هفدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر در بهمن ۱۳۷۷ در تهران و به دبیری سیف‌الله داد در دو بخش ملی و بین‌الملل برگزار شد.
در این دوره ۲۰ فیلم در بخش مسابقه سینمای ایران به نمایش درآمدند و بخش مسابقه بین‌الملل نیز به برنامه جشنواره ادامه داد. «هیوا» ساخته رسول ملاقلی‌پور جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را دریافت کرد و در میان آثار این دوره بیشترین تعداد جوایز اصلی را به دست آورد. «رنگ خدا» ساخته مجید مجیدی نیز جایزه فیلم برگزیده تماشاگران را دریافت کرد و در بخش بین‌الملل نیز به‌عنوان بهترین فیلم انتخاب شد.
از نظر محتوایی، شماری از فیلم‌های این دوره به مسائل اجتماعی و خانوادگی پرداختند. «دو زن» تهمینه میلانی، «قرمز» فریدون جیرانی و «دختری با کفش‌های کتانی» رسول صدرعاملی از جمله آثاری بودند که در آنها مسائل زنان، روابط خانوادگی و مسائل نسل جوان مطرح شد. در کنار این آثار، فیلم‌هایی مانند «هیوا» و «روبان قرمز» نیز با موضوع جنگ و پیامدهای آن در بخش مسابقه حضور داشتند.
در بخش اصلی، فیلم‌هایی مانند «هیوا»، «رنگ خدا»، «روبان قرمز»، «دو زن»، «قرمز»، «مصائب شیرین»، «پسر مریم»، «دختری با کفش‌های کتانی»، «فریاد»، «زشت و زیبا»، «شیدا»، «طوطیا» و «مردی از جنس بلور» حضور داشتند. «دختری با کفش‌های کتانی» ساخته رسول صدرعاملی و «فریاد» ساخته مسعود کیمیایی با وجود قرار گرفتن در برنامه، به‌دلیل آماده نشدن مراحل فنی به نمایش درنیامدند.
در کنار بخش‌های رقابتی، برنامه‌هایی برای مرور آثار فیلم‌سازان خارجی، بزرگداشت سینماگران ایرانی، نمایش آثار منتخب سینمای ایران و برنامه‌های مربوط به سینمای کودک و نوجوان برگزار شد.
اعضای هیئت داوران شامل احمدرضا درویش، یدالله صمدی، کیانوش عیاری، فرهاد مهرانفر و داوود میرباقری بودند.
برگزاری
دبیری هفدهمین دوره جشنواره را سیف‌الله داد برعهده داشت. جشنواره در تهران برگزار شد و برنامه آن شامل مسابقه سینمای ایران، مسابقه بین‌الملل، فیلم‌های مهمان، جشنواره جشنواره‌ها، نمایش‌های ویژه و چند برنامه مروری و بزرگداشت بود. در بخش مسابقه سینمای ایران ۲۰ فیلم قرار داشتند.
در این دوره، انتخاب فیلم‌های ایرانی با حضور نمایندگانی از صنوف خانه سینما و انتخاب فیلم‌های خارجی با مشارکت نمایندگان دبیران نشریات سینمایی انجام شد. نمایش‌های سینمای رسانه‌های جمعی نیز در سینما قدس برگزار می‌شد و نشست‌های مربوط به فیلم‌ها با حضور عوامل و اصحاب رسانه برگزار شد.
از نظر محتوایی، شماری از فیلم‌های این دوره به مسائل اجتماعی و خانوادگی پرداختند. «دو زن» تهمینه میلانی، «قرمز» فریدون جیرانی و «دختری با کفش‌های کتانی» رسول صدرعاملی از جمله آثاری بودند که در آنها مسائل زنان، روابط خانوادگی و مسائل نسل جوان مطرح شد. در کنار این آثار، فیلم‌هایی مانند «هیوا» و «روبان قرمز» نیز با موضوع جنگ و پیامدهای آن در بخش مسابقه حضور داشتند.
در بخش مسابقه سینمای ایران، هیئت داوران از پنج کارگردان تشکیل شد: احمدرضا درویش، یدالله صمدی، کیانوش عیاری، فرهاد مهرانفر و داوود میرباقری. این ترکیب در منابع مربوط به دوره هفدهم به‌عنوان یکی از تغییرات قابل توجه شیوه داوری جشنواره ثبت شده است.
در بخش بین‌الملل نیز داریوش مهرجویی ریاست هیئت داوران را برعهده داشت و شیام بنگال از هند، وانگ ژونژنگ از چین، کیوشی کوروساوا از ژاپن و محمد ملص از سوریه دیگر اعضای این هیئت بودند.
یکی از فیلم‌های مورد توجه این دوره «هیوا» بود که رسول ملاقلی‌پور آن را با محوریت جنگ و پیامدهای آن ساخته بود. این فیلم در پایان جشنواره جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را دریافت کرد و جمشید هاشم‌پور نیز برای بازی در آن دیپلم افتخار گرفت.
«رنگ خدا» نیز علاوه بر دریافت جایزه فیلم برگزیده تماشاگران، در بخش مسابقه سینمای ایران برای بازی حسین محجوب و در چند رشته دیگر نامزد شد. این فیلم در بخش بین‌الملل جشنواره نیز جایزه بهترین فیلم را به دست آورد.
بخش‌های جنبی و بزرگداشت‌ها
برنامه‌های جنبی این دوره شامل مرور آثار فیلم‌سازانی مانند روبر برسون، مارسل کارنه، برتران تاورنیه و راک دمرس بود. همچنین بخش‌هایی با عناوینی مانند «آینه‌های روبه‌رو»، «برای تمام فصول» و برنامه‌های مرتبط با عوامل فنی سینما در نظر گرفته شد.
بزرگداشت‌هایی برای رسول ملاقلی‌پور، مجید مجیدی، هارون یشایایی و مرتضی شایسته برگزار شد. بزرگداشت خسرو شکیبایی نیز در برنامه قرار داشت، اما او به‌دلیل حضور در کیش برای فیلم‌برداری «دختردایی گمشده» در مراسم حاضر نشد.
هم‌زمان با جشنواره، سیزدهمین جشنواره فیلم کودکان و نوجوانان نیز در تهران برگزار شد و بخشی از برنامه‌های آن در سینماهای حجاب، کانون و قیام برگزار شد. افتتاحیه دو جشنواره به‌صورت مشترک در تالار وحدت برگزار شد.
در این دوره، بخش «سینمای آینده» نیز در برنامه جشنواره قرار داشت و در کنار آن، برخی برنامه‌های جنبی به مرور آثار سینمای ایران و سینمای جهان اختصاص یافت.
برگزیدگان
● بهترین فیلم: «هیوا» (رسول ملاقلی‌پور، محصول نگین فیلم و سازمان سینمایی سوره).
● جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «مصائب شیرین» (علیرضا داودنژاد، تهیه‌کنندگان: علی واجد سمیعی و علیرضا داودنژاد).
● فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «رنگ خدا» (مجید مجیدی، محصول وراهنر).
● بهترین کارگردانی: رسول ملاقلی‌پور برای فیلم «هیوا». ● تقدیر: مجید مجیدی برای فیلم «رنگ خدا».
● بهترین فیلمنامه: تهمینه میلانی برای فیلم «دو زن». ● دیپلم افتخار: حمید جبلی برای فیلم «پسر مریم».
● بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: محمدرضا فروتن برای فیلم «قرمز». ● دیپلم افتخار: جمشید هاشم‌پور برای فیلم «هیوا» و محسن رمضانی برای فیلم «رنگ خدا».
● بهترین بازیگر نقش اصلی زن: هدیه تهرانی برای فیلم «قرمز». ● تقدیر: نیکی کریمی برای فیلم «دو زن».
● بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: حسین محجوب برای فیلم «رنگ خدا». ● تقدیر: فردوس کاویانی برای فیلم «جنگجوی پیروز».
● بهترین بازیگر نقش مکمل زن: احترام‌السادات حبیبیان برای فیلم «مصائب شیرین». ● تقدیر: کمند امیرسلیمانی برای فیلم «قرمز» و آیدا مطلبی برای فیلم «طوطیا».
● رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «هیوا» به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور، با ۱۳ رشتهٔ نامزدی.
● رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «هیوا» به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور، با ۶ جایزه (۵ سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار).
برگزیدگان بخش بین‌الملل
● بهترین فیلم: «رنگ خدا» (مجید مجیدی، ایران).
● بهترین کارگردانی: ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم «روبان قرمز» (ایران).
● بهترین بازیگری: آزیتا حاجیان برای فیلم «روبان قرمز» (ایران).
بازتاب‌ها
در کنار آرای هیئت داوران، ارزیابی منتقدان از برخی جوایز اصلی متفاوت بود. در نظرسنجی منتقدان، «دو زن» در جایگاه نخست بهترین فیلم قرار گرفت و پس از آن «روبان قرمز» و «رنگ خدا» قرار داشتند؛ «هیوا» در این فهرست جایگاه پایین‌تری داشت. در بخش کارگردانی نیز ابراهیم حاتمی‌کیا برای «روبان قرمز» بالاترین امتیاز را در میان منتقدان به دست آورد، در حالی که هیئت داوران جشنواره جایزه بهترین کارگردانی را به رسول ملاقلی‌پور برای «هیوا» داد.
این تفاوت میان انتخاب منتقدان و داوران، یکی از معدود مواردی است که می‌توان آن را به‌عنوان «بازتاب» مستقل دوره ثبت کرد؛ زیرا برخلاف اطلاعات مربوط به روند برگزاری، مستقیماً به ارزیابی آثار و نتایج جشنواره مربوط است.
