شانزدهمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۷۶ در تهران برگزار شد. دبیری این دوره را سیف‌الله داد، معاون امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر عهده داشت.
این دوره پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶ و آغاز به کار دولت سیدمحمد خاتمی برگزار شد و هم‌زمان با تغییرات مدیریتی در ساختار سینمای ایران، تغییراتی در ساختار جشنواره نیز ایجاد شد.
در این دوره، بخش مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم و مسابقهٔ مواد تبلیغی فیلم‌ها حذف شد و در مقابل، بخش «فیلم‌های میهمان» به جشنواره افزوده شد. از دیگر تغییرات مهم، راه‌اندازی نخستین دورهٔ مسابقهٔ بین‌المللی جشنواره و ایجاد جایزهٔ «فیلم برگزیدهٔ تماشاگران» بود.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران ۱۹ فیلم حضور داشتند و ۲۲ فیلم نیز در بخش میهمان به نمایش درآمدند. از آثار بخش مسابقه می‌توان به «آژانس شیشه‌ای» ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا، «بانوی اردیبهشت» ساختهٔ رخشان بنی‌اعتماد، «تولد یک پروانه» ساختهٔ مجتبی راعی، «جهان‌پهلوان تختی» ساختهٔ بهروز افخمی، «درخت گلابی» ساختهٔ داریوش مهرجویی، «روانی» ساختهٔ داریوش فرهنگ، «ساحره» ساختهٔ داوود میرباقری، «سارا» ساختهٔ یدالله صمدی و «مهر مادری» ساختهٔ کمال تبریزی اشاره کرد.
«آژانس شیشه‌ای» با ۱۳ نامزدی در ۱۲ رشته، نامزدشده‌ترین فیلم این دوره بود. این فیلم در پایان ۹ سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار دریافت کرد و از این نظر، در آن زمان رکورد بیشترین تعداد جوایز یک فیلم در یک دورهٔ جشنواره را به دست آورد. این فیلم همچنین نخستین سیمرغ بلورین فیلم برگزیدهٔ تماشاگران را دریافت کرد.
سیمرغ بلورین بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامه به «آژانس شیشه‌ای» رسید و پرویز پرستویی، رضا کیانیان و بیتا بادران نیز برای بازی در این فیلم جوایز بازیگری دریافت کردند. رخشان بنی‌اعتماد برای «بانوی اردیبهشت» جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را دریافت کرد و فرهاد مهرانفر برای «درخت جان» دیپلم افتخار بهترین فیلم را به دست آورد.
در بخش مسابقهٔ بین‌الملل نیز برای نخستین بار آثار خارجی در قالب یک بخش رقابتی داوری شدند. هیئت داوران این بخش به ریاست عباس کیارستمی و با حضور ساندیپ رای از هند، تادائو ساتو از ژاپن، ژان میشل فرودون از فرانسه و مارکو مولر از ایتالیا تشکیل شد. «قول» ساختهٔ ژان-پیر و لوک داردن جایزهٔ بهترین فیلم را دریافت کرد و پتر واسلاو برای «ماریان» برندهٔ جایزهٔ بهترین کارگردانی شد.
اعضای هیئت داوران شامل عزت‌الله انتظامی، کیومرث پوراحمد، احمدرضا درویش، فرشته طائرپور و مجید مجیدی بود.
برگزاری
شانزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر، پس از انتخابات خرداد ۱۳۷۶ و تغییر دولت برگزار شد. سیف‌الله داد به عنوان معاون امور سینمایی و دبیر جشنواره منصوب گردید و محمدحسن پزشک مدیریت بنیاد سینمایی فارابی را بر عهده گرفت.
در این دوره، چند فیلم که در دولت پیشین توقیف شده بودند، به نمایش درآمدند که از جملهٔ آنها فیلم «آدم‌برفی» ساختهٔ داوود میرباقری بود که به پرفروش‌ترین فیلم سال تبدیل شد.
در تیرماه ۱۳۷۶، پیش از انتقال دولت، خانهٔ سینما نخستین جشن خود را برگزار کرد و در حضور رئیس‌جمهور وقت (اکبر هاشمی رفسنجانی) که به عنوان تماشاگر حضور داشت، اهالی سینما به یکدیگر جایزه اهدا کردند.
ویژگی‌ها
در این دوره، تغییرات و نوآوری‌های متعددی در جشنواره اعمال شد. از جمله، شرط نمایش فیلم در جشنواره برای اکران سال بعد حذف شد؛ شرطی که پیشتر موجب شده بود اکران برخی فیلم‌ها از جمله «بازمانده» ساختهٔ سیف‌الله داد یک سال به تعویق بیفتد. همچنین بخش مسابقهٔ فیلم‌های اول و دوم و مواد تبلیغی حذف شدند.
برای نخستین بار، بخش مسابقهٔ بین‌المللی ایجاد شد و فیلم‌های خارجی در جشنواره به رقابت پرداختند. جایزهٔ «برگزیده تماشاگران» نیز برای نخستین بار به جوایز جشنواره افزوده شد و مسئولیت جمع‌آوری آرای مردمی به خانهٔ سینما سپرده شد.
در این دوره، بزرگداشت سینماگران ایرانی برگزار شد و در نخستین مرتبه، آثار عزت‌الله انتظامی و ابراهیم حاتمی‌کیا مرور گردید. نخستین بازار فیلم جشنواره از ۱۷ تا ۲۲ بهمن در هتل لاله برپا شد و ۶ شرکت داخلی (عمدتاً وابسته به دولت) در آن حضور یافتند. همچنین برای نخستین بار، یک زن (فرشته طائرپور) در ترکیب هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران حضور داشت.
بخش‌های جنبی
در بخش «جشنواره جشنواره‌ها»، فیلم‌های شاخصی از جمله «بازی» (دیوید فینچر)، «مظنونین همیشگی» (برایان سینگر)، «طعم گیلاس» (عباس کیارستمی)، «راپسودی ماه اوت» (آکیرا کوروساوا) و ۲ فیلم از تاکشی کیتانو به نمایش درآمدند.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
● بهترین فیلم: «آژانس شیشه‌ای» (ابراهیم حاتمی‌کیا، محصول بنیاد فارابی و وراهنر).
● جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «بانوی اردیبهشت» (رخشان بنی‌اعتماد، تهیه‌کنندگان: جهانگیر کوثری و علیرضا رئیسیان).
● دیپلم افتخار: «درخت جان» (فرهاد مهرانفر).
● فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «آژانس شیشه‌ای» (ابراهیم حاتمی‌کیا).
● این جایزه برای نخستین بار در این دوره به جوایز افزوده شد.
● بهترین کارگردانی: ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● دیپلم افتخار: فرهاد مهرانفر برای فیلم «درخت جان».
● بهترین فیلمنامه: ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: پرویز پرستویی برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● دیپلم افتخار: امیر پایور برای فیلم «ابر و آفتاب».
● بهترین بازیگر نقش اصلی زن: انیس شکوری برای فیلم «درخت جان».
● بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: رضا کیانیان برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● دیپلم افتخار: حبیب رضایی برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● بهترین بازیگر نقش مکمل زن: بیتا بادران برای فیلم «آژانس شیشه‌ای».
● رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «آژانس شیشه‌ای» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، با ۱۳ نامزدی در ۱۲ رشته.
● رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «آژانس شیشه‌ای» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، با ۱۰ جایزه (۹ سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار).
● بهترین فیلم: «قول» (برادران داردن، بلژیک).
● جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «بانوی اردیبهشت» (رخشان بنی‌اعتماد، ایران).
● بهترین کارگردانی: پتر واسلاو برای فیلم «ماریان» (محصول جمهوری چک و فرانسه).
● بهترین فیلمنامه: فیلمی از تایوان؛ نام فیلم در منابع ذکر نشده است.
● بهترین بازیگر مرد: فیلمی از هنگ‌کنگ؛ نام فیلم و بازیگر در منابع ذکر نشده است.
● بهترین بازیگر زن: گلشیفته فراهانی برای فیلم «درخت گلابی» (ایران).
● بهترین طراحی لباس: ملک‌جهان خزاعی برای فیلم «تولد یک پروانه» (ایران).
● بهترین طراحی صحنه: مجتبی راعی برای فیلم «تولد یک پروانه» (ایران).
● دیپلم افتخار فیلم‌برداری: محمود کلاری برای فیلم «درخت گلابی» (ایران).
داوری
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران:** عزت‌الله انتظامی، کیومرث پوراحمد، احمدرضا درویش، فرشته طائرپور و مجید مجیدی
هیئت داوران بخش مسابقهٔ بین‌الملل: عباس کیارستمی (رئیس)، ساندیپ رای (هندوستان)، تادائو ساتو (ژاپن)، ژان میشل فرودون (فرانسه) و مارکو مولر (ایتالیا)
