یازدهمین دورهٔ جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۷۱ در تهران برگزار شد و دبیری آن را سیدمحمد بهشتی برعهده داشت. این دوره در دومین دههٔ برگزاری جشنواره، همزمان با تغییر مدیریت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.
این دوره از دوره‌هایی معرفی شده است که آثار بیشتری درباره موضوعات اجتماعی ساخته شد. در بخش مسابقهٔ سینمای ایران ۳۳ فیلم و در بخش مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم ۲۵ فیلم حضور داشتند. این دو بخش برای نخستین بار با یکدیگر ادغام شدند و یک هیئت داوری مشترک، آثار هر دو بخش را داوری کرد.
از مهم‌ترین آثار این دوره می‌توان به ''از کرخه تا راین'' ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا، ''سارا'' ساختهٔ داریوش مهرجویی، ''یکبار برای همیشه'' ساختهٔ سیروس الوند، ''شرم'' و ''صبح روز بعد'' ساختهٔ کیومرث پوراحمد، ''رد پای گرگ'' ساختهٔ مسعود کیمیایی، ''آبادانی‌ها'' ساختهٔ کیانوش عیاری و ''هنرپیشه'' ساختهٔ محسن مخملباف اشاره کرد. در پایان، ''از کرخه تا راین'' سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد و سیروس الوند برای ''یکبار برای همیشه'' برندهٔ سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی شد.
اعضای هیئت داوران در مسابقه سینمای ایران شامل سید مرتضی آوینی، عزت‌الله انتظامی، عزیزالله حمیدنژاد، سید مهدی شجاعی و اسفندیار شهیدی بودند. حضور سیدمرتضی آوینی در هیئت داوران (که کمتر از سه ماه بعد در منطقهٔ فکه درگذشت) و عزت‌الله انتظامی به عنوان نخستین بازیگر در ترکیب داوران بخش اصلی، از نکات قابل‌توجه این دوره بود.
برگزاری
پیش از برگزاری جشنواره، در خرداد ۱۳۷۱، سیدمحمد خاتمی از سمت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی استعفا داد و سیدمصطفی میرسلیم به این سمت منصوب شد. علی لاریجانی نیز در ساختار مدیریتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به مسئولیت رسید. با وجود این تغییرات، دبیری جشنواره همچنان بر عهدهٔ سیدمحمد بهشتی باقی ماند.
این دوره از دوره‌هایی معرفی شده است که آثار بیشتری درباره موضوعات اجتماعی ساخته شد.
از دیگر تغییرات اصلی این دوره، حذف تفکیک هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران و فیلم‌های اول و دوم بود. در یازدهمین دوره، یک هیئت پنج‌نفره متشکل از سیدمرتضی آوینی، عزت‌الله انتظامی، عزیزالله حمیدنژاد، سیدمهدی شجاعی و اسفندیار شهیدی، آثار هر دو بخش را داوری کرد. عزت‌الله انتظامی در این دوره به عنوان نخستین بازیگر در ترکیب هیئت داوران بخش اصلی جشنواره حضور داشت.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران ۳۳ فیلم و در بخش فیلم‌های اول و دوم ۲۵ فیلم به نمایش درآمدند. به این ترتیب، مجموع آثار دو بخش رقابتی به ۵۸ فیلم رسید. در این دوره هیئت انتخاب جداگانه‌ای برای اعلام فهرست آثار معرفی نشد و شیوهٔ انتخاب فیلم‌ها نیز نسبت به دوره‌های گذشته تغییر کرد.
بخش‌های جنبی
در کنار مسابقهٔ سینمای ایران و مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم، بخش‌هایی مانند «مسابقهٔ مواد تبلیغی فیلم‌ها»، «جشنواره جشنواره‌ها»، «گنجینه‌های فیلمخانه‌ای»، «نمایش‌های ویژه» و «سینمای کودک و نوجوان» برگزار شد. در این دوره، مرور آثار فیلمسازان مطرح جهان که در سال‌های پیشین از بخش‌های مهم جشنواره بود، حذف شد و برنامه‌هایی با تمرکز بر سینمای کشورهای مختلف جای آن را گرفت. از جمله این برنامه‌ها می‌توان به چشم‌انداز سینمای نوین چین و مرور آثار فیلمسازان خاموش سینمای ایتالیا اشاره کرد. همچنین بزرگداشت‌هایی برای سینماگران و نمایش آثار منتخب سینمای جهان در برنامه‌های جنبی قرار داشت.
از جمله فیلم‌های خارجی نمایش‌داده‌شده در جشنواره، ''اروپا'' ساختهٔ لارس فون تریه بود که در بخش «جشنواره جشنواره‌ها» به نمایش درآمد. جشنواره همچنین برنامه‌هایی برای معرفی سینمای آسیای میانه و قفقاز و آثار برخی فیلمسازان کمتر شناخته‌شده در سینمای جهان داشت.
از میان آثار ایرانی، ''از کرخه تا راین'' در این دوره جایگاه ویژه‌ای در بخش مسابقه پیدا کرد. این فیلم علاوه بر دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلم، سیمرغ بلورین بهترین چهره‌پردازی را برای مسعود ولدبیگی و دیپلم افتخار بازیگر نقش مکمل مرد را برای صادق صفایی دریافت کرد و مجید انتظامی نیز برای موسیقی متن آن دیپلم افتخار گرفت.
''سارا'' ساختهٔ داریوش مهرجویی نیز سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه را دریافت کرد. سیروس الوند برای ''یکبار برای همیشه'' جایزهٔ بهترین کارگردانی و فاطمه معتمدآریا برای همین فیلم سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را به دست آورد. فرامرز قریبیان برای ''بندر مه‌آلود'' بهترین بازیگر نقش اول مرد و جهانبخش سلطانی برای ''شرم'' بهترین بازیگر نقش مکمل مرد شدند.
در این دوره همچنین نیاز طارمی برای ''مریم و می‌تیل'' دیپلم افتخار بازیگر خردسال و مهدی باقربیگی برای ''شرم'' و ''صبح روز بعد'' دیپلم افتخار بازیگر نوجوان را دریافت کردند.
برگزیدگان
● بهترین فیلم: «از کرخه تا راین» (ابراهیم حاتمی‌کیا، محصول سازمان سینمایی سینا).
● جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: کیومرث پوراحمد برای فیلم «شرم».
● بهترین کارگردانی: سیروس الوند برای فیلم «یکبار برای همیشه».
● بهترین فیلمنامه: داریوش مهرجویی برای فیلم «سارا».
● بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: فرامرز قریبیان برای فیلم «بندر مه‌آلود».
● بهترین بازیگر نقش اصلی زن: فاطمه معتمدآریا برای فیلم «یکبار برای همیشه».
● بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: جهانبخش سلطانی برای فیلم «شرم». ● دیپلم افتخار: صادق صفایی برای فیلم «از کرخه تا راین».
● بهترین بازیگر نقش مکمل زن: یاسمین ملک‌نصر برای فیلم «سارا». ● دیپلم افتخار: پروین‌دخت یزدانیان برای فیلم «صبح روز بعد».
● دیپلم افتخار بازیگر خردسال: نیاز طارمی برای فیلم «مریم و می‌تیل».
● دیپلم افتخار بازیگر نوجوان: مهدی باقربیگی برای فیلم‌های «شرم» و «صبح روز بعد».
● بهترین فیلم اول: «سایه‌های هجوم» (احمد امینی، محصول شبکهٔ ۲ سیما) و «بر بال فرشتگان» (جواد شمقدری، محصول بنیاد مستضعفان)؛ به‌طور مشترک.
● بهترین فیلم دوم: «خون‌بس» (ناصر غلامرضایی).
● رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «از کرخه تا راین» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، با ۹ رشتهٔ نامزدی.
● رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «از کرخه تا راین» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، با ۴ جایزه (۲ سیمرغ بلورین و ۲ دیپلم افتخار).
