی جشن در معنا و صورت آن تعیین‌کننده بوده است: شهری با اکثریت اهل‌سنت، فرهنگ زنده مولودی‌خوانی، دف‌نوازی و خوراک‌های محلی. نخستین دوره در فضایی برگزار شد که هم‌زمانی‌اش با حوالی سالگرد مهسا امینی و نگرانی از بازگشت ناآرامی‌ها، بسیاری از برنامه‌های عمومی کردستان را محتاط کرده بود. در چنین زمینه‌ای، برگزاری جشن بزرگی در پیاده‌راه فردوسی سنندج فقط یک مناسبت مذهبی نبود؛ نمایش دوباره حضور خانواده‌ها در فضای شهر و ساختن خاطره‌ای مشترک نیز بود.1

متولی اصلی توسعه ملی این الگو، سازمان تبلیغات اسلامی و شبکه اداره‌های استانی آن است؛ اما فرم موفق جشن بر سپردن بخش بزرگی از اجرا به موکب‌ها، گروه‌های مردمی، مسجدها، هیئت‌ها، هنرمندان بومی و خانواده‌ها استوار است. در سنندج، از پخت کلانه و نان محلی تا غرفه‌های کودک، بازی، نقاشی، صنایع‌دستی، تلاوت و فعالیت فرهنگی، اجزای جشن را مردم سامان می‌دهند. گزارش رسمی چهارمین دوره، سهم مشارکت مردمی در اداره غرفه‌ها را حدود ۹۰ درصد اعلام کرده است.1

مهمانی امت احمد از این حیث اهمیت دارد که در ایران، آیین‌های عمومی مربوط به اهل‌بیت (ع) مانند محرم، نیمه‌شعبان و غدیر سابقه و صورت خیابانی پررنگ‌تری داشته‌اند، اما میلاد پیامبر (ص) ، با وجود مولودی‌های فراوان محلی، تا سال‌های اخیر فاقد یک الگوی ملیِ شناخته‌شده و مستمر بود. این جشن می‌کوشد آن خلأ را با محور قراردادن شخص پیامبر (ص) پر کند و در برابر این تصور که دینداری ایرانی فقط بر مناسک امامان متمرکز است، تصویری عمومی از محبت به رسول خدا عرضه کند.

پیدایش و گسترش

توسعه جغرافیایی رویداد از استان‌های تلفیقی آغاز شد؛ سنندج، زاهدان، گلستان، بندرعباس و شهرهای آذربایجان غربی از نمونه‌های مهم آن‌اند. اهمیت این گسترش در یکسان‌کردن برنامه‌ها نیست، بلکه در امکان بومی‌سازی آنهاست: در سنندج دف، مولودی‌خوانی کُردی و خوراک محلی جلوه دارد؛ در بندرعباس موسیقی و پوشش جنوب، نان تموشی و خوراک‌های محلی به جشن هویت داده است.3

وحدت؛ از سخنرانی به مشارکت

تمایز اصلی مهمانی امت احمد با برنامه‌های مرسوم هفته وحدت، تلاش برای تبدیل «وحدت» به تقسیم کار واقعی است. در سنندج، اهل‌سنت شهر میزبان‌اند و موکب‌ها و گروه‌هایی از شهرهای عمدتاً شیعه‌نشین در پذیرایی و خدمت‌رسانی مشارکت می‌کنند. در نتیجه، هویت مذهبی و قومیِ میزبان حذف نمی‌شود؛ بلکه کُردی‌بودن، سنی‌بودن و ایرانی‌بودن هم‌زمان در صحنه باقی می‌مانند.1

این رویکرد از یک مسئله فرهنگی نیز پاسخ می‌دهد: گاه در گفت‌وگوهای اهل‌سنت، تصویر ایرانِ شیعی به‌گونه‌ای بازنمایی می‌شود که گویی محبت به پیامبر (ص) در آن کم‌رنگ‌تر از مناسک مربوط به ائمه (ع) است. امت احمد با ساختن جشن گسترده‌ای حول نام و میلاد رسول خدا، می‌کوشد این فاصله ادراکی را کاهش دهد. با این همه، اثرگذاری آن وابسته به آن است که در استان‌های مختلف، اهل‌سنت و گروه‌های محلی فقط «حاضر» نباشند، بلکه در طراحی، روایت و اجرای برنامه نیز نقش صاحب‌خانه داشته باشند.

سازمان‌دهی و صورت فرهنگی

چهارمین جشن سنندج در سال ۱۴۰۵ نمونه‌ای از این سازوکار بود: مسیر پیاده‌راه فردوسی تا میدان انقلاب، ۱۳۳ غرفه، حضور گروه‌هایی از چند استان و میهمانانی از فلسطین، لبنان، عراق و سوریه، برنامه‌های کودک و سه صحنه هم‌زمان را دربر می‌گرفت.1 چنین جزئیاتی نشان می‌دهد که مقیاس جشن فقط به جمعیت وابسته نیست؛ تنوع گروه‌های داوطلب و امکان دیده‌شدن فرهنگ محلی نیز بخشی از سرمایه آن است.

شعار مقاومت و افق ملی

شعار سال ۱۴۰۵، «جمع است به خونخواهی تو امت احمد»، به جشن بُعدی سیاسی ـ امت‌محور داد. توضیح مسئولان سازمان تبلیغات این بود که میلاد پیامبر رحمت با دفاع از مظلوم و ایستادگی در برابر ظلم تعارضی ندارد و وحدت مسلمانان باید از همزیستی نمادین به اقدام مشترک نزدیک شود.2 این تغییر لحن، در کنار ظرفیت همدلانه و خانوادگی جشن، می‌تواند مخاطبان متفاوتی ایجاد کند؛ اما خطر آن نیز این است که اگر زبان سیاسی بر تجربه شاد، فرهنگی و محلی رویداد غلبه کند، بخشی از فراگیری آن کاهش یابد.

برگزارکنندگان، مهمانی امت احمد را از بزرگ‌ترین جشن‌های مردمی میلاد پیامبر در ایران و از گسترده‌ترین الگوهای شبکه‌ای آن در جهان اسلام معرفی می‌کنند.1 با این حال، عنوان «بزرگ‌ترین جشن میلاد پیامبر در جهان اسلام» هنوز با داده‌های تطبیقیِ مستقل میان کشورهای اسلامی سنجیده نشده است. آنچه به‌طور مستند می‌توان گفت، سرعت کم‌سابقه گسترش یک الگوی خیابانی از سنندج به مقیاس ملی و توان آن در پیوندزدن مناسبت نبوی با فرهنگ‌های محلی ایران است.

ارزیابی فرهنگی

مهمانی امت احمد هنگامی ماندگار می‌شود که سه تعادل را حفظ کند: پشتیبانی نهادی بدون دولتی‌شدن جشن؛ وحدت مذهبی بدون کم‌رنگ‌کردن هویت‌های محلی؛ و گفتمان مقاومت بدون ازدست‌دادن شادی، مهمان‌نوازی و خانواده‌محوری. تجربه سنندج نشان داده است که عامل اصلی موفقیت، نه صرفاً تبلیغ رسمی، بلکه تبدیل مردم از تماشاگر به میزبان است. در این معنا، امت احمد فقط مراسمی برای یک روز نیست؛ تلاشی است برای ساختن زبان مشترکی از محبت پیامبر (ص) در فضای عمومی ایران.

گفتاورد

جشن امت احمد از نگاه برگزار کنندگان

پانویس

پیوند به بیرون

• جشن بزرگ «مهمانی امت احمد» بیانگر ارادت کُردها به نبی مکرم(ص)

• غوغای حضور در جشن "مهمانی امت احمد"

• باشکوه ترین جشن میلاد پیامبر(ص) با نام میهمانی "امت احمد" برگزار شد

• تصاویری از جشن میهمانی امت احمد