دهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۶ به همت بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزار شد.
شهریار عباسی دبیر علمی و مهدی قزلی دبیر اجرایی این دوره بودند. هیئت علمی را داوود غفارزادگان، ابراهیم حسن‌بیگی، احمد دهقان، ابراهیم زاهدی‌مطلق، حمیدرضا شعیری، مسعود کوثری، محمدعلی مهدوی‌راد و مریم حسینی تشکیل می‌دادند.
در این دوره بیش از ۱۵۰۰ اثر در چهار بخش اصلی بررسی شد و اختتامیه پس از تأخیر نسبت به زمان معمول برگزاری، ۱۶ دی ۱۳۹۶ در تالار وحدت تهران برگزار شد. در بخش رمان و داستان بلند، «این خیابان سرعت‌گیر ندارد» نوشته مریم جهانی و «بی‌کتابی» نوشته محمدرضا شرفی‌خبوشان به‌صورت مشترک برگزیده شدند. در سه بخش داستان کوتاه، مستندنگاری و نقد ادبی اثری عنوان برگزیده را به دست نیاورد و آثار منتخب به‌عنوان شایسته تقدیر معرفی شدند.
دهمین دوره همچنین دارای یک بخش ویژه با موضوع «یک دهه ادبیات اقتصادی و پیامدهای اجتماعی کار» بود که در پیوند با نام‌گذاری سال ۱۳۹۶ به عنوان «اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال» طراحی شد. در این بخش، هفت اثر در حوزه‌هایی مانند کارآفرینی، تولید، فرهنگ اقتصادی و تجربه‌های اجتماعی کار مورد تقدیر قرار گرفتند.
برگزاری
فراخوان دهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد در تابستان ۱۳۹۶ منتشر شد و دبیرخانه از نویسندگان، پژوهشگران، پدیدآورندگان و ناشران خواست آثار خود را در چهار گروه اصلی جایزه ارسال کنند. با توجه به تغییرات مدیریتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در آغاز این دوره، معرفی دبیر و هیئت علمی با تأخیر انجام شد. در ۲۸ آبان، شهریار عباسی به عنوان دبیر علمی و اعضای هیئت علمی معرفی شدند و پیش از آن نیز مهدی قزلی به عنوان دبیر اجرایی منصوب شده بود.
هیئت علمی، علاوه بر نظارت بر روند داوری، وظیفه انتخاب هیئت‌های داوری چهار بخش اصلی و تصویب آیین‌نامه اجرایی جایزه را بر عهده داشت. ترکیب این هیئت شامل داوود غفارزادگان، ابراهیم حسن‌بیگی، احمد دهقان، ابراهیم زاهدی‌مطلق، حمیدرضا شعیری، مسعود کوثری، محمدعلی مهدوی‌راد و مریم حسینی بود.
در مجموع بیش از ۱۵۰۰ اثر در این دوره بررسی شد. در بخش رمان و داستان بلند ۴۹۵ اثر به دبیرخانه رسید و پنج اثر «الفبای مردگان» نوشته هادی خورشاهیان، «این خیابان سرعت‌گیر ندارد» نوشته مریم جهانی، «بی‌کتابی» نوشته محمدرضا شرفی‌خبوشان، «تپه خرگوش» نوشته علی‌اکبر حیدری و «وقت معلوم» نوشته مهدی کفاش به مرحله نهایی راه یافتند. داوری این بخش را ابراهیم زاهدی‌مطلق، علی چنگیزی و محمدرضا بایرامی انجام دادند.
برگزیدگان و شایستگان تقدیر
در بخش رمان و داستان بلند، دو اثر «این خیابان سرعت‌گیر ندارد» نوشته مریم جهانی از نشر مرکز و «بی‌کتابی» نوشته محمدرضا شرفی‌خبوشان از انتشارات شهرستان ادب به‌صورت مشترک برگزیده شدند. «این خیابان سرعت‌گیر ندارد» روایتی اجتماعی با محوریت شخصیت زنی است که در پی انتخاب شغل رانندگی تاکسی با موانع و مناسبات اجتماعی روبه‌رو می‌شود. «بی‌کتابی» نیز با قرار دادن کتاب، نسخه‌های خطی و فرهنگ کتاب‌خوانی در مرکز روایت، داستان خود را در فضای تاریخی دوره قاجار شکل می‌دهد.
در بخش مجموعه داستان کوتاه، پنج اثر «اسم شوهر من تهران است» نوشته زهره شعبانی، «بی‌باد، بی‌پارو» نوشته فریبا وفی، «بی‌وزنی» نوشته محسن عباسی، «خانه کوچک ما» نوشته داریوش احمدی و «سنگ یحیا» نوشته خسرو عباسی خودلان به مرحله نهایی رسیدند. داوری این بخش بر عهده مصطفی جمشیدی، محمد حنیف و محمد کشاورز بود. در پایان، «اسم شوهر من تهران است» شایسته تقدیر شناخته شد و اثری به عنوان برگزیده معرفی نشد.
در بخش مستندنگاری، پنج اثر «آنک!... پاریس» نوشته میرجلال‌الدین کزازی، «اتاق شماره ۲۴» نوشته صبریه فلاح حسینی، «سفر دیدار» نوشته محمدرضا توکلی صابری، «ملاصالح» نوشته رضیه غبیشی و «نگاهی به دروازه غار» نوشته احمد مسجدجامعی به مرحله نهایی راه یافتند. داوری این بخش را مرتضی سرهنگی، مصطفی رحیمی و مریم برادران بر عهده داشتند. در نتیجه نهایی، «آنک!... پاریس» و «سفر دیدار» به‌عنوان آثار شایسته تقدیر معرفی شدند و برگزیده‌ای در این بخش انتخاب نشد.
در بخش نقد ادبی نیز پنج اثر «بلاغت (از آتن تا مدینه)» نوشته داوود عمارتی نیک‌مقدم، «بوطیقای بوف کور» نوشته محمود نیکبخت، «درآمدی بر تحلیل انتقادی گفتمان روایی» نوشته حسین صافی پیرلوجه، «صدای زمانه» نوشته عسگر عسگری حسنکلو و کارولینا راکوویتسکا عسگری و «نظریه ژانر» نوشته سیدمهدی زرقانی و محمودرضا قربان‌صباغ به مرحله نهایی رسیدند. سرور مولایی، امیرعلی نجومیان و علیرضا نیکویی داوران این بخش بودند.
در اختتامیه، «بلاغت (از آتن تا مدینه)» و «درآمدی بر تحلیل انتقادی گفتمان روایی» شایسته تقدیر شناخته شدند و اثری عنوان برگزیده را دریافت نکرد.
بخش ویژه؛ ادبیات اقتصادی و مسئله کار
یکی از تفاوت‌های دهمین دوره با دوره‌های پیشین، اضافه‌شدن بخش ویژه‌ای با عنوان «یک دهه ادبیات اقتصادی و پیامدهای اجتماعی کار» بود. این بخش با عنوان کلی «بزرگداشت یک دهه پویایی اقتصاد مقاومتی» و با توجه به نام‌گذاری سال ۱۳۹۶ به عنوان سال «اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال» طراحی شد. هدف اعلام‌شده برای این بخش، توجه به پیوند ادبیات با زندگی فردی و اجتماعی مردم، به‌ویژه موضوع کار و تولید، بود.
هفت اثر در این بخش مورد تقدیر قرار گرفتند: «سایه اژدها» نوشته محمدعلی گودینی، «سرگذشت‌نامه کارآفرینان ایرانی» نوشته رضا یادگاری و مهشید سنایی‌فرد، «پنجره‌ای به گذشته» نوشته بهراد مهرجو و متین غفاریان، «برج سکوت» نوشته حمیدرضا منایی، «میرنامیرا» نوشته میکائیل عظیمی، «شازده حمام» نوشته محمدحسین پاپلی‌یزدی و «نفحات نفت» نوشته رضا امیرخانی. این آثار از قالب‌های داستانی، خاطره‌نگاری و مستندنگاری برای پرداختن به موضوعاتی مانند کارآفرینی، تجربه‌های اقتصادی و نسبت فرهنگ عمومی با کار و تولید استفاده می‌کردند.
اختتامیه
مراسم پایانی دهمین دوره ۱۶ دی ۱۳۹۶ در تالار وحدت تهران و با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، برگزار شد. در این مراسم برگزیدگان دو بخش رمان و داستان بلند معرفی شدند و در سه بخش داستان کوتاه، مستندنگاری و نقد ادبی، آثار شایسته تقدیر مورد توجه قرار گرفتند.
