چهارمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۰ به همت خانه کتاب برگزار شد. علی شجاعی صائین دبیر اجرایی و مجید حمیدزاده دبیر علمی این دوره بودند.
در این دوره از میان نزدیک به ۴۸۵۴ اثر، ۳۴ عنوان به مرحله نهایی راه یافتند. در نهایت، شش اثر عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر دریافت کردند. در بخش داستان، «جاده جنگ» نوشته منصور انوری و در بخش نقد ادبی، «از اشارت‌های دریا؛ بوطیقای روایت در مثنوی» نوشته حمیدرضا توکلی برگزیده شدند.
در بخش تاریخ‌نگاری نیز سه اثر «نبرد سمیرم» نوشته کاوه بیات، «فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی دکن در دوره بهمنیان» نوشته محسن معصومی و «علل و عوامل جابه‌جایی کانون‌های تجاری در خلیج فارس» نوشته محمدباقر وثوقی به‌طور مشترک برگزیده شدند.
در بخش مستندنگاری، کتاب «تا خمینی‌شهر؛ روایت زندگی مجاهدانه حاج عبدالله والی» شایسته تقدیر شناخته شد.
آیین پایانی چهارمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد ۲ آذر ۱۳۹۰، هم‌زمان با زادروز جلال آل‌احمد، با حضور سید محمد حسینی، (وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی) در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و معماری تهران برگزار شد.
برگزاری و روند داوری
دبیرخانه چهارمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۰ آثار منتشرشده در سال پیش از آن را در چهار حوزه داستان، نقد ادبی، تاریخ‌نگاری و مستندنگاری گردآوری و ارزیابی کرد. در مرحله نخست، آثار توسط ۱۶ داور بررسی شدند و از میان حدود ۴۸۵۴ اثر ارسالی، ۳۴ عنوان به مرحله بعد راه یافت. در مرحله دوم، آثار راه‌یافته توسط ۱۰۲ نفر از استادان و صاحب‌نظران حوزه‌های مربوط بررسی شدند و در نهایت آثار برگزیده و شایسته تقدیر از میان نامزدهای مرحله نهایی انتخاب شدند.
در بخش داستان کوتاه و بلند، از مجموع ۱۹۳۲ اثر ارسالی، پنج اثر به مرحله نهایی راه یافتند. در بخش نقد ادبی نیز از میان ۱۰۷۵ اثر، پنج اثر به مرحله نهایی رسیدند. در بخش تاریخ‌نگاری ۱۲۱۶ اثر بررسی شد که ۱۶ عنوان به مرحله بعد راه یافتند. در بخش مستندنگاری نیز ۶۳۱ اثر دریافت شد و آثار در گروه‌هایی مانند خاطرات و زندگینامه‌های غیرداستانی مورد ارزیابی قرار گرفتند.
آیین پایانی چهارمین دوره، عصر چهارشنبه ۲ آذر ۱۳۹۰ در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و معماری برگزار شد. در این مراسم، برگزیدگان چهار بخش اصلی معرفی شدند. با توجه به تعداد بالای سکه‌های پیش‌بینی‌شده برای جوایز، به دلیل کمبود سکه با عیار مورد نظر، پرداخت جایزه برندگان به صورت وجه نقد معادل جایزه نیز مطرح شد.(خبرآنلاین)
آثار برگزیده
برگزیدگان بخش داستان و نقد ادبی
در بخش داستان، رمان پنج‌جلدی «جاده جنگ» نوشته منصور انوری از انتشارات سوره مهر به عنوان اثر برگزیده معرفی شد. این رمان روایتی داستانی از بخشی از تحولات تاریخی و اجتماعی ایران در سال‌های جنگ جهانی دوم و سال‌های پس از آن ارائه می‌کند و در قالب مجموعه‌ای چندجلدی منتشر شده است.
در بخش نقد ادبی نیز کتاب «از اشارت‌های دریا؛ بوطیقای روایت در مثنوی» نوشته حمیدرضا توکلی از انتشارات مروارید به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. عنوان کتاب بر مطالعه ساختار روایت در مثنوی و بررسی عناصر روایی آن تمرکز دارد.
انتخاب یک اثر برگزیده در هر دو حوزه داستان و نقد ادبی، در مقایسه با سه دوره نخست جایزه که در برخی از این شاخه‌ها فاقد اثر برگزیده بودند، از ویژگی‌های نتایج چهارمین دوره بود.
برگزیدگان بخش تاریخ‌نگاری
در بخش تاریخ‌نگاری، سه اثر به‌صورت مشترک عنوان برگزیده را به دست آوردند. نخستین اثر «نبرد سمیرم؛ انگلیسی‌ها، قشقایی‌ها و جنگ دوم جهانی» نوشته کاوه بیات و منتشرشده توسط انتشارات خجسته بود.
اثر دوم «فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی دکن در دوره بهمنیان» نوشته محسن معصومی و منتشرشده توسط انتشارات علمی و فرهنگی بود. این اثر به تاریخ فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی در دکن در دوره حکومت بهمنیان می‌پردازد.
سومین اثر «علل و عوامل جابه‌جایی کانون‌های تجاری در خلیج فارس» نوشته محمدباقر وثوقی و منتشرشده توسط پژوهشکده تاریخ اسلام بود. این سه کتاب از میان آثار راه‌یافته به مرحله نهایی تاریخ‌نگاری به‌طور مشترک برگزیده شدند.
مستندنگاری
در بخش مستندنگاری، کتاب «تا خمینی‌شهر؛ روایت زندگی مجاهدانه حاج عبدالله والی» به اهتمام مؤسسه جهادی و منتشرشده توسط انتشارات مؤسسه ایمان جهادی، عنوان شایسته تقدیر را دریافت کرد. این اثر به زندگی و فعالیت‌های حاج عبدالله والی اختصاص داشت.
به این ترتیب، برخلاف بخش‌های داستان، نقد ادبی و تاریخ‌نگاری که در آنها آثار برگزیده معرفی شدند، در مستندنگاری اثر برگزیده انتخاب نشد و این کتاب در جایگاه شایسته تقدیر قرار گرفت.
