نوزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۷۹ در تهران و به دبیری سیف‌الله داد در دو بخش ملی و بین‌الملل برگزار شد.
در افتتاحیه جشنواره مراسمی برای بزرگداشت‌های رخشان بنی‌اعتماد، داریوش ارجمند و حسن حسندوست برگزار شد.
در بخش مسابقه سینمای ایران ۱۹ فیلم به رقابت پرداختند. «باران» ساخته مجید مجیدی جایزه بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را به دست آورد و حسین عابدینی نیز برای بازی در این فیلم سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را دریافت کرد. «باران» در بخش سینمای ایران در مجموع شش سیمرغ بلورین به دست آورد و مجید مجیدی در بخش مسابقه بین‌الملل نیز جایزه بهترین کارگردانی را دریافت کرد؛ بنابراین مجموع جوایز سیمرغ این فیلم در دو بخش به هفت مورد رسید.
«سگ‌کشی» ساخته بهرام بیضایی نیز یکی از فیلم‌های اصلی این دوره بود و علاوه بر دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه، جایزه فیلم برگزیده تماشاگران را به دست آورد. داریوش ارجمند برای بازی در این فیلم سیمرغ بهترین بازیگر نقش دوم مرد و اصغر رفیعی‌جم سیمرغ بهترین فیلم‌برداری را دریافت کردند.
در این دوره، هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران برای نخستین بار هفت عضو داشت و جواد طوسی، منتقد سینمایی، در کنار شش سینماگر دیگر در ترکیب هیئت داوران قرار گرفت. همچنین نامزدهای بخش مسابقه در نشستی خبری اعلام شدند.
در کنار مسابقه سینمای ایران و مسابقه بین‌الملل، برنامه‌هایی مانند جشنواره جشنواره‌ها، نمایش‌های ویژه، مرور آثار فیلم‌سازان ایرانی و خارجی و «سینمای آینده» برگزار شد.
مجتبی راعی، جواد طوسی، فرامرز قریبیان، رسول ملاقلی‌پور، تورج منصوری، سید ضیاء هاشمی و محمدرضا هنرمند از اعضای هیئت داوران بودند.
برگزاری
نوزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۷۹ در تهران برگزار شد و سیف‌الله داد دبیر آن بود. بخش مسابقه سینمای ایران شامل ۱۹ فیلم بود که آثاری مانند «باران»، «سگ‌کشی»، «آخر بازی»، «موج مرده»، «زیر نور ماه»، «مریم مقدس»، «پارتی»، «هفت پرده»، «نیمه پنهان»، «مسافر ری»، «اعتراض»، «مرد بارانی» و «عاشقانه» در میان آنها قرار داشتند. دو فیلم «اصحاب کهف» و «تهران روزگار نو» نیز خارج از مسابقه نمایش داده شدند.
هیئت انتخاب فیلم‌های ایرانی شامل امیر اثباتی، سیروس الوند، مجید انتظامی، کمال تبریزی، عزیز ساعتی، منوچهر شاهسواری و مجید مظفری بود. هیئت انتخاب فیلم‌های خارجی نیز از مازیار اسلامی، نوشابه امیری، سعید عقیقی، هوشنگ گلمکانی، علی معلم، آرش خوشخو، شبنم زین‌العابدینی، پرویز صمدی‌مقدم و سیدغلامرضا موسوی تشکیل شد.
هیئت داوران مسابقه سینمای ایران متشکل از مجتبی راعی، جواد طوسی، فرامرز قریبیان، رسول ملاقلی‌پور، تورج منصوری، سیدضیاء هاشمی و محمدرضا هنرمند بود. حضور جواد طوسی به‌عنوان منتقد در این ترکیب، از تغییرات مورد توجه این دوره محسوب می‌شد.
در بخش مسابقه بین‌الملل، رخشان بنی‌اعتماد ریاست هیئت داوران را برعهده داشت و محمدعلی طالبی، دیمیتری ایپیدس از یونان، بلا تار از مجارستان، جاناتان رزنبام از آمریکا، راک دمرس از کانادا و امیکو وادا از ژاپن دیگر اعضای هیئت داوری بودند. در این بخش، «به سوی خانه» ساخته ژانگ ییمو جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد و مجید مجیدی برای «باران» بهترین کارگردان شناخته شد.
در بخش سینمای ایران، «باران» با جوایز بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول مرد، بهترین موسیقی متن، بهترین صداگذاری و بهترین صدابرداری بیشترین تعداد جوایز اصلی را به دست آورد. «سگ‌کشی» نیز علاوه بر جایزه فیلمنامه، در رشته‌های بازیگری، فیلم‌برداری و طراحی صحنه و لباس موفق به دریافت جایزه شد.
تغییرات و ویژگی‌های دوره
یکی از تغییرات این دوره افزایش تعداد اعضای هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران از پنج به هفت نفر بود. جواد طوسی نخستین منتقدی بود که در این ترکیب قرار گرفت. این تغییر در فهرست داوران تاریخی دوره نوزدهم نیز ثبت شده است.
اعلام نامزدهای جشنواره در نشست خبری هیئت داوران نیز از برنامه‌های این دوره بود. در بخش بین‌الملل، برای نخستین بار جایزه فیلم برگزیده تماشاگران این بخش نیز در نظر گرفته شد.
نمایش برخی فیلم‌های خارجی با زیرنویس فارسی در چند سالن سینما نیز از تغییرات اجرایی این دوره بود.
بخش‌های جنبی
برنامه‌های جنبی نوزدهمین دوره شامل جشنواره جشنواره‌ها، نمایش‌های ویژه، مرور آثار سینمایی و «سینمای آینده» بود. در بخش‌های مروری، آثاری از سینماگران ایرانی و خارجی نمایش داده شد. از جمله برنامه‌های این دوره می‌توان به مرور آثار رخشان بنی‌اعتماد و نمایش آثاری از سینمای انگلستان و سینمای جهان اشاره کرد.
بزرگداشت‌هایی نیز برای رخشان بنی‌اعتماد، داریوش ارجمند و حسن حسندوست برگزار شد.
در بخش «سینمای آینده» شماری از فیلم‌های کوتاه فیلم‌سازان جوان به نمایش درآمدند. این بخش که در دوره هفدهم به جشنواره افزوده شده بود، در دوره نوزدهم نیز ادامه یافت.
در کنار برنامه‌های جشنواره، حضور برخی سینماگران و منتقدان خارجی نیز مورد توجه قرار گرفت. تئو آنجلوپولوس، دبرا یانگ و نوری بیلگه جیلان از جمله چهره‌های خارجی حاضر در برنامه‌های این دوره بودند.
فیلم‌های شاخص
«باران» ساخته مجید مجیدی، داستان کارگری جوان را روایت می‌کند که در جریان کار در یک ساختمان نیمه‌تمام با مهاجران افغان و یکی از کارگران نوجوان مواجه می‌شود. فیلم در جشنواره نوزدهم در رشته‌های متعددی نامزد شد و در پایان شش سیمرغ بلورین بخش سینمای ایران را دریافت کرد.
«سگ‌کشی» ساخته بهرام بیضایی پس از سال‌ها دوری او از سینمای ایران، در این دوره در بخش مسابقه حضور داشت. این فیلم ۱۲ نامزدی به دست آورد و پنج سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار دریافت کرد. از جمله جوایز آن، بهترین فیلمنامه برای بهرام بیضایی، بهترین بازیگر نقش دوم مرد برای داریوش ارجمند، بهترین فیلم‌برداری برای اصغر رفیعی‌جم، بهترین طراحی صحنه و لباس و جایزه فیلم برگزیده تماشاگران بود.
«موج مرده» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا نیز در این دوره در بخش مسابقه حضور داشت. اختلاف درباره حذف بخش‌هایی از فیلم، در جریان نشست مطبوعاتی آن بازتاب پیدا کرد و حاتمی‌کیا با نمایش نگاتیوهای حذف‌شده به این اقدام اعتراض کرد. این رویداد در منابع تاریخی جشنواره به‌عنوان یکی از اتفاقات خبرساز دوره نوزدهم ثبت شده است.
«آخر بازی» ساخته همایون اسعدیان نیز با وجود نامزدی در چند رشته، تنها دیپلم افتخار بهترین کارگردانی را دریافت کرد. این فیلم در کنار «باران»، «سگ‌کشی» و «زیر نور ماه» از آثار مورد توجه این دوره بود.
«مریم مقدس» ساخته شهریار بحرانی و «مسافر ری» ساخته داوود میرباقری نیز در بخش مسابقه حضور داشتند. پرویز پورحسینی برای «مریم مقدس» دیپلم افتخار بازیگر نقش اول مرد را دریافت کرد و عبدالحمید قدیریان نیز برای طراحی دکور و لباس همین فیلم سیمرغ بلورین گرفت.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
● بهترین فیلم: «باران» (مجید مجیدی).
● جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «زیر نور ماه» (سیدرضا میرکریمی، تهیه‌کننده: منوچهر محمدی).
● فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «سگ‌کشی» (بهرام بیضایی).
● بهترین کارگردانی: مجید مجیدی برای فیلم «باران». ● دیپلم افتخار: همایون اسعدیان برای فیلم «آخر بازی».
● بهترین فیلمنامه: بهرام بیضایی برای فیلم «سگ‌کشی».
● بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: حسین عابدینی برای فیلم «باران». ● دیپلم افتخار: پرویز پورحسینی برای فیلم «مریم مقدس».
● بهترین بازیگر نقش اصلی زن: ثریا قاسمی برای فیلم «مارال».
● بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: داریوش ارجمند برای فیلم «سگ‌کشی». ● دیپلم افتخار: محمود نظرعلیان برای فیلم «زیر نور ماه».
● بهترین بازیگر نقش مکمل زن: ماهایا پطروسیان برای فیلم «هفت پرده».
● رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «باران» به کارگردانی مجید مجیدی، با ۱۲ رشتهٔ نامزدی.
● رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «باران» به کارگردانی مجید مجیدی، با ۷ سیمرغ بلورین (شامل یک سیمرغ برای کارگردانی در بخش بین‌الملل).
برگزیدگان بخش مسابقهٔ بین‌الملل
● بهترین فیلم: «به سوی خانه» (ژانگ ییمو، چین).
● فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «مسیر سبز» (فرانک دارابونت، آمریکا).
● بهترین کارگردانی: مجید مجیدی برای فیلم «باران» (ایران). ● دیپلم افتخار: مازیار میری برای فیلم «قطعهٔ گمشده» (ایران).
● بهترین بازیگری: مژده شمسایی برای فیلم «سگ‌کشی» (ایران).
حواشی و بازتاب‌ها
در ارزیابی‌های منتشرشده درباره نتایج جشنواره، «باران» و «سگ‌کشی» دو فیلم اصلی این دوره بودند که بیشترین توجه را در بخش جوایز به خود اختصاص دادند. «باران» جوایز اصلی بهترین فیلم و کارگردانی را به دست آورد، در حالی که «سگ‌کشی» در رشته فیلمنامه و چند بخش فنی و بازیگری موفق بود.
بازگشت بهرام بیضایی با «سگ‌کشی» نیز در گزارش‌های مربوط به جشنواره مورد توجه قرار گرفت. این فیلم در کنار موفقیت در بخش جوایز، جایزه فیلم برگزیده تماشاگران را دریافت کرد و در چند رشته فنی و بازیگری نیز برنده شد.
«باران» نیز پس از جشنواره در مسیر حضور بین‌المللی قرار گرفت و مجید مجیدی علاوه بر جوایز بخش سینمای ایران، جایزه بهترین کارگردانی بخش بین‌الملل جشنواره را دریافت کرد.
در گزارش‌های تاریخی بخش بین‌الملل، جایزه بهترین فیلم به «به سوی خانه» ساخته ژانگ ییمو، جایزه بهترین کارگردانی به مجید مجیدی برای «باران» و جایزه بهترین بازیگری به مژده شمسایی برای «سگ‌کشی» ثبت شده است.
داوری
• هیئت انتخاب فیلم‌های ایرانی: امیر اثباتی، سیروس الوند، مجید انتظامی، کمال تبریزی، عزیز ساعتی، منوچهر شاهسواری و مجید مظفری.
• هیئت انتخاب فیلم‌های خارجی: مازیار اسلامی، نوشابه امیری، سعید عقیقی، هوشنگ گلمکانی، علی معلم، آرش خوشخو، شبنم زین‌العابدینی، پرویز صمدی‌مقدم و سیدغلامرضا موسوی.
• هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران: مجتبی راعی، جواد طوسی، فرامرز قریبیان، رسول ملاقلی‌پور، تورج منصوری، سیدضیاء هاشمی و محمدرضا هنرمند.
• هیئت داوران بخش مسابقه بین‌الملل: رخشان بنی‌اعتماد (رئیس)، محمدعلی طالبی، دیمیتری ایپیدس، بلا تار، جاناتان رزنبام، راک دمرس و امیکو وادا.
