یازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۷ به همت بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزار شد.
محمدرضا بایرامی دبیر علمی و مهدی قزلی دبیر اجرایی این دوره بودند. ملوک‌السادات حسینی بهشتی، محمد حمزه‌زاده، ابوتراب خسروی، ابراهیم زاهدی‌مطلق، مرتضی سرهنگی، حمیدرضا شعیری، فریدون صدیقی و مجید قیصری نیز اعضای هیئت علمی بودند.
در بخش رمان و داستان بلند، «رهش» نوشته رضا امیرخانی به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. در بخش مستندنگاری، «الف لام خمینی» نوشته هدایت‌الله بهبودی و «رکاب‌زنان در پی شمس» نوشته حسن کرمی قراملکی به‌صورت مشترک برگزیده شدند. «زخم شیر» نوشته صمد طاهری در بخش داستان کوتاه و «بلاغت ساختارهای نحوی در تاریخ بیهقی» نوشته لیلا سیدقاسم در بخش نقد ادبی شایسته تقدیر شناخته شدند.
این دوره هم‌زمان با چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، بخش جنبی «آتیه داستان ایرانی» را نیز برگزار کرد که برگزیدگان آن با رأی عمومی انتخاب شدند. محمدعلی رکنی، محمدرضا شرفی‌خبوشان، الهام فلاح و سیدمیثم موسویان در این بخش مورد تقدیر قرار گرفتند. همچنین از احمد مدقق، نویسنده افغانستانی رمان «آوازهای روسی»، تقدیر ویژه شد.
برگزاری
یازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۷ و زیر نظر بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزار شد. در آغاز این دوره، محمدرضا بایرامی به عنوان دبیر علمی و مهدی قزلی به عنوان دبیر اجرایی منصوب شدند. ترکیب هیئت علمی نیز با حضور ملوک‌السادات حسینی بهشتی، محمد حمزه‌زاده، ابوتراب خسروی، ابراهیم زاهدی‌مطلق، مرتضی سرهنگی، حمیدرضا شعیری، فریدون صدیقی و مجید قیصری شکل گرفت. نخستین نشست هیئت علمی و رونمایی از پوستر دوره در شهریور ۱۳۹۷ برگزار شد.
فراخوان دوره در چهار گروه اصلی رمان و داستان بلند، مجموعه داستان کوتاه، نقد ادبی و مستندنگاری منتشر شد. داوری آثار در گروه‌های تخصصی انجام گرفت و در پایان، برای هر بخش برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی شد. ساختار اصلی جایزه در این دوره نسبت به دوره‌های پیشین حفظ شد، اما دو برنامه جنبی، یعنی «آتیه داستان ایرانی» و تقدیر از یک نویسنده افغانستانی، به برنامه اختتامیه افزوده شد.
آیین پایانی یازدهمین دوره ۱۷ آذر ۱۳۹۷ در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار شد و برگزیدگان چهار بخش اصلی معرفی شدند. در این مراسم، افزون بر اهدای جوایز، از ظرفیت ادبیات فارسی خارج از ایران نیز با تقدیر از احمد مدقق توجه شد.
آثار برگزیده و شایسته تقدیر
در بخش رمان و داستان بلند، «رهش» نوشته رضا امیرخانی به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. این اثر که از سوی نشر افق منتشر شده بود، مهم‌ترین جایزه نقدی این دوره را دریافت کرد. امیرخانی برای این اثر ۳۰ سکه بهار آزادی، معادل ۱۰۰ میلیون تومان، دریافت کرد.
در بخش مجموعه داستان کوتاه، «زخم شیر» نوشته صمد طاهری از نشر نیماژ شایسته تقدیر شناخته شد و جایزه‌ای معادل ۱۰ سکه بهار آزادی دریافت کرد. این مجموعه از میان آثار راه‌یافته به مرحله نهایی این بخش انتخاب شد.
در بخش نقد ادبی، «بلاغت ساختارهای نحوی در تاریخ بیهقی» نوشته لیلا سیدقاسم از نشر هرمس شایسته تقدیر اعلام شد و ۱۰ سکه بهار آزادی به آن تعلق گرفت. این انتخاب در بخش پژوهش و نقد ادبی دوره یازدهم انجام شد.
در بخش مستندنگاری، دو اثر به‌صورت مشترک عنوان برگزیده را به دست آوردند: «الف لام خمینی» نوشته هدایت‌الله بهبودی، منتشرشده از سوی مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، و «رکاب‌زنان در پی شمس» نوشته حسن کرمی قراملکی، منتشرشده از سوی نشر ستوده. مجموع جایزه این بخش ۳۰ سکه بهار آزادی اعلام شد.
«الف لام خمینی» به زندگی و فعالیت‌های امام خمینی و تحولات منتهی به انقلاب اسلامی می‌پردازد و «رکاب‌زنان در پی شمس» نیز در حوزه سفرنامه و پژوهش تاریخی قرار می‌گیرد. قرارگرفتن این دو اثر در جایگاه مشترک بخش مستندنگاری، دامنه موضوعی این بخش را از تاریخ سیاسی معاصر تا بازخوانی میراث فرهنگی و تاریخی گسترش داد.
آتیه داستان ایرانی
یکی از برنامه‌های متمایز یازدهمین دوره، برگزاری بخش جنبی «آتیه داستان ایرانی» بود. این بخش به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی طراحی شد و انتخاب برگزیدگان آن برخلاف بخش‌های اصلی جایزه، با مشارکت عمومی انجام گرفت. در نهایت، محمدعلی رکنی، محمدرضا شرفی‌خبوشان، الهام فلاح و سیدمیثم موسویان به عنوان «آتیه‌داران داستان ایرانی» انتخاب و در مراسم اختتامیه تقدیر شدند.
طبق گزارش دبیرخانه، نتیجه این انتخاب از میان ۲۴۵۳ رأی به دست آمد. اختصاص این بخش به نویسندگان جوان‌تر، ساختار جایزه را از ارزیابی آثار منتشرشده فراتر برد و توجهی جداگانه به چهره‌هایی معطوف کرد که برگزارکنندگان آنها را از نویسندگان آینده ادبیات داستانی ایران می‌دانستند.
توجه به ادبیات فارسی افغانستان
در اختتامیه یازدهمین دوره، از احمد مدقق، نویسنده افغانستانی، برای رمان «آوازهای روسی» تقدیر ویژه شد. این اقدام در ادامه توجه دوره نهم به ادبیات فارسی افغانستان انجام گرفت و نشان‌دهنده تداوم توجه جایزه جلال به حوزه ادبیات فارسی خارج از مرزهای ایران بود.
در دوره نهم، ادبیات افغانستان به شکل یک بخش ویژه وارد ساختار جایزه شده بود؛ اما در دوره یازدهم، این توجه در قالب تقدیر از یک اثر و نویسنده دنبال شد. «آوازهای روسی» پیش‌تر توسط انتشارات شهرستان ادب منتشر شده بود و احمد مدقق نیز از هنرجویان مدرسه رمان این مؤسسه بود.
اختتامیه
آیین اختتامیه یازدهمین دوره ۱۷ آذر ۱۳۹۷ در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار شد. در این دوره، «رهش» به عنوان تنها اثر برگزیده بخش رمان و داستان بلند معرفی شد و در مستندنگاری دو اثر به شکل مشترک به عنوان برگزیده انتخاب شدند؛ در دو بخش داستان کوتاه و نقد ادبی نیز اثر برگزیده معرفی نشد و آثار شایسته تقدیر مورد توجه قرار گرفتند.
