سومین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۸۹ به‌همت مؤسسه خانه کتاب برگزار شد. علی شجاعی صائین دبیر اجرایی و مجید حمیدزاده دبیر علمی این دوره بودند.
هیئت علمی جایزه با حضور محمدرضا سرشار، عباس سلیمی‌نمین، مجتبی رحماندوست، رسول جعفریان، یحیی طالبیان، عباسعلی وفایی، امیرحسین فردی، راضیه تجار و محمدعلی کاظم‌بیگی تشکیل شد.
در این دوره، آثار منتشرشده در حوزه‌های داستان، نقد ادبی و تاریخ‌نگاری و مستندنگاری بررسی شدند. در بخش داستان، هیچ اثری عنوان برگزیده دریافت نکرد اما کتاب «نامیرا» نوشتۀ صادق کرمیار و «تالار پذیرایی پایتخت» نوشته محمدعلی گودینی به‌صورت مشترک شایسته تقدیر شناخته شدند.
در بخش نقد ادبی نیز «از معنا تا صورت» نوشته مهدی محبتی و «تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی» نوشته مهدی زرقانی مورد تقدیر قرار گرفتند. در بخش تاریخ‌نگاری و مستندنگاری نیز اثری به عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی نشد.
برگزاری و ساختار اجرایی
سومین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۸۹ و زیر نظر خانه کتاب برگزار شد. در این دوره، علی شجاعی صائین مسئولیت دبیری اجرایی و مجید حمیدزاده مسئولیت دبیری علمی جایزه را بر عهده داشتند. ترکیب هیئت علمی شامل محمدرضا سرشار، عباس سلیمی‌نمین، مجتبی رحماندوست، رسول جعفریان، یحیی طالبیان، عباسعلی وفایی، امیرحسین فردی، راضیه تجار و محمدعلی کاظم‌بیگی بود.
فراخوان این دوره، آثاری را که در سال ۱۳۸۸ منتشر شده بودند دربر می‌گرفت و نویسندگان، منتقدان، تاریخ‌نگاران و ناشران تا پایان مرداد ۱۳۸۹ فرصت داشتند آثار خود را برای شرکت در جایزه ارسال کنند. بر اساس ضوابط جایزه، ارزیابی‌ها در حوزه‌های داستان بلند و کوتاه، نقد ادبی و تاریخ‌نگاری و مستندنگاری انجام می‌شد.
در بخش داستان، آثار راه‌یافته به مرحله پایانی شامل «تالار پذیرایی پایتخت» نوشته محمدعلی گودینی، «آفتاب‌پرست نازنین» نوشته محمدرضا کاتب، «نقره، دختر دریای کابل» نوشته حمیرا قادری، «روز گراز» و «مرد تشویش همیشه» از محمد ایوبی، «مأمور» نوشته علی مؤذنی، «به هادس خوش آمدید» نوشته بلقیس سلیمانی، «نامیرا» نوشته صادق کرمیار، «شمایل تاریک کاخ‌ها» نوشته حسین سناپور، «حوریه» نوشته مرتضی فخری، «دعوت به ماورا» نوشته تورج زاهدی، «کتاب ویران» نوشته ابوتراب خسروی و «نوشیدن مه در باغ نارنج» نوشته مرتضی کربلایی‌لو بود.
نتایج بخش داستان
در سومین دوره، بخش داستان نیز مانند دو دوره پیشین بدون اثر برگزیده باقی ماند. هیئت داوران هیچ‌یک از آثار داستانی را شایسته دریافت عنوان برگزیده تشخیص نداد، اما «نامیرا» نوشته صادق کرمیار و «تالار پذیرایی پایتخت» نوشته محمدعلی گودینی را به‌صورت مشترک شایسته تقدیر اعلام کرد.
«نامیرا» رمانی تاریخی ـ مذهبی نوشته صادق کرمیار و منتشرشده توسط انتشارات کتاب نیستان بود که روایت آن بر حوادث منتهی به واقعه عاشورا و شخصیت عبدالله بن عمیر تمرکز دارد. این اثر در سال ۱۳۸۸ منتشر شد و در سومین دوره جایزه جلال عنوان شایسته تقدیر را به دست آورد.
«تالار پذیرایی پایتخت» نوشته محمدعلی گودینی و منتشرشده توسط انتشارات سوره مهر نیز از دیگر آثار شایسته تقدیر این بخش بود. موضوع رمان به زندگی روستاییان و مهاجرت آنان به تهران در پی تحولات ناشی از اصلاحات ارضی و پیامدهای اجتماعی این جابه‌جایی می‌پردازد.
نتایج نقد ادبی
در بخش نقد ادبی، هیئت داوران دو اثر «از معنا تا صورت» نوشته مهدی محبتی و منتشرشده توسط نشر سخن و «تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی» نوشته مهدی زرقانی و منتشرشده توسط نشر سخن را شایسته تقدیر معرفی کردند. هیچ‌یک از این دو اثر عنوان برگزیده دریافت نکرد.
«از معنا تا صورت» در حوزه نقد و بررسی ادبی قرار داشت و «تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی» نیز به مطالعه ادبیات فارسی در گستره تاریخی و زبانی آن اختصاص داشت. قرارگرفتن این دو اثر در میان آثار مورد تقدیر، بخش نقد ادبی این دوره را به یکی از دو حوزه دارای آثار تقدیرشده تبدیل کرد.
تاریخ‌نگاری و مستندنگاری
در بخش تاریخ‌نگاری و مستندنگاری، هیچ اثری به عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی نشد. از آثار راه‌یافته به این بخش می‌توان به «سیاست و فرهنگ روزگار صفوی» نوشته رسول جعفریان، «بریتانیا و خلیج فارس» نوشته شبنم برزگر، «هنر در گرماگرم انقلاب» نوشته مجید جعفری لاهیجانی، «فرهنگ و تمدن» نوشته چنگیز پهلوان و «بحران آگاهی و تکوین روشنفکری در ایران» نوشته حسین آبادیان اشاره کرد.
