پژوهشکده شورای نگهبان نهادی علمی و تحقیقاتی است که در سال ۱۳۷۶ برای پشتیبانی علمی و ارائه نظرات مشورتی به شورای نگهبان تأسیس شد. این مرکگز در سال ۱۳۹۲ با مجوز وزارت علوم به پژوهشکده تبدیل شد. این نهاد با جامعه دانشگاهی ارتباط نزدیکی دارد و از سال ۱۳۹۸ رقابت‌های شبیه‌سازی شورای نگهبان را برگزار کرده است.
از دیگر فعالیت‌های آن می‌توان به انتشار کتاب، فصلنامه دانش حقوق عمومی و برگزاری همایش‌ها و دوره‌های آموزشی اشاره کرد. ریاست پژوهشکده از سال ۱۳۹۹ بر عهده عباسعلی کدخدایی است و علی فتاحی قائم‌مقام آن است. وظایف اصلی شورای نگهبان شامل بررسی مصوبات مجلس برای تطبیق با موازین اسلامی و قانون اساسی، نظارت بر انتخابات، و تفسیر قانون اساسی است.
این پژوهشکده از سال ۱۳۹۷ انتشار مشروح مذاکرات شورای نگهبان را آغاز کرد. رؤسای پیشین پژوهشکده غلامحسین الهام و سیامک ره‌پیک بوده‌اند. از سال ۱۳۹۹ تاکنون عباسعلی کدخدایی عضو حقوقدان شورای نگهبان، ریاست پژوهشکده را بر عهده دارد.
اعضا هیئت امنای پژوهشکده شورای نگهبان
ساختار پژوهشکده
تاریخچه پژوهشكده
به منظور پشتيباني علمي و كارشناسي و ارائه نظرات مشورتي به شوراي نگهبان «مركز تحقيقات شوراي نگهبان» از سال ۱۳۷۶ توسط اين شورا ايجاد شده و درسال ۹۲ به پژوهشكده تبديل گرديده است.
اين پژوهشكده چند رسالت مهم را بر عهده دارد:
- بررسي تمام مصوبات مجلس و ارائه نظر مشورتي مستدل و مستند به شوراي نگهبان در خصوص مغايرت يا عدم مغايرت آنها با قانون اساسي: در اين راستا، از زمان ارائه طرح يا لايحه به مجلس، جمع‌آوري مدارك و مستندات و پي‌گيري روند تصويب در مجلس، در مركز تحقيقات انجام مي‌گيرد تا بتوان در زمان مقرر و با اتقان كافي، نظريه مشورتي را به شوراي نگهبان ارائه نمود.
- انتشار نظرات شوراي نگهبان به همراه مستندات آنها: انتشار نظراتي كه شوراي نگهبان در زمان بررسي مصوبات مجلس اعلام مي‌دارد و نيز نظرات تفسيري اين شورا، در قالب كتاب صورت مي‌گيرد و مستندسازي اين نظرات و آماده‌سازي آنها براي چاپ، توسط پژوهشكده انجام مي‌شود.
- آماده سازي و مستندسازي مشروح مذاكرات شوراي نگهبان و انتشار آنها
- استخراج استدلال‌هاي شوراي نگهبان در ارائه نظرات در خصوص مصوبات مجلس و نيز نظرات تفسيري شوراي نگهبان، از خلال مشروح مذاكرات شوراي نگهبان و انتشار آنها به صورت كتاب
- انجام مطالعات در حوزه‌هاي مربوط به وظايف شوراي نگهبان خصوصاً حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران با هدف كسب آمادگي جهت ارائه نظرات مشورتي به شوراي نگهبان در خصوص مصوبات مجلس و نيز استفساريه‌هاي واصله در خصوص تفسير اصول قانون اساسي و همچنين با هدف شناخت خلأهاي قانون اساسي و ارائه پيشنهاد متناسب براي رفع آنها.
- تبيين نظام حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران در قالب كتاب و مقاله بر پايه متن قانون اساسي و مباني آن و نيز نظرات شوراي نگهبان به عنوان نهاد مفسر و مبيِّن قانون اساسي.
- انجام مطالعات نظري و روشي در خصوص تفسير و خصوصاً تفسير قانون اساسي
- انجام مطالعات در خصوص انتخابات و نظارت بر آن
- انجام مطالعات تطبيقي در حوزه‌هاي مرتبط با شوراي نگهبان خصوصاً حقوق اساسي و بهره‌گيري از آن جهت ارائه نظرات مشورتي متقن‌تر به شوراي نگهبان.
رسالت‌هاي فوق اهم وظايف پژوهشكده شوراي نگهبان است و با توجه به وظايف شوراي نگهبان و بر اساس رهنمودهاي مقام معظم رهبري به اين شورا، براي پژوهشكده ترسيم شده است.
چشم‌انداز و ماموریت‌ها
اهداف
۱. تأمین محتوای کارشناسی برای شورای نگهبان و انجام پژوهش‌های مورد نیاز این شورا
۲. تحقیق و تبیین مبانی نظری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۳. انتشار نظرات شورای نگهبان و مبانی توجیهی آن
۴. ارائه راهکارهای حقوقی برای رفع چالش های کارکردی نهادهای اساسی به ویژه شورای نگهبان
۵. تحقیق و مطالعه درباره ارتقای کارآمدی شورای نگهبان
وظایف پژوهشکده در چارچوب اهداف
۱. تحلیل و تبیین اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
۲. تحقیق درباره مبانی و روش‌های تفسیر قانون اساسی
۳. بررسی نظام قانون‌گذاری کشور و ارائه راهکارهایی در جهت رفع نواقص و ایرادات قانونی
۴. بررسی و تحلیل نقدهای مطرح در خصوص نظریات شورای نگهبان و ارائه پاسخ‌های توجیهی یا پیشنهادهای اصلاحی
۵. بررسی مصوبات مجلس شورای اسلامی، اساسنامه‌های مصوب دولت موضوع اصل ۸۵ قانون اساسی و تبیین موارد تعارض آنها با قانون اساسی
۶. بررسی‌های تخصصی با هدف موضوع‌شناسی مصوبات مجلس شورای اسلامی، اساسنامه‌های مصوب دولت و مصوبات مورد بررسی جهت اعمال نظارت شرعی
۷. بررسی حقوقی و اجتماعی نظام انتخاباتی کشور و ارائه راهکارهایی در جهت رفع آسیب‌های موجود و ارتقای آن
۸. وظایف فوق حسب مورد و در موارد مقتضی و با اولویت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین از طرق زیر انجام می‌شود:
• انجام طرح‌های پژوهشی
• انجام مطالعات تطبیقی
• برگزاری نشست‌های تخصصی و همایش‌های علمی (منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی)
• همکاری با سایر مراکز علمی پژوهشی (داخلی و خارجی)
• تدوین و چاپ گزارش‌ها و مقالات علمی و آثار پژوهشی
• برگزاری کرسی‌های نظریه‌پردازی و نقد علمی و فعالیت‌های ترویجی و رسانه‌ای مرتبط
• برگزاری دوره‌های کوتاه مدت آموزشی تخصصی
• انتشار مجلات علمی
