نخستین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در ۲ آذر ۱۳۸۷، هم‌زمان با سالروز تولد جلال آل‌احمد و به‌همت مؤسسه خانه کتاب و مشارکت معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تالار وحدت تهران برگزار شد.
علی شجاعی صائین دبیر اجرایی و محمدعلی رمضانی‌فرانی دبیر علمی این دوره بودند و هیئت علمی آن را جمعی از نویسندگان، پژوهشگران و صاحب‌نظران حوزه ادبیات و تاریخ تشکیل می‌دادند.
در این دوره، آثار در بخش‌های داستان، نقد ادبی و تاریخ‌نگاری و مستندنگاری مورد ارزیابی قرار گرفتند، اما هیچ اثری عنوان برگزیده را به دست نیاورد. در نهایت، پنج اثر شامل «اژدهاکشان» و «قاعده بازی» در بخش داستان، «آیین آیینه» و «از اسطوره تا حماسه» در بخش نقد ادبی و «سازمان مجاهدین خلق» در بخش تاریخ‌نگاری و مستندنگاری، به عنوان آثار شایسته تقدیر معرفی شدند.
برگزاری و ساختار اجرایی
نخستین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۸۷ به همت خانه کتاب برگزار شد. علی شجاعی صائین دبیر اجرایی و محمدعلی رمضانی‌فرانی دبیر علمی این دوره بودند. هیئت علمی جایزه را محمدرضا سرشار، عباس سلیمی‌نمین، مجتبی رحماندوست، رسول جعفریان، صادق آیینه‌وند، عباسعلی وفایی، سهراب هادی، راضیه تجار و مرتضی سرهنگی تشکیل می‌دادند.
محمدحسین صفارهرندی در این مراسم به نقش آل‌احمد در شکل‌گیری جریان روشنفکری ایران پرداخت و بر تداوم مسیر ادبی او در میان نسل جدید نویسندگان تأکید کرد. غلامعلی حدادعادل نیز درباره تأثیر آثار آل‌احمد بر نسل‌های دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ سخن گفت. حسین رحیم‌پور ازغدی نیز در سخنان خود به سیر فکری آل‌احمد و بازگشت او به مذهب در سال‌های پایانی فعالیت فکری‌اش پرداخت.
آثار شایسته تقدیر
در نخستین دوره، هیچ اثری به‌عنوان برگزیده انتخاب نشد و آثار برگزیده نهایی معرفی نشدند؛ با این حال، چند اثر در بخش‌های مختلف به‌عنوان شایسته تقدیر شناخته شدند.
در بخش داستان، دو اثر «اژدهاکشان» نوشته یوسف علیخانی و منتشرشده توسط نشر آموت و «قاعده بازی» نوشته فیروز زنوزی جلالی و منتشرشده توسط نشر علم مورد تقدیر قرار گرفتند.
در بخش تاریخ‌نگاری و مستندنگاری، کتاب «سازمان مجاهدین خلق» از مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی شایسته تقدیر شناخته شد.
در بخش نقد ادبی نیز دو اثر «آیین آیینه» نوشته حسینعلی قبادی و محمد خسروی شکیب، منتشرشده توسط دانشگاه تربیت مدرس، و «از اسطوره تا حماسه» نوشته سجاد آیدنلو، منتشرشده توسط نشر سخن، در شمار آثار شایسته تقدیر قرار گرفتند.
برنامه پایانی افزون بر اهدای جوایز، شامل نمایش کلیپ‌هایی از سخنرانی‌ها و تصاویر جلال آل‌احمد، اجرای نمایشی بر اساس دو اثر «مدیر مدرسه» و «خسی در میقات» و گزارشی درباره زادگاه او، اورازان، بود.
