هشتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۶۸ در تهران برگزار شد. دبیر این دوره نیز سیدمحمد بهشتی بود. این دوره در شرایطی برگزار شد که سینمای ایران پس از پایان جنگ ایران و عراق وارد مرحله‌ای تازه شده بود و هم‌زمان، سیاست‌های حمایتی و مدیریتی دولت در حوزهٔ سینما در حال اجرا بود.
هشتمین دوره از نظر حضور آثار شاخص سینمای ایران اهمیت ویژه‌ای داشت. «هامون» ساختهٔ داریوش مهرجویی، «کلوزآپ» ساختهٔ عباس کیارستمی، «مادر» ساختهٔ علی حاتمی، «دندان مار» ساختهٔ مسعود کیمیایی، «ای ایران» ساختهٔ ناصر تقوایی و «مهاجر» ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا از جمله آثار مطرح این دوره بودند. در کنار این فیلم‌ها، نخستین حضور برخی فیلمسازان نسل پس از انقلاب، از جمله تهمینه میلانی با «بچه‌های طلاق» و احمدرضا درویش با «آخرین پرواز»، بر تنوع نسل‌های حاضر در جشنواره افزود.
در بخش اصلی جوایز، «مهاجر» به عنوان بهترین فیلم انتخاب شد و ابراهیم حاتمی‌کیا نیز برای این فیلم دیپلم افتخار فیلمنامه دریافت کرد. در مقابل، «هامون» با دریافت جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران و پنج سیمرغ بلورین در رشته‌های کارگردانی، فیلمنامه، بازیگر نقش اول مرد، فیلمبرداری و تدوین، پرافتخارترین فیلم این دوره بود.
از ویژگی‌های ساختاری این دوره، تفکیک مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم از مسابقهٔ اصلی و اختصاص هیئت داوران جداگانه به آن بود. همچنین در این دوره، جشنوارهٔ کودکان و نوجوانان و فیلم‌های کوتاه و مستند از جشنوارهٔ فیلم فجر، جدا و به جشنواره‌ای مستقل تبدیل شدند.
هیئت انتخاب این دوره از جشنواره شامل عبدالله اسفندیاری، محمدعلی حسین‌نژاد، محمدحسین حقیقی و علیرضا شجاع نوری و هیئت داوران در بخش سینمای ایران، شامل سیف‌الله داد، فرهاد صبا، منوچهر عسگری‌نسب، هوشنگ کامکار و محمدباقر کریمیان بوده‌اند.
عزت‌الله انتظامی، ناصر تقوایی، ابراهیم حاتمی‌کیا، محمدحسین حقیقی و تورج منصوری داوران بخش فیلم‌های اول بودند.
برگزاری
هشتمین جشنواره در دوره‌ای برگزار شد که سینمای ایران از یک سو با افزایش تولیدات داخلی و گسترش نسل جدید فیلمسازان مواجه بود و از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی تولید و اکران همچنان بر فعالیت سینمایی تأثیر می‌گذاشت.
با پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۶۷، امکان برگزاری گسترده‌تر برنامه‌های فرهنگی و حضور مهمانان خارجی فراهم شد. جشنواره نیز به تدریج از قالب محدود سال‌های نخست فاصله گرفت و دامنهٔ برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و بین‌المللی خود را افزایش داد.
در این دوره، مجموعه‌ای از فیلمسازان متعلق به نسل‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفتند. از یک سو فیلمسازانی چون مهرجویی، کیمیایی، حاتمی و تقوایی حضور داشتند و از سوی دیگر، فیلمسازانی مانند حاتمی‌کیا، درویش، میلانی و دیگر فیلمسازان نسل پس از انقلاب در جشنواره حضور پیدا کردند. این هم‌زمانی نسل‌ها، یکی از ویژگی‌های مهم سینمای ایران در اواخر دههٔ ۱۳۶۰ بود.
ساختار جشنواره و نوآوری‌ها
یکی از تغییرات مهم دورهٔ هشتم، ایجاد بخش مستقل فیلم‌های اول و دوم بود. این آثار در بخش جداگانه‌ای بررسی می‌شدند و هیئت داوران مستقلی داشتند. هیئت داوران این بخش شامل عزت‌الله انتظامی، ناصر تقوایی، ابراهیم حاتمی‌کیا، محمدحسین حقیقی و تورج منصوری بود.
در این بخش، «آخرین پرواز» ساختهٔ احمدرضا درویش و «بچه‌های طلاق» ساختهٔ تهمینه میلانی به عنوان آثار برگزیده معرفی شدند. ایجاد این بخش، زمینه‌ای برای توجه مستقل‌تر به فیلمسازان تازه‌وارد فراهم کرد و در دوره‌های بعد نیز با تغییراتی ادامه یافت.
از دیگر ویژگی‌های این دوره، گسترش بخش‌های جنبی بود. «مسابقهٔ سینمای ایران»، «مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم»، «مرور یک سال سینمای ایران»، «جشنوارهٔ جشنواره‌ها»، «نمایش‌های ویژه»، «گنجینه‌های فیلمخانه‌ای»، «سینما و ادبیات»، نمایشگاه و مسابقهٔ اعلان دیواری، عکس و نمونه‌فیلم و بخش سینمای کودکان و نوجوانان از جمله بخش‌های جشنواره بودند.
بخش مسابقهٔ سینمای ایران
در مسابقهٔ اصلی، شماری از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران در سال‌های پایانی دههٔ ۱۳۶۰ حضور داشتند. «هامون»، «کلوزآپ»، «مادر»، «مهاجر»، «دندان مار»، «ای ایران»، «ساوالان»، «جستجوگر»، «عبور از غبار» و «بچه‌های طلاق» از جمله آثار حاضر در این دوره بودند.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
بهترین فیلم: «مهاجر» (ابراهیم حاتمی‌کیا، محصول حوزهٔ هنری)
جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «کلوزآپ» (عباس کیارستمی، تهیه‌کننده: علیرضا زرین) و «هامون» (داریوش مهرجویی، تهیه‌کننده: هارون یشایایی)؛ به‌طور مشترک.
بهترین کارگردانی: داریوش مهرجویی برای فیلم «هامون».
بهترین فیلمنامه: داریوش مهرجویی برای فیلم «هامون».
دیپلم افتخار: اسماعیل خلج و محمد متوسلانی برای فیلم «جستجوگر» و ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم «مهاجر».
بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: خسرو شکیبایی برای فیلم «هامون».
بهترین بازیگر نقش اصلی زن: رقیه چهره‌آزاد برای فیلم «مادر».
بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: اکبر عبدی برای فیلم «مادر».
بهترین بازیگر نقش مکمل زن: افسر اسدی برای فیلم «عبور از غبار».
بهترین فیلم اول و دوم: «آخرین پرواز» (احمدرضا درویش) و «بچه‌های طلاق» (تهمینه میلانی).
رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «هامون» به کارگردانی داریوش مهرجویی، با ۱۲ رشتهٔ نامزدی.
رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «هامون» به کارگردانی داریوش مهرجویی، با کسب ۶ سیمرغ بلورین.
داوری
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران: سیف‌الله داد، فرهاد صبا، منوچهر عسگری‌نسب، هوشنگ کامکار و محمدباقر کریمیان
• هیئت داوران فیلم‌های اول: عزت‌الله انتظامی، ناصر تقوایی، ابراهیم حاتمی‌کیا، محمدحسین حقیقی و تورج منصوری
• هیئت داوران سینمای بین‌الملل: سیروس طاهباز، ایوند یونانس (دانمارک) و نپتی یوهانسن کيونن (فنلاند)
• هیئت انتخاب: عبدالله اسفندیاری، محمدعلی حسین‌نژاد، محمدحسین حقیقی و علیرضا شجاع‌نوری
