شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۴۰۲ برگزار شد. گلعلی بابایی دبیر علمی این دوره بود.
این دوره در کنار این چهار بخش اصلی (داستان بلند و رمان، مجموعه داستان کوتاه، مستندنگاری و نقد ادبی) ، آثار مرتبط با موضوع «آرمان فلسطین» نیز در قالب بخشی ویژه داوری شدند.
در مجموع ۲۸۹۰ اثر به دبیرخانه شانزدهمین دوره رسید که از این تعداد ۱۴۷۱ اثر در بخش داستان بلند و رمان، ۴۴۳ اثر در مجموعه داستان کوتاه، ۸۹۳ اثر در مستندنگاری و ۸۳ اثر در نقد ادبی قرار داشت. این آمار در گزارش هیئت داوران در آیین پایانی اعلام شد.
در بخش داستان بلند و رمان، دو اثر «بیروط» نوشته ابراهیم اکبری‌دیزگاه و «غم‌سوزی» نوشته اعظم عظیمی به‌صورت مشترک برگزیده شدند. در مستندنگاری نیز «من اعتراف می‌کنم: زندگی و زمانه وحید افراخته» نوشته محمد رحمانی برگزیده و «عملیات احیا» نوشته محمد حکم‌آبادی شایسته تقدیر شناخته شد.
در مجموعه داستان کوتاه، «از قبل یکشنبه می‌شود» نوشته علی شاهمرادی مورد تجلیل قرار گرفت و در نقد ادبی، «آخرالزمان در رمان‌های آپوکالیپتیک» نوشته صغری صالحی شایسته تقدیر شد.
برگزاری
فراخوان شانزدهمین دوره در تیر ۱۴۰۲ منتشر شد و آثار رسیده به دبیرخانه در چهار گروه اصلی دسته‌بندی و برای داوری در اختیار هیئت‌های تخصصی قرار گرفتند. دبیر علمی دوره گلعلی بابایی بود و داوری بخش‌های چهارگانه به‌صورت جداگانه انجام شد. در بخش داستان بلند و رمان، راضیه تجار، علی‌اصغر عزتی‌پاک و مهدی کرد فیروزجایی؛ در مجموعه داستان کوتاه، حبیب یوسف‌زاده، مهدی کفاش و محمدعلی رکنی؛ در مستندنگاری، حمید حسام، جواد کامور بخشایش و جواد کلاته عربی؛ و در نقد ادبی، محمدرضا سنگری، کامران پارسی‌نژاد و احمد شاکری داوری آثار را بر عهده داشتند.
در مرحله نهایی، پنج اثر در بخش داستان بلند و رمان، دو اثر در مجموعه داستان کوتاه، چهار اثر در مستندنگاری و پنج اثر در نقد ادبی نامزد شدند. فهرست نامزدها در نشست خبری ۳ دی ۱۴۰۲ اعلام شد.
نامزدهای نهایی
داستان بلند و رمان
در بخش داستان بلند و رمان، پنج اثر «بیروط» نوشته ابراهیم اکبری‌دیزگاه، منتشرشده توسط نشر صاد؛ «سفر به آتش» نوشته مریم مطهری‌راد، دفتر نشر معارف؛ «غم‌سوزی» نوشته اعظم عظیمی، شهرستان ادب؛ «فصل توت‌های سفید» نوشته سیده عذرا موسوی، شهرستان ادب؛ و «گروگانکشتگی» نوشته نوید ظریف‌کریمی، سوره مهر به مرحله نهایی راه یافتند.
مجموعه داستان کوتاه
در بخش مجموعه داستان کوتاه، دو اثر «از قبل یکشنبه می‌شود» نوشته علی شاهمرادی، منتشرشده توسط نشر خزه، و «عاصف و الدار» نوشته محمدقائم‌خانی، نشر صاد، نامزدهای نهایی بودند.
مستندنگاری
در بخش مستندنگاری، چهار اثر «تو خداداد عزیزی هستی» نوشته جواد رستم‌زاده، نشر برید؛ «روزهای پیام‌بری» نوشته روح‌الله شریفی، سوره مهر؛ «عملیات احیا» نوشته محمد حکم‌آبادی، راه‌یار؛ و «من اعتراف می‌کنم: زندگی و زمانه وحید افراخته» نوشته محمد رحمانی، نشر ایران به مرحله نهایی راه یافتند.
نقد ادبی
در بخش نقد ادبی، پنج اثر «آخرالزمان در رمان‌های آپوکالیپتیک» نوشته صغری صالحی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات؛ «اتصال روایی و بیناروایت» نوشته ساره زیرک، نشر مولی؛ «جلال آل‌احمد و معاصرانش» نوشته امید طبیب‌زاده، نشر نیلوفر؛ «زبان علم در پژوهش‌های ادبی» نوشته نعمت‌الله ایران‌زاده، سمیه آقابابایی و محمدمهدی زمانی، نشر خاموش؛ و «سیر تطور، اکنون و آینده رمان» نوشته حامد رشاد، کانون اندیشه جوان به مرحله نهایی راه یافتند.
برگزیدگان و شایستگان تقدیر
داستان بلند و رمان
در بخش داستان بلند و رمان، دو اثر «بیروط» نوشته ابراهیم اکبری‌دیزگاه، منتشرشده توسط نشر صاد، و «غم‌سوزی» نوشته اعظم عظیمی، منتشرشده توسط شهرستان ادب، به‌صورت مشترک عنوان برگزیده را به دست آوردند. جایزه این بخش میان دو اثر تقسیم شد.
مجموعه داستان کوتاه
«از قبل یکشنبه می‌شود» نوشته علی شاهمرادی از نشر خزه در این بخش مورد تجلیل قرار گرفت. اثر دیگر مرحله نهایی، «عاصف و الدار» نوشته محمدقائم‌خانی از نشر صاد بود. در این دوره برای مجموعه داستان کوتاه عنوان برگزیده اصلی اعلام نشد.
مستندنگاری
در بخش مستندنگاری، «من اعتراف می‌کنم: زندگی و زمانه وحید افراخته، عضو مرکزی سازمان مجاهدین خلق» نوشته محمد رحمانی از نشر ایران به عنوان اثر برگزیده معرفی شد. «عملیات احیا: روایت صعود یک مجموعه دانش‌بنیان به قله دانش و فناوری الکتروموتور» نوشته محمد حکم‌آبادی از نشر راه‌یار نیز شایسته تقدیر شناخته شد.
نقد ادبی
در نقد ادبی اثری عنوان برگزیده را به دست نیاورد و «آخرالزمان در رمان‌های آپوکالیپتیک» نوشته صغری صالحی از انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات شایسته تقدیر شناخته شد.
بخش‌های ویژه
آرمان فلسطین
در شانزدهمین دوره، آثار مرتبط با موضوع «آرمان فلسطین» در بخشی ویژه سامان‌دهی و داوری شدند. این بخش با توجه به هم‌زمانی دوره با جنگ غزه و آغاز عملیات «طوفان الاقصی» در مهر ۱۴۰۲ شکل گرفت و آثار مرتبط با مسئله فلسطین را دربرگرفت.
در پایان، دو کتاب «صور» نوشته حسینعلی جعفری از انتشارات تندیس و «متاستاز اسرائیل؛ روایت استمرار تبعیض، ترور و تعدی» نوشته کوروش علیانی از انتشارات جام‌جم به عنوان آثار منتخب این بخش معرفی شدند.
ویراستاری
بخش ویراستاری که در دوره‌های پیشین نیز تجربه شده بود، در شانزدهمین دوره ادامه یافت. در این بخش، سپیده شاهی برای ویرایش کتاب «روزهای پیام‌بری؛ روایتی از زندگی غلامحسین حدادزادگان، پیام‌رسان و راننده پیکر شهدا» از انتشارات سوره مهر به عنوان ویراستار برگزیده معرفی شد.
یک قرن جلال
آیین پایانی شانزدهمین دوره با جشن یکصدمین سال تولد جلال آل‌احمد همراه بود و با عنوان «یک قرن جلال» برگزار شد. این برنامه چهارشنبه ۶ دی ۱۴۰۲ در تالار وحدت تهران و با حضور محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، یاسر احمدوند، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی رمضانی، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، گلعلی بابایی، دبیر علمی جایزه و جمعی از نویسندگان، منتقدان و اهالی فرهنگ برگزار شد.
