نخستین جشن سینمای ایران که بعدها در قالب «جشن بزرگ سینمای ایران» و «جشن خانه سینما» تداوم یافت، ۱۹ تیر ۱۳۷۶ در تهران برگزار شد. سیف‌الله داد دبیر برگزاری این دوره بود.
برگزاری جشن به ابتکار و سازمان‌دهی خانه سینما انجام گرفت و شورای برگزاری آن را اکبر نبوی، ابوالحسن داوودی، احمدرضا درویش، محمدرضا مؤوینی و منوچهر شاهسواری تشکیل می‌دادند. این رویداد از نخستین تجربه‌های منسجم سینماگران ایران برای برگزاری یک مراسم سالانه با محوریت تشکل‌های صنفی و داوری اهل سینما بود.
در میان آثاری که در نخستین جشن سینمای ایران به رقابت پرداختند، «سرزمین خورشید» بیشترین حضور را در میان نامزدی‌ها و برگزیده‌ها را داشت؛ این فیلم در بخش‌های بهترین فیلم، بهترین بازیگر زن، بهترین بازیگر مرد، بهترین فیلمبرداری و طراحی صحنه و لباس برگزیده شد؛ پس از آن، «لیلا» با دریافت تندیس‌های بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و بهترین صدا، بیشترین جوایز را به خود اختصاص داد. همچنین فیلم «بچه‌های آسمان» علاوه بر حضور در چند رشته، تندیس ویژه هیئت داوران را نیز به دست آورد.
برگزاری
نخستین جشن سینمای ایران در ۱۹ تیر ۱۳۷۶ در تهران برگزار شد. منابع موجود درباره این دوره، از شورای برگزاری متشکل از اکبر نبوی، ابوالحسن داوودی، احمدرضا درویش، محمدرضا مؤوینی و منوچهر شاهسواری نام برده‌اند.
نامزدها و برگزیدگان
در بخش بهترین فیلم، «سرزمین خورشید» به تهیه‌کنندگی بنیاد سینمایی فارابی، «سلطان» به تهیه‌کنندگی مسعود کیمیایی، «لیلا» به تهیه‌کنندگی داریوش مهرجویی و فرامرز فرازمند، «معجزه خنده» به تهیه‌کنندگی یدالله صمدی و «ماه و خورشید» به تهیه‌کنندگی منوچهر شاهسواری در فهرست آثار این بخش قرار داشتند. در این بخش، «سرزمین خورشید» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین فیلم را دریافت کرد.
در بخش بهترین کارگردانی، داریوش مهرجویی برای «لیلا»، مجید مجیدی برای «بچه‌های آسمان»، احمدرضا درویش برای «سرزمین خورشید»، محمد بزرگ‌نیا برای «طوفان» و یدالله صمدی برای «معجزه خنده» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در نهایت، داریوش مهرجویی برای کارگردانی «لیلا» در صدر فهرست این بخش قرار گرفت و تندیس بهترین کارگردانی را دریافت کرد.
در بخش بهترین بازیگر زن، گلچهره سجادیه برای «سرزمین خورشید»، قمر نصیری جوزانی برای «مسافر جنوب»، فقیهه سلطانی برای «معجزه خنده» و معصومه شیرماهی و عذرا اسماعیلی برای «نامزدی» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، گلچهره سجادیه برای بازی در «سرزمین خورشید» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین بازیگر زن را دریافت کرد.
در بخش بهترین بازیگر مرد، سعید پورصمیمی و خسرو شکیبایی برای «سرزمین خورشید»، رضا ناجی برای «بچه‌های آسمان»، مهدی هاشمی برای «معجزه خنده» و هاشم حاکم‌زاده برای «موشک کاغذی» در فهرست نامزدها قرار داشتند. سعید پورصمیمی برای بازی در «سرزمین خورشید» در صدر فهرست این بخش قرار گرفت و تندیس بهترین بازیگر مرد را دریافت کرد.
در بخش بهترین فیلمنامه، داریوش مهرجویی برای «لیلا»، داوود میرباقری، فریدون حسن‌پور، یدالله صمدی و علی‌رضا خمسه برای «معجزه خنده»، ناصر غلامرضایی و مرتضی مختاری برای «نامزدی»، سیروس الوند برای «هتل کارتن» و علی ژکان برای «سایه به سایه» نامزد بودند. در این بخش، فیلمنامه «لیلا» نوشته داریوش مهرجویی در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین فیلمنامه به آن تعلق گرفت.
در بخش بهترین موسیقی، فریدون شهبازیان برای «نامزدی»، بابک بیات برای «سرزمین خورشید» و محمدرضا علیقلی برای «براده‌های خورشید» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، موسیقی فریدون شهبازیان در فیلم «نامزدی» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین موسیقی را دریافت کرد.
در بخش بهترین فیلمبرداری، محمد آلادپوش برای «سرزمین خورشید»، اصغر رفیعی‌جم برای «سلطان»، حسن قلی‌زاده برای «طوفان» و «براده‌های خورشید»، محمود کلاری برای «لیلا» و پرویز ملک‌زاده برای «سایه به سایه» نامزد بودند. در این بخش، محمد آلادپوش برای فیلمبرداری «سرزمین خورشید» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین فیلمبرداری را دریافت کرد.
در بخش بهترین تدوین، محمدرضا مویینی برای «سایه به سایه»، عباس گنجوی برای «سرزمین خورشید» و «طوفان»، مصطفی خرقه‌پوش برای «لیلا» و معصومه شاه‌نظری برای «نامزدی» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، محمدرضا مویینی برای تدوین «سایه به سایه» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین تدوین را دریافت کرد.
در بخش بهترین صدابرداری و صداگذاری، جهانگیر میرشکاری و اصغر شاهوردی برای «لیلا»، جهانگیر میرشکاری برای «سرزمین خورشید»، محمدرضا دلپاک و یدالله نجفی برای «بچه‌های آسمان»، محسن روشن و پرویز آبنار برای «معجزه خنده» و بهمن اردلان، مسعود بهنام و حسن زاهدی برای «براده‌های خورشید» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، جهانگیر میرشکاری و اصغر شاهوردی برای «لیلا» در صدر فهرست قرار گرفتند و تندیس این بخش را دریافت کردند.
در بخش بهترین طراحی صحنه و لباس، امیرحسین اثباتی برای «سرزمین خورشید»، اصغر نژادایمانی برای «بچه‌های آسمان»، مسعود کیمیایی برای «سلطان»، فریار جواهریان برای «لیلا» و فرهاد مهران‌فر برای «موشک کاغذی» نامزد بودند. در این بخش، امیرحسین اثباتی برای «سرزمین خورشید» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین طراحی صحنه و لباس را دریافت کرد.
در بخش بهترین چهره‌پردازی، بیژن محتشم برای «معجزه خنده»، سیدمحسن موسوی برای «بچه‌های آسمان»، عبدالله اسکندری و رضا رادمنش برای «توفان شن»، جلال‌الدین معیریان برای «طوفان» و عبدالله اسکندری برای «ماه و خورشید» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، بیژن محتشم برای «معجزه خنده» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین چهره‌پردازی را دریافت کرد.
در بخش بهترین جلوه‌های ویژه، اصغر پورهاجریان برای «براده‌های خورشید»، محمدرضا شرف‌الدین برای «توفان شن»، رضا رستگار برای «سجده بر آب»، رضا رستگار و مصطفی رستگاری برای «سرعت» و نجف فتاحی برای «طوفان» در فهرست نامزدها قرار داشتند. در این بخش، اصغر پورهاجریان برای «براده‌های خورشید» در صدر فهرست قرار گرفت و تندیس بهترین جلوه‌های ویژه را دریافت کرد.
هیئت داوران همچنین تندیس ویژه هیئت داوران را به مجید مجیدی برای فیلم «بچه‌های آسمان» اختصاص داد.
در بخش تندیس افتخار خانه سینما نیز از حبیب الهیاری، عباس کیارستمی و حسن نیک‌نژاد تقدیر شد.
آثار دارای بیشترین جوایز
• «سرزمین خورشید» / ۵ جایزه: بهترین فیلم، بهترین بازیگر زن، بهترین بازیگر مرد، بهترین فیلمبرداری و بهترین طراحی صحنه و لباس
• «لیلا»/ ۳ جایزه: بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه و بهترین صدا
• «بچه‌های آسمان» / ۱ جایزه ویژه هیئت داوران
• «سایه به سایه» / ۱ جایزه بهترین تدوین
• «نامزدی» / ۱ جایزه بهترین موسیقی
• «معجزه خنده» / ۱ جایزه بهترین چهره‌پردازی
• «براده‌های خورشید» / ۱ جایزه بهترین جلوه‌های ویژه
