هفتمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۶۷ در تهران برگزار شد. دبیری جشنواره همچنان بر عهدهٔ سیدمحمد بهشتی بود. این دوره در شرایطی برگزار شد که سینمای ایران هنوز تحت تأثیر پیامدهای جنگ ایران و عراق و بحران اقتصادی ناشی از تعطیلی گستردهٔ سینماها در سال پیش از آن قرار داشت.
با وجود این شرایط، جشنواره از نظر تعداد آثار، تنوع برنامه‌های جنبی و استقبال مخاطبان گسترش یافت و یکی از دوره‌های مهم مرحلهٔ نخست تاریخ جشنواره به شمار آمد.
مهم‌ترین تغییر ساختاری این دوره، جایگزینی سیمرغ بلورین به جای «لوح زرین» بود. طرح سیمرغ را ابراهیم حقیقی ارائه کرد و این نشان از آن پس به نماد اصلی جشنواره و جایزهٔ رسمی برگزیدگان تبدیل شد. همچنین تعداد رشته‌های رقابتی افزایش یافت و برای نخستین بار جایزهٔ چهره‌پردازی به جلال معیریان برای فیلم «سرب» تعلق گرفت.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، ۲۱ فیلم بلند، هفت فیلم میان‌مدت و ۱۵ فیلم کوتاه حضور داشتند. «در مسیر تندباد» ساختهٔ مسعود جعفری جوزانی سیمرغ بلورین بهترین فیلم و بهترین صداگذاری را دریافت کرد و در شمار آثار پرافتخار این دوره قرار گرفت. محسن مخملباف نیز برای «بای‌سیکل‌ران» سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه را به دست آورد.
از دیگر رویدادهای شاخص این دوره، حضور «سرب» ساختهٔ مسعود کیمیایی، «دیده‌بان» ساختهٔ **ابراهیم حاتمی‌کیا»، «نار و نی» ساختهٔ سعید ابراهیمی‌فر و «زرد قناری» ساختهٔ رخشان بنی‌اعتماد در بخش مسابقه بود. همچنین رویا نونهالی برای «عروسی خوبان» سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد.
اعضای هیئت داوران شامل محمدرضا بهزادیان، سیف‌الله داد، فرهاد فخرالدینی، ابراهیم فروزش و محمدباقر کریمیان بودند.
برگزاری
برگزاری هفتمین جشنواره در شرایطی صورت گرفت که سینمای ایران در سال‌های منتهی به آن با محدودیت‌های اقتصادی و آثار مستقیم جنگ مواجه بود. در پی تشدید حملات موشکی به تهران و برخی شهرهای دیگر، سینماها از اواخر سال ۱۳۶۶ برای مدتی تعطیل شدند و این تعطیلی بر تولید و اکران فیلم‌ها اثر گذاشت. برخی تولیدات سینمایی، از جمله «سرب»، «گراند سینما»، «عروسی خوبان» و «کشتی آنجلیکا»، در همین دوره به مراحل مختلف تولید و تکمیل رسیدند.
پایان جنگ ایران و عراق پس از پذیرش قطعنامهٔ ۵۹۸ شورای امنیت در تابستان ۱۳۶۷، فضای تازه‌ای را در جامعه ایجاد کرد؛ با این حال، مشکلات اقتصادی سینما همچنان پابرجا بود. افزایش هزینه‌های تولید و کاهش توان بازگشت سرمایه، از جمله مسائل مورد توجه سیاست‌گذاران سینمایی در این دوره بود.
در چنین شرایطی، جشنوارهٔ فیلم فجر به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های عرضه و ارزیابی تولیدات سینمای ایران تبدیل شده بود و علاوه بر نمایش آثار جدید، از طریق بخش‌های جنبی، مرور آثار و برنامه‌های ویژه، ارتباط مخاطبان ایرانی با سینمای ایران و جهان را دنبال می‌کرد.
تغییرات ساختاری
مهم‌ترین تحول دورهٔ هفتم، تغییر نظام جوایز جشنواره بود. پس از شش دوره اعطای «لوح زرین»، از این دوره سیمرغ بلورین به عنوان جایزهٔ اصلی جشنواره مورد استفاده قرار گرفت. طرح این نشان توسط ابراهیم حقیقی ارائه شد و بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای سینمای ایران تبدیل شد.
در همین دوره، رشتهٔ چهره‌پردازی به مجموعهٔ جوایز جشنواره افزوده شد و جلال معیریان برای «سرب» نخستین دریافت‌کنندهٔ این جایزه بود.
از دیگر برنامه‌های این دوره، انتشار دوبارهٔ بولتن روزانهٔ جشنواره بود. همچنین مسابقهٔ مواد تبلیغاتی سینما، از جمله نمونه‌فیلم (آنونس)، در کنار سایر برنامه‌های جنبی مورد توجه قرار گرفت.
بخش‌های جنبی
فیلم کوتاه
فیلم کوتاه نیز در این دوره جایگاه مستقلی در ساختار جشنواره داشت. در این بخش، محمدرضا مقدسیان برای «کاریز؛ تداوم حیات» سیمرغ بلورین بهترین فیلم کوتاه را دریافت کرد. همچنین برای برخی آثار کوتاه دیپلم افتخار اهدا شد.
بخش کودک و نوجوان
بخش کودک و نوجوان همچنان یکی از برنامه‌های ثابت جشنواره بود و در این دوره نیز مجموعه‌ای از آثار ایرانی و خارجی برای این گروه سنی به نمایش درآمد.
از آثار ایرانی حاضر در این بخش می‌توان به «ماهی» ساختهٔ کامبوزیا پرتوی و «ابرقدرت‌ها» ساختهٔ نورالدین زرین‌کلک اشاره کرد. «ماهی» به عنوان بهترین فیلم بلند این بخش معرفی شد و برای برخی آثار و بازیگران نوجوان نیز جوایز ویژه در نظر گرفته شد.
در این دوره، جایزهٔ مستقل بازیگر خردسال که در برخی دوره‌های پیشین وجود داشت، در ساختار جوایز کودک و نوجوان تغییر کرد.
نمایش‌های ویژه و مرور آثار
گسترش برنامه‌های جنبی یکی از ویژگی‌های دورهٔ هفتم بود. در بخش‌های مختلف، فیلم‌های خارجی و آثار متعلق به جریان‌های گوناگون سینمای جهان به نمایش درآمدند.
یکی از برنامه‌های شاخص، مرور آثار روبر برسون، سرگئی پاراجانف، یاسوجیرو اوزو و آندره وایدا بود. همچنین بخش‌هایی با موضوع سینمای کمدی کلاسیک و فیلم‌های مستند و واقع‌گرا برگزار شد. نمایش آثار این فیلمسازان، جشنواره را از یک رویداد صرفاً رقابتی فراتر برد و جنبهٔ آموزشی و فرهنگی آن را تقویت کرد.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
- بهترین فیلم: «در مسیر تندباد»، به کارگردانی مسعود جعفری‌جوزانی و تهیه‌کنندگی هارون یشایایی. این فیلم با ۱۰ نامزدی، رکورددار بیشترین نامزدی در این دوره بود.
- جایزه ویژه هیئت داوران: «نارونی»، ساختهٔ سعید ابراهیمی‌فر، و «دیده‌بان»، ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا، به‌طور مشترک.
- بهترین کارگردانی: محسن مخملباف برای فیلم «بای‌سیکل‌ران».
- بهترین فیلمنامه: محسن مخملباف برای فیلم «بای‌سیکل‌ران». دیپلم افتخار این بخش به امرالله احمدجو برای فیلم «شاخه‌های بید» تعلق گرفت.
- بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: عزت‌الله انتظامی برای فیلم «گراند سینما».
- بهترین بازیگر نقش اصلی زن: رویا نونهالی برای فیلم «عروسی خوبان». دیپلم افتخار این بخش به فریماه فرجامی برای فیلم «سرب» تعلق گرفت. نونهالی پس از پروانه معصومی، دومین زنی بود که این جایزه را دریافت کرد.
- بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: محمود جعفری برای فیلم‌های «زرد قناری» و «شاخه‌های بید».
- بهترین بازیگر نقش مکمل زن: فاطمه معتمدآریا برای فیلم «برهوت».
- رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «بای‌سیکل‌ران»، ساختهٔ محسن مخملباف، با کسب ۴ سیمرغ بلورین.
داوری
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران متشکل از محمدرضا بهزادیان، سیف‌الله داد، فرهاد فخرالدینی، ابراهیم فروزش و محمدباقر کریمیان بود.
• هیئت داوران بخش سینمای بین‌الملل نیز متشکل از مسعود جعفری‌جوزانی، ژولت ریچلی (مجارستان)، ولادیمیر گراماتیکوف (شوروی)، ولادیمیر مالیک (چکسلواکی) و یانوش ناسفتر (لهستان) بودند.
• هیئت انتخاب نیز شامل عبدالله اسفندیاری، محمدعلی حسین‌نژاد، محمدحسین حقیقی و علیرضا شجاع‌نوری بود.
