دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۸ برگزار شد. محمدرضا شرفی‌خبوشان دبیر علمی و مهدی قزلی دبیر اجرایی این دوره بودند.

آثار منتشرشده در سال ۱۳۹۷ در چهار حوزهٔ «داستان بلند و رمان»، «مجموعه داستان کوتاه»، «نقد ادبی» و «مستندنگاری» در فرایند داوری قرار گرفتند. در مرحله نهایی ۲۳ عنوان کتاب از ۲۶ نویسنده به عنوان نامزد معرفی شدند.

در این دوره، برخلاف دوره پیشین که در چند بخش اثر برگزیده معرفی شده بود، در بخش داستان کوتاه و بخش داستان بلند و رمان هیچ اثری به عنوان برگزیده انتخاب نشد و تنها آثار شایسته تقدیر معرفی شدند. در بخش نقد ادبی دو اثر به‌طور مشترک برگزیده شدند و یک اثر نیز شایسته تقدیر شناخته شد. در بخش مستندنگاری نیز یک اثر برگزیده و یک اثر شایسته تقدیر معرفی شد.

آیین پایانی دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد ۲۳ آذر همان سال در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

برگزاری

دوازدهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد با بررسی کتاب‌هایی آغاز شد که در سال ۱۳۹۷ برای نخستین‌بار در ایران منتشر شده بودند. دبیرخانه ابتدا حدود یک‌هزار و ۲۰۰ عنوان کتاب را از فهرست‌های خانه کتاب استخراج کرد و پس از بررسی شرایط آثار، ۵۴۵ عنوان را وارد مرحله داوری کرد. در نهایت ۲۳ عنوان از آثار ۲۶ نویسنده به مرحله نامزدی راه یافتند. پنج نویسنده برای نخستین‌بار در میان نامزدهای جایزه قرار داشتند و چهار ناشر نیز برای نخستین‌بار اثری را در جمع نامزدها داشتند.

دبیر علمی این دوره محمدرضا شرفی‌خبوشان و دبیر اجرایی آن مهدی قزلی بود. شرفی‌خبوشان در نشست خبری جایزه، توجه به بازخورد آثار پس از انتشار و دامنه ارتباط آنها با مخاطبان، مطبوعات و دانشگاهیان را در کنار معیارهای ادبی و ساختاری از مباحث مورد توجه هیئت داوران عنوان کرد.

آیین پایانی جایزه شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۸ در تالار قلم کتابخانه ملی ایران برگزار شد و برگزیدگان و شایستگان تقدیر چهار بخش اصلی معرفی شدند. در این مراسم همچنین کتاب «کارت دعوت» نوشته احسان رضایی و یزدان سلحشور رونمایی شد؛ این کتاب مجموعه‌ای از آثار نقدشده در فرایند جایزه بود.

آثار برگزیده

مجموعه داستان کوتاه

در بخش مجموعه داستان کوتاه، شش اثر «افتاده بودیم در گردنه حیران» نوشته حسین لعل‌بذری، منتشرشده توسط نشر نیماژ؛ «قم رو بیشتر دوست داری یا نیویورک؟» نوشته راضیه مهدیزاده، نشر هیلا؛ «قنادی ادوارد» نوشته آرش صادق‌بیگی، انتشارات مرکز؛ «گرنوشته» نوشته مسعود سلطانی، انتشارات سوره مهر؛ «مشت خالی گل یا پوچ» نوشته ماندانا جعفری، نشر یوشا؛ و «هفت گنبد» نوشته محمد طلوعی، انتشارات افق به مرحله نهایی راه یافتند. در پایان، «افتاده بودیم در گردنه حیران» شایسته تقدیر شناخته شد و در این بخش اثری به‌عنوان برگزیده معرفی نشد.

داستان بلند و رمان

در بخش داستان بلند و رمان، شش اثر «بی‌کرانگی» نوشته مهدی ابراهیمی لامع، منتشرشده توسط نشر نیماژ؛ «دور زدن در خیابان یکطرفه» نوشته محمدرضا مرزوقی، نشر ثالث؛ «روزها و رویاها» نوشته پیام یزدانجو، نشر چشمه؛ «فوران» نوشته قباد آذرآیین، انتشارات هیلا؛ «ما را با برف نوشته‌اند» نوشته نسیم توسلی، انتشارات آگه؛ و «وضعیت بی‌عاری» نوشته حامد جلالی، انتشارات شهرستان ادب به مرحله نهایی راه یافتند. در نتیجه نهایی، «دور زدن در خیابان یکطرفه» و «وضعیت بی‌عاری» شایسته تقدیر شناخته شدند و هیچ اثری عنوان برگزیده این بخش را به دست نیاورد.

نقد ادبی

در بخش نقد ادبی، دو اثر «بومی‌سازی رئالیسم جادویی در ایران» نوشته محمد حنیف و محسن حنیف، منتشرشده توسط انتشارات علمی و فرهنگی، و «نظریه و نقد ادبی میان‌رشته‌ای» نوشته حسین پاینده، انتشارات سمت، به‌صورت مشترک به‌عنوان آثار برگزیده معرفی شدند. همچنین «درباره مانایی و میرایی؛ مجموعه نقد ادبیات داستانی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس» نوشته احمد شاکری، منتشرشده توسط پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شایسته تقدیر شناخته شد.

مستندنگاری

در این بخش «نقاشی قهوه‌خانه؛ خاطرات کاظم دارابی متهم دادگاه میکونوس» نوشته محسن کاظمی از انتشارات سوره مهر به عنوان اثر برگزیده معرفی شد. «قطارباز؛ ماجرای یک خط» نوشته احسان نوروزی از نشر چشمه نیز شایسته تقدیر شناخته شد.

اختتامیه

آیین پایانی دوازدهمین دوره با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیکنام حسینی‌پور، مدیرعامل خانه کتاب، محسن مؤمنی شریف، رئیس حوزه هنری و جمعی از نویسندگان و اهالی فرهنگ برگزار شد.