شیخ حسن کاشف‌الغطاء (زادۀ ۱۲۰۱ق – درگذشت: ۱۲۶۲ق) از برجسته‌ترین فقها و مراجع عصر خود در نجف اشرف بود. او در خانواده‌ای مذهبی و فرهنگی رشد یافت و با پشتوانه هوش سرشار و حافظه قوی، تحصیلات حوزوی خود را در نجف به پایان رساند و به درجه اجتهاد نائل آمد. استادان او از بزرگ‌ترین فقها و عالمان عصر، از جمله شیخ علی و شیخ موسى کاشف‌الغطاء، شیخ محمدحسن نجفی صاحب جواهر و شیخ اسدالله کاظمی بودند.
وی در علوم فقه، اصول، اعتقادات و حتی فقه اهل سنت تبحر داشت و از طریق تدریس در نجف و حله، شاگردان بسیاری از جمله میرزا شيرازي، سید حسین بحرالعلوم و سید هادی موسوی عاملی را تربیت کرد. شیخ حسن در مناظرات علمی و دفاع از تشیع، به ویژه در مقابل علمای اهل سنت، توانایی استدلالی بی‌نظیری داشت و با حکمت و اخلاق، به حل مشکلات جامعه شیعی می‌پرداخت.
آثار او شامل انوار الفقاهة، السلاح الماضيف في احکام القاضي، الرسالة العملية و کتاب‌هایی در موضوعات عبادات، ارث و مسائل عملی بود که منابع مهم فقهی و اعتقادی به شمار می‌روند. شیخ حسن کاشف‌الغطاء با منش و اخلاق والای خود، نمونه‌ای از عالم متعهد، زاهد و فقیه جامع‌الشروط بود و مرجعیت او پس از وفات برادرش موجب تقویت پایه‌های فقهی و اجتماعی جامعه شیعه در نجف شد.
ولادت و کودکی
حسن کاشف‌الغطاء در سال ۱۲۰۱ق به چهارمین پسر شیخ جعفر کاشف‌الغطاء متولد شد و نام حسن بر او نهاده شد تا نشانه‌ای از نیکوئی و خوش‌سیرتی باشد <ref>سيد محسن امين حسيني عاملي، أعيان الشيعة، ج ۵، ص ۳۵</ref>. دوران کودکی او در خانواده‌ای مذهبی و فرهنگی گذشت و تربیت پدری و تشویق برادر فاضلش، شیخ علی کاشف‌الغطاء، نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت او داشت <ref>اعيان الشيعه، ج ۵، ص ۳۵</ref>.
تحصیلات و استادان
حسن کاشف‌الغطاء در نجف اشرف وارد حوزه علمیه شد و با علاقه و حافظه قوی، در کوتاه‌ترین زمان به درجه اجتهاد دست یافت <ref>همان</ref>. از استادان او می‌توان به شیخ جعفر کاشف‌الغطاء، شیخ موسى كاشف‌الغطاء، شیخ علی كاشف‌الغطاء، سید محمدجواد عاملی نجفی، شیخ اسدالله کاظمی، شیخ سليمان بحراني قطيفي و قاسم محيي الدين حارثی همدانی اشاره کرد <ref>مؤسسه كاشف الغطاء</ref>.
جایگاه علمی
او از فقیهان جامع و مجتهدان بزرگ زمان خود بود و هم‌عصر با شیخ محمدحسن نجفی، صاحب جواهر، زندگی می‌کرد. برخی عالمان مقام علمی و فقاهت او را برتر از صاحب جواهر می‌دانستند. حسن کاشف‌الغطاء بر فقه و عقاید اهل سنت نیز تسلط داشت و توانست هر مسئله فقهي را بر اساس ادله مذاهب چهارگانه اثبات کند <ref>سيد محمدباقر خوانساري</ref>.
اخلاق و منش
وی سال‌ها به تهذیب نفس پرداخت و زندگی خود را با عبادت و مناجات و مراقبت از مردم همراه ساخت. حسن خلق، مدارا با مردم، توجه به محرومان و دفاع از ستم‌دیدگان از ویژگی‌های برجسته او بود <ref>همان</ref>.
تدریس و شاگردان
درس‌های خارج فقه او در منزلش در محله العماره برگزار می‌شد و شاگردان بسیاری از آن بهره بردند، از جمله میرزا محمد حسین شیرازی، شیخ جعفر شوشتری، سید حسین بحرالعلوم، سید هادی موسوی عاملی و دیگران <ref>همان</ref>.
اقامت در حله
در سال ۱۲۴۷ق برای تقویت مبانی اعتقادی مردم به حله هجرت کرد و شش سال در آنجا اقامت داشت. پس از وفات برادرش، شیخ علی کاشف‌الغطاء، به نجف بازگشت <ref>مؤسسه كاشف الغطاء</ref>.
فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی
حسن کاشف‌الغطاء نقش موثری در حفظ امنیت و اعتقادات شیعیان داشت. او با نامه‌نگاری و ملاقات با نجيب پاشا، والی بغداد، از حمله به نجف جلوگیری کرد <ref>همان</ref>.
مناظرات
وی در مناظراتی با عالمان اهل سنت، مانند شهاب‌الدين محمود آلوسي و مفتي قاهره، حقانیت ولایت امیرالمؤمنین علی <ref>ع</ref> و شیعه را اثبات کرد و همواره با دلیل و منطق با مخالفان مواجه شد <ref>همان</ref>.
آثار
از آثار مهم او می‌توان به «انوار الفقاهة»، «السلاح الماضيفي احكام القاضي»، «الإرث»، «البيع»، «الرسالة الصومية العملية»، «شرح اصول كاشف الغطاء»، «مناسک الحج»، «الطهارة و الصلاة» و دیگر آثار اشاره کرد که برخی در مؤسسه کاشف‌الغطاء و کتابخانه‌های ایران و عراق موجود است <ref>همان</ref>.
وفات
در سال ۱۲۶۲ق و در جریان شیوع وبا در عراق، وی به وبا مبتلا شد و در ۲۸ شوال همان سال درگذشت. پس از تشییع باشکوه، در مقبره خانوادگی کاشف‌الغطاء در نجف به خاک سپرده شد
