سید نادر بحرالعلوم (متولد ۱۳۱۶ش، سرپل، افغانستان) فقیه، مجتهد، سخنور و پژوهشگر برجسته حوزه‌های علوم اسلامی است.
وی تحصیلات ابتدایی و سطح عالیه را در سرپل و مزار شریف آغاز کرد و برای تکمیل علوم دینی و فراگیری درس خارج فقه و اصول و فلسفه، به حوزه علمیه نجف اشرف مهاجرت نمود.
بحرالعلوم از محضر استادان بزرگ آن زمان از جمله آیات عظام خوئی، حکیم و امام خمینی بهره برد و طی بیش از دو دهه تحقیق و تدریس، به اجتهاد و توان استنباط مستقل دست یافت. وی علاوه بر تدریس و تربیت شاگردان برجسته، با روش‌های منطقی و اخلاقی، جوانان و روشنفکران جامعه افغانستان را به اسلام گرایش داد و وحدت میان پیروان مذاهب مختلف را ترویج کرد.
فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی او شامل تأسیس مدرسه و کتابخانه در مزار شریف، تربیت نیروهای دینی و اجتماعی، و اصلاح ساختار آموزشی بود. شهرت علمی و شهامت سیاسی بحرالعلوم باعث شد وی به عنوان اولین زندانی روحانی سیاسی دوران رژیم کمونیستی افغانستان شناخته شود. آثار قلمی و تقریرات او در فقه، اصول و معارف اسلامی از میراث علمی ارزشمند این عالم ربانى به شمار می‌رود.
تولد و دوران کودکی
سید نادر بحرالعلوم فرزند حجت‌الاسلام سید برات‌علی واعظ در سال ۱۳۱۶ ش در شهر سرپل و در کنار آرامگاه امامزاده شهید یحیی بن زید متولد شد.[۱] وی خواندن و نوشتن را در کودکی از پدر آموخت و شش سالگی، همراه پدر به مزار شریف رفت، جایی که پدرش برای انجام امور دینی دعوت شده بود.[۲]
تحصیلات
بحرالعلوم مقدمات علوم اسلامی، از جمله جامع المقدمات و سیوطی، را از پدر فرا گرفت و شرح جامی و مغنی را نزد مولویان اهل سنت آموخت.[۳] وی با توجه به استعداد و ذکاوت خود به مدرسه چهار محله چهار کنت در نزدیکی مزار شریف منتقل شد و پنج سال از محضر آیات بزرگ آنجا بهره برد.[۴]
حوزه علمیه نجف اشرف
در سال ۱۳۳۵ش، بحرالعلوم برای تکمیل تحصیلات به حوزه علمیه نجف اشرف رفت و در محضر استادان برجسته آن زمان، از جمله آیت‌الله العظمی سید محسن حکیم، آیت‌الله خویی و آیت‌الله میرزا باقر زنجانی، خارج فقه و اصول را فرا گرفت.[۵] او همچنین فلسفه و عرفان را نزد آیت‌الله شیخ صدرا بادکوبه‌ای و آیت‌الله شیخ مجتبی لنکرانی و حل مسائل اشارات را از آیت‌الله شیخ عباس قوچانی آموخت.[۶]
تدریس و فعالیت‌های علمی
بحرالعلوم پس از تکمیل تحصیلات عالی، تدریس سطوح عالیه را در مسجد حاج صالح جوهرچی آغاز کرد و در کنار آن شاگردان بسیاری را تربیت نمود.[۷] وی در ایام محرم و صفر، حدود دوازده سال به دعوت مردم کرمانشاه در آن شهر سخنرانی داشت و با سران حزب توده مباحثه و مناظره می‌کرد و بسیاری از جوانان را به اسلام گرایش داد.[۸]
وی معتقد بود که تربیت افراد باسواد و آشنا به علوم اسلامی می‌تواند زمینه شکوفایی و استقلال فرهنگی و سیاسی افغانستان را فراهم کند..[۹]
فعالیت‌های اجتماعی
بحرالعلوم علاوه بر تدریس، به همگرایی پیروان مذاهب و اصلاح امور فرهنگی و اجتماعی اهمیت می‌داد. او با علماء اهل سنت دیدار می‌کرد و جلسات وحدت طلبانه برگزار می‌نمود.[۱۰]
وی همچنین اقدام به ساخت مدرسه و کتابخانه عمومی در مزار شریف نمود و حسینیه و تکیه خانه پدرش را برای تدریس و فعالیت‌های دینی مورد استفاده قرار داد.[۱۱]
آثار علمی
بحرالعلوم تقریرات درس خارج آیت‌الله خویی را در ۹ جلد تدوین کرد، چهار جلد اصول[۱۲] و پنج جلد فقه[۱۳][۱۴] علاوه بر آن، ۲۴ جلد کتاب خطی و متون درسی و رساله عملیه او باقی مانده است.[۱۵]
زندگانی سیاسی و شهادت
پس از کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ ش در افغانستان، بحرالعلوم با شجاعت و بدون ملاحظه، ماهیت مکتب مارکسیسم و اهداف رژیم کمونیستی را نقد و افشا می‌کرد.[۱۶] وی اولین روحانی زندانی سیاسی دوران رژیم کمونیستی افغانستان بود و در شب ۱۴ محرم ۱۳۹۹ق دستگیر شد.[۱۷] مکان و زمان دقیق شهادت او نامشخص است.[۱۸]
شاگردان
از شاگردان او می‌توان به شهید سید علی‌اکبر مصباح مزارى، حجت‌الاسلام عالمى بلخى، حجت‌الاسلام محقق بلخی، انجیز نسیم مهدی و معلم بسم‌الله خان اشاره کرد.[۱۹]
پانویس
- ↑ حجت‌الاسلام سید لطیف حسینی، ۱۵/۱۰/۸۵
- ↑ همان
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۳۹، قم، ۲۳/۴/۷۳
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۳۹، قم، ۲۳/۴/۷۳
- ↑ آیت‌الله سجادى مزارى، قم، ۱۵/۱۲/۸۵
- ↑ همان
- ↑ حجت‌الاسلام محقق بلخی، قم، ۲۰/۱۲/۸۵
- ↑ حجت‌الاسلام و المسلمین سید ناصر حسینی بحر، مشهد، ۲۵/۱۲/۸۵
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۳۹
- ↑ همان
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۴۱
- ↑ منهاج اصول
- ↑ مبانی الفقهیه
- ↑ المؤلفون الافغانیون المعاصرون، محقق خراسانی، چ ۱۳۶۰، قم، ص ۹۹
- ↑ علماى مجاهد، ص ۵۳۸
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۴۱
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۴۱
- ↑ هفته‌نامه وحدت، ش ۱۴۱
- ↑ شهید مصباح مزارى، خاطرات جهاد
