ششمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۶۶ در تهران برگزار شد. دبیر این دوره سیدمحمد بهشتی بود و جشنواره در ادامه روند تثبیت‌شدهٔ سال‌های نخست خود، بخش‌های متنوعی از سینمای ایران، آثار کودک و نوجوان، فیلم‌های ویژه و مرور آثار سینمایی را دربرگرفت.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، ۲۵ فیلم بلند و ۲۳ فیلم کوتاه حضور داشتند. از ویژگی‌های مهم این دوره، اعطا نشدن جایزهٔ بهترین فیلم بود؛ هیئت داوران دو فیلم «پرندهٔ کوچک خوشبختی» ساختهٔ پوران درخشنده و «کانی‌مانگا» ساختهٔ سیف‌الله داد را شایستهٔ دریافت جایزهٔ ویژه دانست. «کانی‌مانگا» همچنین در رشته‌های تدوین و جلوه‌های ویژه جوایز دیگری دریافت کرد و در مجموع سه جایزه به دست آورد.
در بخش جوایز اصلی، کیانوش عیاری برای «آن سوی آتش» جایزهٔ بهترین کارگردانی، فرامرز قریبیان برای «ترن» جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول مرد و پروانه معصومی برای بازی در «شکوه زندگی» و «جهیزیه‌ای برای رباب» جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کردند. از دیگر برگزیدگان این دوره می‌توان به سعید پورصمیمی، آنیک شفرازیان، اصغر رفیعی‌جم، روح‌الله امامی، فرهاد فخرالدینی و محمدرضا شرف‌الدین اشاره کرد.
این دوره همچنین از نظر برنامه‌های جنبی اهمیت داشت. برای نخستین بار مسابقهٔ آنونس سینمایی به جشنواره افزوده شد و بخش‌هایی برای نمایش آثار آندری تارکوفسکی، مرور آثار هرمینا تیرلووا، سینمای کودک و نوجوان، نمایش‌های ویژه و سینمای غیرمتعهدها در نظر گرفته شد. نمایش مجموعه‌ای از آثار تارکوفسکی، یکی از مهم‌ترین برنامه‌های ویژهٔ جشنواره بود و در کنار دیگر بخش‌ها، دامنهٔ برنامه‌های فرهنگی جشنواره را گسترش داد.
هیئت انتخاب این دوره از جشنواره شامل عبدالله اسفندیاری، علیرضا شجاع‌نوری و محمدحسین حقیقی هیئت داوران شامل سید محمد بهشتی شیرازی، محمد خزاعی، کریم زرگر، محمدباقر کریمیان و محمدعلی نجفی بوده است.
زمینه و سیاست‌های سینمایی
جشنوارهٔ ششم در شرایطی برگزار شد که سینمای ایران همچنان تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی ناشی از جنگ ایران و عراق قرار داشت. سیاست‌های حمایتی دولت در این دوره، از جمله ارائهٔ تسهیلات اعتباری برای تولید فیلم، در روند تولید آثار سینمایی نقش داشت. در همین دوره، اختلاف میان بنیاد سینمایی فارابی و حوزهٔ هنری نیز به یکی از موضوعات مورد توجه در روند انتخاب آثار تبدیل شد و بر اساس برخی گزارش‌ها، هیچ فیلمی از حوزهٔ هنری به بخش مسابقه راه نیافت.
هیئت داوران این دوره از سیدمحمد بهشتی، محمد خزاعی، کریم زرگر، محمدباقر کریمیان و محمدعلی نجفی تشکیل شد. حضور بهشتی، که دبیر جشنواره نیز بود، و محمدعلی نجفی، که فیلم «پرستار شب» او در جشنواره حضور داشت، از ویژگی‌های قابل توجه ترکیب داوری این دوره بود.
یکی از تصمیم‌های مهم هیئت داوران، اعطا نکردن جایزهٔ بهترین فیلم بود. در نتیجه، به جای انتخاب یک اثر به عنوان بهترین فیلم، «پرندهٔ کوچک خوشبختی» و «کانی‌مانگا» جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را دریافت کردند. همچنین در بخش فیلمنامه، برنده‌ای معرفی نشد و از چند فیلمنامه تقدیر شد. این تصمیم‌ها نشان‌دهندهٔ تفاوت ساختار داوری دورهٔ ششم با دوره‌هایی بود که جوایز اصلی به شکل کامل به برگزیدگان اختصاص می‌یافت.
فیلم‌ها و برگزیدگان
در بخشِ مسابقه، ۲۵ فیلمِ بلند و ۲۳ فیلمِ کوتاهِ ایرانی با یکدیگر رقابت کردند. همچنین ۲ فیلمِ بلند و ۵ فیلمِ کوتاه خارج از مسابقه به نمایش درآمدند. در بخشِ «مرورِ یک سال سینمای ایران»، ۴۳ فیلمِ بلند و ۱۵ فیلمِ کوتاهِ ایرانی نمایش داده شدند.
برگزیدگانِ اصلی این دوره عبارت‌اند از:
• جایزهٔ ویژهٔ هیئتِ داوران پوران درخشنده / سیف‌الله داد «پرندهٔ کوچکِ خوشبختی» / «کانی مانگا»
• بهترین کارگردانی کیانوش عیاری «آن سوی آتش»
• تقدیر برای فیلمنامه سیروس تسلیمی، امیر قویدل، محمدهادی سیف و جمشید حیدری، مجید قاری‌زاده «پرندهٔ کوچکِ خوشبختی»، «ترن»، «وکیلِ اول»، «سرزمینِ آرزوها»
• بهترین بازیگر مرد فرامرز قریبیان «ترن»
• بهترین بازیگر زن پروانه معصومی «شکوهِ زندگی» و «جهیزیه برای رباب»
• بهترین بازیگر مکمل مرد سعید پورصمیمی «تحفه‌ها»
• بهترین بازیگر مکمل زن آنیک شفرازیان «سرزمینِ آرزوها»
• بهترین فیلمبرداری اصغر رفیعی جم «شاید وقتی دیگر»
• بهترین تدوین روح‌الله امامی «کانی مانگا»
• بهترین موسیقی فرهاد فخرالدینی «پرستارِ شب»
• بهترین طراحی صحنه محسن شاه‌ابراهیمی و سعید جلالی «پرستارِ شب»
• بهترین صدابرداری پرویز آبنار و مسعود بهنام «آن سوی آتش»
• بهترین جلوه‌های ویژه محمدرضا شرف‌الدین «کانی مانگا»
«پرندهٔ کوچکِ خوشبختی» (پوران درخشنده) و «پرستارِ شب» (محمدعلی نجفی) با ۴ نامزدی، رکورددارِ بیشترین نامزدی شدند و «کانی مانگا» (سیف‌الله داد) با ۳ لوحِ زرین، بیشترین جوایز را از آنِ خود کرد.
در بخشِ فیلمِ کوتاه، رضا میرکریمی (۲۱ ساله) برای فیلمِ «برای او» دیپلمِ افتخارِ بهترین فیلمِ داستانی را دریافت کرد و جایزهٔ ویژهٔ هیئتِ داوران این بخش به «کربلای ۵» ساختهٔ جواد شمقدری تعلق گرفت. رخشان بنی‌اعتماد نیز با فیلمِ «خارج از محدوده» (نخستین اثرش) در این دوره حضور داشت.
بخش‌های جنبی و نوآوری‌ها
· بخشِ کودک و نوجوان با نمایش ۵۲ فیلمِ کوتاه و بلند از ایران و دیگر کشورها برگزار شد.
· بخش «نمایش‌های ویژه» شامل ۲۸ فیلمِ بلند و ۱۰ فیلمِ کوتاه بود.
· مرورِ آثارِ هرمینا تیرلووا (بازیگر و فیلم‌سازِ چکسلواکی) با ۱۰ فیلم در بخشی جداگانه به نمایش درآمد.
· مهم‌ترین رویدادِ این دوره، نمایش ۷ فیلم از آندری تارکوفسکی (فیلم‌سازِ فقیدِ روس) در بخشی با عنوانِ «امید، ايثار، دنياي آندري تاركوفسكي» بود که مسیرِ جدیدی برای سیاست‌های سینماییِ ایران گشود.
· برای نخستین بار، مسابقهٔ آنونس (نمونه‌فیلم) به جشنواره افزوده شد. نخستین هیئتِ انتخاب و داوریِ آنونس و پوستر شامل سیدرضا شریف‌تهرانی، محسن شیخی و حمید ندیمی بودند و ۲۳ آنونس در بخشِ مسابقه رقابت کردند.
· نمایشگاهِ پوسترهای سینمایی نیز مانند دورهٔ پیش برگزار شد.
حواشی و بازتاب‌ها
· در این دوره، ۲۷۰ هزار و ۶۰۸ نفر از بخش‌های مختلفِ جشنواره بازدید کردند.
· پروانه معصومی که تا آن زمان تنها بازیگرِ زنی بود که در نقشِ اصلی از جشنواره جایزه گرفته بود، در آن سال در ۴ فیلم بازی کرد و برای دو فیلم جایزه دریافت کرد. با این حال، بازیِ سوسن تسلیمی در «شاید وقتی دیگر» نادیده گرفته شد که اعتراضِ برخی سینماگران را در مراسمِ اختتامیه در پی داشت و موجبِ رنجشِ پروانه معصومی شد.
· روح‌الله امامی که لوحِ زرینِ تدوین را دریافت کرد، در آن سال تدوینِ ۶ فیلمِ جشنواره را بر عهده داشت.
· فیلم «شاید وقتی دیگر» ساختهٔ بهرام بیضایی، با وجودِ ویژگی‌های هنری، فقط جایزهٔ فیلمبرداری را کسب کرد.
· برخلافِ دورهٔ پیش، فقط حوزهٔ علمیه در بخشِ جنبی داوری داشت و جایزهٔ خود را به سیف‌الله داد برای «کانی مانگا» اهدا کرد.
· سخنرانِ مراسمِ اختتامیه در تالارِ وحدت، آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیسِ قوهٔ قضائیهٔ وقت) بود.
· محمد خزاعی (نمایندهٔ مردمِ رشت در مجلس و بعدها نمایندهٔ ایران در سازمان ملل) برای چهارمین دورهٔ متوالی (دوره‌های سوم تا ششم) در هیئتِ داوران حضور داشت.
