چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۴۰۰ برگزار شد مریم بصیری دبیر علمی و غلامرضا طریقی دبیر اجرایی این دوره بودند.
آثار منتشرشده در سال ۱۳۹۹ در چهار گروه «داستان بلند و رمان»، «مجموعه داستان کوتاه»، «نقد ادبی» و «مستندنگاری» مورد بررسی قرار گرفتند.
در چهاردهمین دوره، ساختار جایزه در کنار چهار بخش اصلی، دو بخش دیگر را نیز دربرگرفت. بخش ویژه «نگاهی دیگر» برای معرفی آثاری طراحی شد که از نظر موضوع، شیوه روایت یا پرداخت، ویژگی متمایزی داشتند. همچنین برای نخستین‌بار در این دوره، «جایزه ویرایش کتاب» به‌عنوان بخشی جنبی به آثار ویراستاران اختصاص یافت.
در بخش داستان بلند و رمان، هیچ اثری برگزیده نشد، تنها «ماه غمگین، ماه سرخ» نوشته رضا جولایی و «بی‌نام پدر» نوشته سیدمیثم موسویان شایسته تقدیر شناخته شدند. در مجموعه داستان کوتاه نیز «ساعت دَنگی» نوشته محمداسماعیل حاجی‌علیان و «قدیس دیوانه» نوشته احمدرضا امیری سامانی شایسته تقدیر شدند. بخش مستندنگاری تنها بخش اصلی بود که دو اثر به‌صورت مشترک در آن برگزیده شدند: «داغ دلربا» نوشته میثم امیری و «رضانام تا رضاخان» نوشته هدایت‌الله بهبودی. در نقد ادبی نیز «آلبر کامو در ایران» نوشته محمدرضا فارسیان و فاطمه قادری شایسته تقدیر اعلام شد.
و آیین پایانی چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد ۱۲ بهمن همان سال در تالار وحدت تهران برگزار شد. داوری این دوره در شرایط ادامه همه‌گیری کرونا انجام شد و مراسم پایانی با حضور شمار محدودی از میهمانان و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی برگزار شد.
برگزاری
فراخوان چهاردهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد در پاییز ۱۴۰۰ منتشر شد و آثار در چهار حوزه اصلی جایزه دریافت و داوری شدند. در گزارش دبیرخانه، ۹۱۰ عنوان در بخش رمان و داستان بلند، ۲۶۰ عنوان در مجموعه داستان کوتاه، ۳۶۱ عنوان در مستندنگاری و ۴۸ عنوان در نقد ادبی به دبیرخانه ارسال شده بود. این آمار در مقایسه با دوره‌های پیشین، افزایش سهم مستندنگاری و کاهش تعداد آثار بخش نقد ادبی را نشان می‌داد.
دبیری علمی دوره چهاردهم بر عهده مریم بصیری بود و اعضای هیئت علمی را مرتضی سرهنگی، جواد کاموربخشایش، ابراهیم حسن‌بیگی، مریم بصیری، مریم برادران، کامران پارسی‌نژاد، سعید فخرزاده، محمدرضا شرفی‌خبوشان و محمود جوانبخت تشکیل می‌دادند.
آثار برگزیده
داستان بلند و رمان
پنج اثر زیر به مرحله نهایی بخش داستان بلند و رمان راه یافتند که عبارت‌اند از:
* «بی‌نام پدر» نوشته سیدمیثم موسویان، کتاب جمکران
* «پری‌کشی» نوشته علیرضا حسن‌زاده، نشر مروارید
* «پیامبر بی‌معجزه» نوشته محمدعلی رکنی، نشر صاد
* «سونات لال» نوشته میترا معینی، نشر نیماژ
* «ماه غمگین، ماه سرخ» نوشته رضا جولایی، نشر چشمه
در داوری نهایی، هیچ اثری به‌عنوان برگزیده معرفی نشد و دو کتاب «بی‌نام پدر» و «ماه غمگین، ماه سرخ» به‌صورت مشترک شایسته تقدیر شناخته شدند.
مجموعه داستان کوتاه
کتاب‌های «آماده ترور باش» نوشته علی براتی‌کجوان، «ح. دو چشم» نوشته محبوبه حاجیان‌نژاد «ساعت دَنگی» نوشته محمداسماعیل حاجی‌علیان، و «قدیس دیوانه» نوشته احمدرضا امیری سامانی چهار نامزدهای نهایی این بخش بودند.
در نهایت، «ساعت دَنگی» و «قدیس دیوانه» شایسته تقدیر اعلام شدند و عنوان برگزیده به اثری در این بخش تعلق نگرفت. همچنین از زنده‌یاد اصغر عبداللهی، نویسنده مجموعه داستان «هاملت در نم‌نم باران»، که از نامزدهای نهایی بود، تقدیر ویژه شد.
نقد ادبی
در بخش نقد ادبی، کتاب «آلبر کامو در ایران» نوشته محمدرضا فارسیان و فاطمه قادری، منتشرشده توسط دانشگاه فردوسی مشهد، شایسته تقدیر شناخته شد. داوری این بخش را محمدرضا سنگری، ابوالفضل حری و علی کاشفی خوانساری انجام دادند.
مستندنگاری
در بخش مستندنگاری، هفت اثر به مرحله نهایی راه یافتند: «ابوباران» نوشته زهراسادات ثابتی، منتشرشده توسط خط مقدم؛ «بابارجب» نوشته نسرین رجب‌پور، نشر ستاره‌ها؛ «به من دست نزن» نوشته فائضه غفارحدادی، انتشارات شهید کاظمی؛ «داغ دلربا» نوشته میثم امیری، خط مقدم؛ «رضانام تا رضاخان» نوشته هدایت‌الله بهبودی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی؛ «همسایه‌های خانم‌جان» نوشته زینب عرفانیان، انتشارات شهید کاظمی؛ و «همه‌فن‌حریف» نوشته سیدمجتبی قافله‌باشی، سعیدحسین رفیعی و مسعود جلیلوندخسروی، منتشرشده توسط الگونگار پیشرفت.
در پایان، دو اثر «داغ دلربا» نوشته میثم امیری و «رضانام تا رضاخان» نوشته هدایت‌الله بهبودی به‌صورت مشترک به‌عنوان آثار برگزیده بخش مستندنگاری معرفی شدند.
بخش «نگاهی دیگر»
یکی از تغییرات چهاردهمین دوره، ایجاد بخش ویژه «نگاهی دیگر» بود. این بخش به آثاری اختصاص یافت که از منظر دبیرخانه و هیئت علمی، به دلیل شیوه روایت، موضوع یا پرداخت، ویژگی متمایزی داشتند و لزوماً در قالب نتیجه داوری چهار بخش اصلی جای نمی‌گرفتند.
در این بخش پنج کتاب به‌عنوان اثر برگزیده معرفی شدند که عبارت‌اند از: «تشریف» نوشته علی‌اصغر عزتی‌پاک، «حاج‌جلال» نوشته لیلا نظری گیلانده، «سبز-آبی» نوشته سعید تشکری باغدار، کتاب نیستان «سلول‌های بهاری» نوشته بهنام باقری، راه‌یار و «کوهستان آتش» نوشته گلعلی بابایی.
این بخش در ساختار دوره چهاردهم جایگاهی جدا از چهار گروه اصلی داشت و امکان معرفی آثاری را فراهم کرد که دبیرخانه آنها را واجد ویژگی‌های متفاوت می‌دانست.
جایزه ویرایش کتاب
در چهاردهمین دوره، جایزه‌ای جنبی نیز برای ویراستاران آثار راه‌یافته به مراحل مختلف جایزه در نظر گرفته شد. در این بخش، اندیشه قدیریان برای ویرایش «آلبر کامو در ایران»، حسین علینقی برای ویرایش «بابارجب»، اکرم دژهوست گنک برای ویرایش «ساعت دَنگی» و مجتبی موحدیان برای ویرایش «سلول‌های بهاری» به‌عنوان برگزیده معرفی شدند.
این بخش، توجه جایزه را از نویسنده و اثر نهایی فراتر برد و نقش ویراستار را در شکل‌گیری و آماده‌سازی کتاب نیز در چارچوب یک بخش مستقل مورد توجه قرار داد.
اختتامیه
آیین پایانی چهاردهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد عصر سه‌شنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ در تالار وحدت تهران برگزار شد. مراسم با حضور محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس هیئت امنای جایزه، علی رمضانی مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، مریم بصیری دبیر علمی و غلامرضا طریقی دبیر اجرایی و با حضور محدود میهمانان و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی برگزار شد.
