دومین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۶۲ در تهران برگزار شد.
این دوره از جشنواره فیلم فجر در مرحله‌ای از شکل‌گیری ساختار جدید سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی برگزار شد و برای نخستین بار مسابقه سینمای حرفه‌ای در کنار بخش آماتوری به شکل گسترده‌تری دنبال شد. جشنواره در این دوره دبیر مشخصی نداشت و امور آن به صورت شورایی انجام شد.
در بخش حرفه‌ای، ۲۴ فیلم بلند و ۱۷ فیلم کوتاه به رقابت پرداختند و در بخش آماتوری نیز ۲۹ فیلم حضور داشتند. بخش غیررقابتی «سینمای ایران پس از انقلاب اسلامی» نیز از دیگر بخش‌های این دوره بود.
از مهم‌ترین آثار این دوره می‌توان به «هیولای درون» ساخته خسرو سینایی، «دیار عاشقان» ساخته حسن کاربخش، «نقطه ضعف» ساخته محمدرضا اعلامی، «جایزه» ساخته علیرضا داوودنژاد و آثاری از محسن مخملباف، رسول صدرعاملی، محمدعلی سجادی و حسن هدایت اشاره کرد. خسرو سینایی برای «هیولای درون» لوح زرین بهترین کارگردانی را دریافت کرد و «دیار عاشقان» جایزه ویژه هیئت داوران را به دست آورد. حسین پرورش برای «نقطه ضعف» و پرویز پرستویی برای «دیار عاشقان» نیز از برگزیدگان بخش بازیگری بودند.
دومین دوره از نظر شکل‌گیری نسل تازه‌ای از فیلمسازان پس از انقلاب نیز اهمیت داشت. محسن مخملباف، رسول صدرعاملی، محمدعلی سجادی، محمدرضا اعلامی، حسن هدایت و خسرو سینایی از جمله فیلمسازانی بودند که آثارشان در این دوره حضور داشت.
اعضای هیئت داوران این دوره از جشنواره شامل سید محمد بهشتی، مهدی حجت، اکبر عالمی، منوچهر عسگری‌نسب، مهدی کلهر، محمدعلی نجفی و سینا واحد بودند.
برگزاری
دومین دوره جشنواره در شرایطی برگزار شد که ساختار مدیریت سینمای ایران در سال‌های نخست پس از انقلاب در حال شکل‌گیری بود. در این دوره، جشنواره برخلاف دوره‌های بعد دبیر مشخصی نداشت و مدیریت آن به صورت شورایی انجام شد. سیدمحمد بهشتی، مهدی حجت، اکبر عالمی، منوچهر عسگری‌نسب، مهدی کلهر، محمدعلی نجفی و سینا واحد اعضای هیئت داوران بخش حرفه‌ای بودند.
در این دوره، سیاست مدیریت سینما بر سامان‌دهی تولید و نمایش فیلم و ایجاد ساختاری تازه برای سینمای ایران متمرکز بود. حضور شماری از فیلمسازان نسل جدید در جشنواره، در کنار حضور محدودتر چهره‌های شناخته‌شده سینمای پیش از انقلاب، از ویژگی‌های این دوره بود. منابع سینمایی از این دوره به عنوان یکی از مقاطع ظهور نسل تازه فیلمسازان پس از انقلاب یاد کرده‌اند.
بخش‌های جشنواره
مسابقه سینمای حرفه‌ای یکی از مهم‌ترین بخش‌های دوره دوم بود و ۲۴ فیلم بلند سینمایی را دربرمی‌گرفت. آثاری مانند «آوای غریب»، «استعاذه»، «بازجویی یک جنایت»، «بازرس ویژه»، «پرونده»، «پیک جنگل»، «تفنگدار»، «توبه نصوح»، «جایزه»، «خانه عنکبوت»، «دادشاه»، «دو چشم بی‌سو»، «دیار عاشقان»، «رهایی»، «شیلات»، «مرگ سفید»، «نقطه ضعف» و «هیولای درون» در این بخش حضور داشتند.
در بخش فیلم کوتاه نیز آثاری از فیلمسازانی چون عباس کیارستمی، کیومرث پوراحمد و مسعود جعفری جوزانی به نمایش درآمد. «همسرایان» ساخته عباس کیارستمی جایزه بهترین فیلم کوتاه را دریافت کرد و «تصویر شکسته» و «باران» نیز مورد تقدیر قرار گرفتند.
بخش آماتوری نیز با حضور ۲۹ فیلم برگزار شد. این بخش به فیلمسازان جوان و تازه‌کار اختصاص داشت و زمینه‌ای برای حضور برخی چهره‌هایی شد که بعدها در سینمای ایران فعالیت حرفه‌ای خود را ادامه دادند. از جمله شرکت‌کنندگان این بخش می‌توان به امیرشهاب رضویان و تهیمنه اردکانی اشاره کرد.
فیلم‌های شاخص
«هیولای درون» ساخته خسرو سینایی یکی از آثار مهم دوره دوم بود و علاوه بر دریافت جایزه بهترین کارگردانی، جایزه بهترین فیلم‌برداری را نیز برای اسماعیل امامی به همراه داشت. «دیار عاشقان» ساخته حسن کاربخش نیز جایزه ویژه هیئت داوران را دریافت کرد و پرویز پرستویی برای بازی در این فیلم در بخش بازیگری مورد تقدیر قرار گرفت.
«نقطه ضعف» ساخته محمدرضا اعلامی نیز از فیلم‌های مورد توجه این دوره بود و حسین پرورش برای بازی در آن جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کرد. «جایزه» به کارگردانی علیرضا داوودنژاد نیز در بخش فیلمنامه مورد تقدیر قرار گرفت.
در میان آثار کوتاه، «همسرایان» ساخته عباس کیارستمی جایزه بهترین فیلم کوتاه را به دست آورد و «تصویر شکسته» ساخته مسعود جعفری جوزانی و «باران» ساخته کیومرث پوراحمد مورد تقدیر هیئت داوران قرار گرفتند.
بخش آماتوری
بخش آماتوری یکی از زمینه‌های مهم شناسایی و حمایت از فیلمسازان جوان در این دوره بود. در این بخش جوایزی در رشته‌های بازیگری، صداگذاری، فیلم‌برداری، تدوین، کارگردانی، پویانمایی، فیلم عروسکی، مستند و طرح کوتاه اهدا شد. از برگزیدگان این بخش امیرشهاب رضویان و کریم هاتفی‌نیا در بخش طرح کوتاه بودند. همچنین تهیمنه اردکانی برای فیلم «بچه‌های بالاچلی» جایزه بهترین فیلم ۱۶ میلی‌متری را دریافت کرد.
اختتامیه
مراسم اختتامیه دومین دوره جشنواره فیلم فجر در سینما آزادی برگزار شد. اسامی برگزیدگان جشنواره پیش از اعلام رسمی در مراسم اختتامیه به بیرون درز کرده بود. یکی از ویژگی‌های این دوره، نبود جایزه‌ای برای بازیگران زن حرفه‌ای بود. در مراسم اختتامیه هیچ‌یک از بازیگران زن جایزه‌ای دریافت نکردند؛ این در حالی بود که پری‌دخت اقبال‌پور در چهار فیلم بخش مسابقه حضور داشت.
در این دوره هنوز جایزه مشخصی برای زنان حرفه‌ای سینما در نظر گرفته نشده بود. از سوی دیگر، داوود رشیدی که در هفت فیلم «بازرس ویژه»، «تفنگدار»، «جایزه»، «خانه عنکبوت»، «رهایی»، «شیلات» و «هیولای درون» در بخش مسابقه حضور داشت، از سوی داوران برگزیده نشد و جایزه‌ای دریافت نکرد.
برگزیدگان
- جایزه ویژه هیئت داوران: حسن کاربخش برای فیلم «دیار عاشقان»
- جایزه ویژه هیئت داوران برای بهترین فیلم کوتاه: عباس کیارستمی برای فیلم «همسرایان»
- تقدیر: مسعود جعفری جوزانی برای فیلم «تصویر شکسته»
- تقدیر: کیومرث پوراحمد برای فیلم «باران»
- بهترین کارگردانی: خسرو سینایی برای فیلم «هیولای درون»
- بهترین فیلمنامه: علیرضا داودنژاد و ابراهیم مکی برای فیلم «جایزه»
- بهترین بازیگر مرد: حسین پرورش برای فیلم «نقطه ضعف»
- بهترین بازیگر مکمل مرد: پرویز پرستویی برای فیلم «دیار عاشقان»
- بهترین فیلم‌برداری: اسماعیل امامی برای فیلم «هیولای درون»
- بهترین تدوین: حسین زندباف برای فیلم «مرگ سفید»
- بهترین موسیقی: عباس دبیردانش برای فیلم «چشم تنگ دنیادار»
توضیح: فیلم «دیار عاشقان» ساخته حسن کاربخش، با تهیه‌کنندگی امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جایزه ویژه هیئت داوران را دریافت کرد.
