داریوش اقبالی، (زاده ۱۵ بهمن ۱۳۲۹ در تهران)، خواننده، بازیگر و از چهره‌های سرشناس موسیقی ایران در دهه‌های اخیر است.

او نخستین بار با اجرای ترانه«به من نگو دوستت دارم»شناخته شد.داریوش در سال‌های پیش از انقلاب با ترانه‌سرایان و آهنگسازان برجسته‌ای چون ایرج جنتی عطایی، شهیار قنبری، اردلان سرفراز، بابک بیات، حسن شماعی‌زاده، واروژان، فرید زلاند و اسفندیار منفردزاده همکاری داشت و به‌تدریج به چهره‌ای متفاوت در موسیقی پاپ ایران تبدیل شد.

پس از انقلاب اسلامی، او مدتی در ایران ماند اما در نهایت مهاجرت کرد و فعالیت هنری‌اش را در خارج از کشور ادامه داد.مهاجرت، نقش مهمی در شکل‌گیری هویت هنری تازه او داشت و باعث شد مفاهیمی مانند غربت، وطن، آزادی، اعتراض و تنهایی در آثارش پررنگ‌تر شوند.او همچنین در کنسرت‌های بین‌المللی متعددی در آمریکا، اروپا، کانادا و استرالیا روی صحنه رفت و با خوانندگانی مانند ابی، گوگوش، سیاوش قمیشی، بیژن مرتضوی و شادمهر عقیلی همکاری و اجرای مشترک داشت.

صدای خش‌دار، اجرای احساسی، تسلط بر بیان و انتقال احساسات از ویژگی‌های مهم سبک او محسوب می‌شوند.بسیاری از منتقدان موسیقی، داریوش را از تاثیرگذارترین خوانندگان تاریخ موسیقی پاپ ایران می‌دانند.او در نظرسنجی مجله جوانان در سال ۱۳۵۶ به‌عنوان محبوب‌ترین خواننده ایران برگزیده شد.

درعین‌حال او نیز مانند برخی دیگر از هنرمندان آن دوران دیدگاه‌های چپ داشت و همین مسأله باعث شد دیدگاه‌های منفی علیه دستگاه پهلوی داشته باشد و چند مرتبه از سوی دستگاه امنیتی پهلوی دستگیر و زندانی شود.آثاری چون«جنگل» (در واکنش به واقعه سیاهکل)،«بن‌بست»،«پریا»و...از جمله این آثار سیاسی در دوره پهلوی بوده‌اند.بعد از انقلاب نیز داریوش با اصرار بر مواضع سیاسی چپی خود و هم‌گام با برخی جریانات سیاسی دیگر چپ، از جمهوری اسلامی فاصله گرفته و سویه انتقاد در آثارش را به سمت جمهوری اسلامی برگرداند. «مار در محراب»،«نون و پنیر و سبزی»و...از جمله آثار اقبالی در نفی جمهوری اسلامی ایران است.داریوش در سال‌های اخیر نیز در موضع‌گیری‌هایش بر شعار«نه شاه و نه شیخ»تأکید کرده است.

اعتیاد شدید اقبالی به مواد مخدر نیز از جمله حاشیه‌هایی است که همواره بر زندگی او سایه افکنده بود.هرچند در سال‌های اخیر خبرهایی از ترک اعتیاد او مخابره شده است.

زندگی شخصی و تحصیلات

داریوش در تهران متولد شد، اما دوران کودکی و نوجوانی خود را به دلیل شغل پدرش(محمود اقبالی)در شهرهای میانه، کرج و کردستان گذراند علاقه داریوش به موسیقی از سنین بسیار پایین شکل گرفت.او نخستین‌بار در حدود ۹ سالگی در یکی از برنامه‌های مدرسه به اجرای آواز پرداخت و تشویق اطرافیان، به‌ویژه معلمان، نقش مهمی در تقویت اعتمادبه‌نفس او داشت.این تجربه را می‌توان اولین مواجهه جدی او با اجرا دانست؛ نقطه‌ای که به‌تدریج مسیر علاقه‌مندی‌اش را از یک سرگرمی کودکانه به یک هدف جدی‌تر در زندگی تغییر داد.او تحصیلات خود را تا مقطع دبیرستان ادامه داد اما از همان دوران نوجوانی تمرکز اصلی‌اش را روی موسیقی و اجرا گذاشت.او در همان سال‌ها استعداد خود را در خوانندگی نشان داد و در ۱۸ سالگی با کمک حسن خیاط‌باشی وارد عرصه موسیقی شد.

او در سال‌های مختلف درباره سختی‌های زندگی شخصی، اعتیاد، افسردگی و مسیر بازگشتش به زندگی عادی صحبت کرده است.داریوش در مصاحبه‌های خود اظهار کرده که تنها یک بار عاشق شده و آن هم در دوران جوانی و پیش از انقلاب ایران(دهه ۱۳۵۰)بوده است.این عشق به دختری بود که در یک سانحه رانندگی جان خود را از دست داد.او ترانه«شقایق»را به یاد این عشق اجرا کرد و گفته است که هرگز نتوانسته آن را مثل اجرای اول با همان احساس بخواند.

در سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۶، داریوش با گوگوش، خواننده و بازیگر معروف ایرانی که به‌تازگی از بهروز وثوقی جدا شده بود، وارد رابطه عاشقانه شد.این رابطه که به دلیل شهرت هر دو نفر بسیار خبرساز شد، به یک ازدواج پنهانی منجر گردید.این ازدواج حدود یک سال و نیم طول کشید و به جدایی انجامید.در این دوره، بهروز وثوقی، همسر سابق گوگوش، بارها داریوش را تهدید کرده بود.همچنین در سال ۱۳۵۶، داریوش مورد حمله اسیدپاشی توسط زنی قرار گرفت که ادعا می‌کرد به دلیل بی‌توجهی داریوش به او این کار را انجام داده است.این حادثه باعث شد داریوش برای درمان به انگلستان سفر کند و به نظر می‌رسد این واقعه به پایان رابطه او با گوگوش کمک کرد.

داریوش پس از مهاجرت به آمریکا با زنی به نام فیروزه ازدواج کرد.آن‌ها سال‌ها در ایالت کالیفرنیا زندگی کردند و حاصل این ازدواج دختری به نام بیتا است.بیتا اقبالی وکیل دادگستری و فعال حقوق بشر است و برای بنیاد آینه، که توسط داریوش برای کمک به معتادان تأسیس شده، فعالیت می‌کند.این ازدواج پس از سال‌ها به جدایی منجر شد، اما داریوش همچنان رابطه نزدیکی با دخترش بیتا دارد و مرتباً برای دیدار او به آمریکا سفر می‌کند.

داریوش در سال ۲۰۰۳ با زنی به نام ژینوس ازدواج کرد.حاصل این ازدواج پسری به نام میلاد است که استودیو موسیقی شخصی خود را اداره می‌کند.داریوش و ژینوس هم‌اکنون در یکی از مناطق لوکس پاریس زندگی می‌کنند.این ازدواج تا به امروز ادامه دارد و به نظر می‌رسد زندگی پایداری دارند.

شروع فعالیت حرفه‌ای

در اواخر دوران نوجوانی، آشنایی با حسن خیاط‌باشی نقطه عطف مهمی در زندگی داریوش بود.خیاط‌باشی که از چهره‌های فعال و تأثیرگذار در موسیقی آن زمان به‌شمار می‌رفت، استعداد او را تشخیص داد و زمینه حضورش را در محافل حرفه‌ای و برنامه‌های تلویزیونی فراهم کرد.حضور در این برنامه‌ها باعث شد صدای داریوش برای نخستین‌بار در سطحی گسترده شنیده شود و او به‌سرعت از یک خواننده نوظهور به چهره‌ای قابل‌توجه در موسیقی پاپ تبدیل گردد.

داریوش در سال‌های پایانی دهه ۱۳۴۰ وارد فضای حرفه‌ای موسیقی شد و ابتدا در کلوب‌ها و کاباره‌های معروف تهران اجرا می‌کرد.اجرای متفاوت، صدای خش‌دار و لحن احساسی‌اش خیلی زود او را از دیگر خوانندگان آن دوران متمایز کرد.نقطه عطف اصلی دوران ابتدایی فعالیت او همکاری با ترانه‌سرایان روشنفکر و متفاوت موسیقی پاپ ایران بود.ترانه‌هایی که برای داریوش نوشته می‌شدند، اغلب فراتر از فضای رایج عاشقانه آن زمان بودند و مضامین اجتماعی، فلسفی و اعتراضی داشتند.همکاری او با ایرج جنتی عطایی و شهیار قنبری در شکل‌گیری شخصیت هنری‌اش نقش بسیار مهمی داشت.

داریوش در سال ۱۳۵۰ با اجرای ترانه«بوی خوب گندم»به شهرت فراگیر رسید.این ترانه که موسیقی آن را واروژان ساخته بود، هنوز هم یکی از مهم‌ترین آثار تاریخ موسیقی ایران محسوب می‌شود.پس از آن، او به یکی از پرفروش‌ترین و محبوب‌ترین خوانندگان دهه ۱۳۵۰ تبدیل شد.

فعالیت در سینما

او همچنین در سینما فعالیت داشت و در دهه1350چند فیلم ایرانی بازی کرد.حضور او در سینما بیشتر به واسطه محبوبیتش به‌عنوان خواننده بود اما برخی فیلم‌ها و ترانه‌های مرتبط با آن‌ها موفق شدند توجه مخاطبان را جلب کنند.از جمله فیلم‌هایی که او در آن‌ها حضور داشت می‌توان به«فریاد زیر آب»،«بی‌تا»،«یاران»و«کوچه مردها»اشاره کرد.او بعدها تمرکز اصلی‌اش را روی موسیقی گذاشت و فعالیت بازیگری‌اش بسیار محدود شد.

داریوش در دو فیلم یاران(1353)ساخته فرزان دلجو و امیر مجاهد و فریاد زیر آب(1356)به کارگردانی سیروس الوند ایفای نقش کرد و در این فیلم، دو ترانه«فریاد زیر آب»و«اجازه»را نیز به‌عنوان موزیک متن فیلم، مورد اجرا قرار داد.همچنین داریوش ترانه«زندونی»را، که جزو ترانه‌های سیاسی او به‌شمار می‌آید، برای فیلم«گذر اکبر»و ترانه«زهره»را برای فیلم«رهایی»خواند.فیلم فریاد زیر آب تنها فیلم داریوش است، که در آن نقش اصلی دارد.داستان فیلم درباره ولگردی است که عاشق دختر پولداری می‌شود، ولی بعدها متوجه می‌شود که او در واقع زنی روسپی است که با آدم‌های پولدار کار می‌کند.او سعی می‌کند این زن را از منجلاب بیرون بکشد.

مهاجرت پس از انقلاب

داریوش پس از انقلاب اسلامی مدتی در ایران ماند اما محدودیت‌های ایجاد شده برای موسیقی پاپ باعث توقف فعالیت رسمی او شد.او در نهایت ایران را ترک کرد و ابتدا در اروپا و سپس در آمریکا ساکن شد.

سال‌های ابتدایی مهاجرت برای داریوش، هم از نظر شخصی و هم هنری دوره‌ای سخت و پرتنش بود.او در مصاحبه‌های مختلف از این دوران به‌عنوان یکی از تلخ‌ترین مراحل زندگی خود یاد کرده و به احساس عمیق بی‌هویتی، تنهایی و گسست از گذشته اشاره کرده است.دوری از مخاطبان، تغییر کامل فضای فرهنگی و از دست دادن موقعیت حرفه‌ای پیشین، فشار روانی قابل‌توجهی بر او وارد کرد و تا مدت‌ها بر روند فعالیت هنری‌اش تأثیر گذاشت.بااین‌حال، او توانست پس از ترک اعتیاد و بازگشت به فعالیت حرفه‌ای، دوباره به یکی از مهم‌ترین خوانندگان فارسی‌زبان تبدیل شود.

در دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰، داریوش بیش از گذشته به سمت ترانه‌های اجتماعی و سیاسی رفت.قطعاتی مانند«خونه»،«سرسپرده»،«بن‌بست»،«پرنده مهاجر»،«فریاد زیر آب»و«نترسون»بازتاب‌دهنده فضای مهاجرت، اعتراض و بحران هویت بودند.همکاری او با ابی در قطعه«نون و پنیر و سبزی»به یکی از مهم‌ترین همکاری‌های اعتراضی موسیقی فارسی تبدیل شد.این قطعه در دهه ۱۳۷۰ به شکل گسترده‌ای میان ایرانیان شنیده می‌شد.داریوش بعدها اجرای خود از ترانه«یار دبستانی»را منتشر کرد؛ اثری که در طول زمان به یکی از مهم‌ترین سرودهای اعتراضی و دانشجویی ایران تبدیل شد و در موقعیت‌های مختلف اجتماعی و سیاسی توسط نسل‌های مختلف بازخوانی شده است.

داریوش یکی از مهم‌ترین چهره‌های موسیقی اعتراضی ایران محسوب می‌شود.بخش مهمی از آثار او به مسائل اجتماعی، رنج انسان، تنهایی، آزادی، مهاجرت و بحران‌های روحی می‌پردازند.او در انتخاب ترانه‌ها حساسیت زیادی داشته و همواره تلاش کرده آثاری را اجرا کند که از نظر مفهومی متفاوت باشند.داریوش یکی از اولین خوانندگانی بود که شعر نو و معترض فارسی را وارد جریان اصلی موسیقی پاپ کرد.همکاری داریوش با شاعرانی چون احمد شاملو، ایرج جنتی عطایی و شهیار قنبری، باعث شد موسیقی او بیش از پیش به جریان شعر نو و ادبیات معاصر فارسی نزدیک شود.او از معدود خوانندگانی بود که توانست مفاهیم پیچیده و گاه روشنفکرانه را در قالب موسیقی پاپ به مخاطب عام منتقل کند؛ موضوعی که نقش مهمی در ماندگاری آثارش ایفا کرده است.برخی از آثار داریوش حتی پیش از انقلاب نیز به دلیل محتوای اجتماعی و گاه انتقادی‌شان با حساسیت‌هایی مواجه می‌شدند.در مواردی، پخش برخی ترانه‌های او از رسانه‌های رسمی با محدودیت همراه بود یا با واکنش نهادهای نظارتی روبه‌رو می‌شد.این مسئله نشان می‌دهد که فضای آثار او از همان ابتدا فراتر از چارچوب‌های رایج موسیقی عامه‌پسند حرکت می‌کرد.

صدای خش‌دار، اجرای احساسی، تسلط بر بیان و انتقال احساسات از ویژگی‌های مهم سبک او محسوب می‌شوند.بسیاری از منتقدان موسیقی، داریوش را از تاثیرگذارترین خوانندگان تاریخ موسیقی پاپ ایران می‌دانند.او در نظرسنجی مجله جوانان در سال ۱۳۵۶ به‌عنوان محبوب‌ترین خواننده ایران برگزیده شد.داریوش همکاری با شماری از چهره‌های موسیقی پاپ ایران مانند منوچهر چشم‌آذر، بابک بیات، فرید زلاند، واروژان، پرویز مقصدی، بابک افشار، آندرانیک آساطوریان و صادق نوجوکی را نیز در کارنامه خود دارد.ایرج جنتی عطایی، شهیار قنبری، احمد شاملو و اردلان سرفراز نیز از جمله ترانه‌سرایانی هستند که در این دوره با داریوش همکاری داشته‌اند.

داریوش در طول بیش از پنج دهه فعالیت حرفه‌ای، صدها کنسرت در کشورهای مختلف برگزار کرده است.اجراهای او در آمریکا، کانادا، اروپا و استرالیا با استقبال گسترده ایرانیان مواجه شده‌اند.او یکی از معدود خوانندگان ایرانی است که توانسته در چند نسل مختلف مخاطبان خود را حفظ کند.بسیاری از آثار او هنوز هم در میان محبوب‌ترین ترانه‌های فارسی قرار دارند.

سبک موسیقی و جایگاه

داریوش اقبالی از چهره‌های شاخص و ماندگار موسیقی پاپ ایران است که جایگاهش بیش از نوآوری در آهنگ‌سازی، بر شیوه منحصربه‌فرد خواندن و تبدیل ترانه به بیانی عاطفی و اجتماعی استوار است.صدای بم، زبر و اندوه‌آلود، بیان کشیده و پرتنش واژه‌ها و تأکید نمایشی بر نقاط عاطفی شعر، به اجراهای او کیفیتی روایی و گاه خطابه‌گونه بخشیده است.کارنامه او آمیزه‌ای از ترانه‌های عاشقانه، اجتماعی، سیاسی و میهنی است؛ اما برجسته‌ترین وجه آن را باید در بازنمایی شکست، تنهایی، فقر، سرخوردگی و اعتراض جست‌وجو کرد.همکاری با ترانه‌سرایانی چون اردلان سرفراز، ایرج جنتی عطایی و شهیار قنبری و آهنگ‌سازانی مانند بابک بیات، فرید زلاند و حسن شماعی‌زاده، سبب شد شعر در آثار او نقشی فراتر از همراهی با ملودی پیدا کند.داریوش از این نظر در کنار خوانندگانی چون فرهاد مهراد، در تثبیت«ترانه متعهد»در موسیقی پاپ فارسی مؤثر بود؛ با این تفاوت که بیان فرهاد غالباً درون‌گرا و مهارشده است، درحالی‌که اجرای داریوش آشکارا عاطفی، پرحجم و معترضانه جلوه می‌کند.استمرار فعالیت و پیوند صدای او با تجربه‌های جمعی چند نسل، جایگاهی فراتر از یک خواننده محبوب و نزدیک به«صدای رنج و اعتراض»در فرهنگ عامه فارسی‌زبان برای او ساخته است.

گرایش سیاسی و ترانه‌های اعتراضی

گرایش سیاسی داریوش اقبالی را می‌توان نزدیک به سنت چپ ایران دانست.این گرایش بیش از همه در انتخاب ترانه‌هایی با مضامین برابری‌خواهانه، دفاع از فرودستان، مخالفت با استبداد و همدلی با زندانیان و مبارزان سیاسی نمایان شده است.در دوره پهلوی،«جنگل»ــ با اشاره نمادین به واقعه سیاهکل و مبارزه چریکی ــ صریح‌ترین اثر او در این زمینه بود؛«بن‌بست»فضای اختناق و انسداد سیاسی را بازنمایی می‌کرد و«بوی گندم»با تقابل فقر و برخورداری، خوانشی طبقاتی و ضدنابرابری داشت.آثاری چون«گل بارون‌زده»،«زندونی»و اجرای شعر«پریا»ی احمد شاملو نیز در همین فضای اعتراضی دریافت شدند.داریوش به‌سبب برخی از این ترانه‌ها چند بار بازداشت شد و به روایت خود او، یک دوره را در سلول انفرادی گذراند.پس از انقلاب ۱۳۵۷، جهت اعتراض در کارنامه او به‌تدریج متوجه جمهوری اسلامی شد: «وطن»با تصویر سرزمینی خون‌آلود و ویران،«مار در محراب»با نقد پیوند دین و قدرت،«مرگ شب»با تأکید بر زندان و آزادی،«با شما آیندگان»با مضمون اعدام حقیقت و استثمار انسان و«نون و پنیر و سبزی»با زبانی تمثیلی و ارجاع به سرکوب و گورستان، از برجسته‌ترین نمونه‌ها هستند.در دهه‌های بعد نیز آثاری مانند«دوباره می‌سازمت وطن»و«به سمت فردای جهان»در پیوند با جنبش‌های اعتراضی بازخوانی شدند، هرچند اولی اساساً شعری میهنی از سیمین بهبهانی است و نباید آن را صرفاً ترانه‌ای حزبی یا مستقیم علیه حکومت شمرد.در مجموع، موضع سیاسی داریوش از چپ‌گرایی اجتماعی و ضدسلطنتی دهه ۱۳۵۰ به نوعی مخالفت فراگیر با اقتدارگرایی تحول یافته است؛ موضعی که در سال‌های اخیر با تأکید او بر دموکراسی و شعار«نه شاه و نه شیخ»فاصله‌اش را هم‌زمان از جمهوری اسلامی و بازگشت سلطنت نشان می‌دهد.

فعالیت‌های اجتماعی و خیریه

داریوش در سال‌های اخیر فعالیت‌های اجتماعی و خیریه مختلفی داشته است.او بارها درباره اعتیاد، مشکلات جوانان و مسائل روحی صحبت کرده و تجربیات شخصی‌اش را به‌صورت عمومی مطرح کرده است.

او مؤسسه‌ای به نامبنیاد آینهتأسیس کرده که در زمینه مبارزه با اعتیاد، سلامت روان و بازتوانی اجتماعی ایرانیان درون و بیرون کشور فعالیت می‌کند.تأسیس بنیاد آینه، ارتباط مستقیمی با تجربه شخصی داریوش از اعتیاد و مسیر دشوار ترک آن دارد.او بارها در مصاحبه‌های خود تأکید کرده که هدفش از راه‌اندازی این بنیاد، کمک به افرادی است که شرایطی مشابه او را تجربه می‌کنند.این نگاه، فعالیت‌های اجتماعی او را از یک اقدام نمادین فراتر برده و به آن جنبه‌ای کاملاً شخصی و انسانی بخشیده است.بنیاد آینه، با هدف یاری‌رسانی به معتادان، بیشتر با کمک افرادی که خود زمانی معتاد بوده‌اند، فعالیت می‌کند.در این پایگاه برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی نیز تهیه و پخش می‌شود.علاوه بر این، بنیاد آینه سمینارهای مختلفی را نیز جهت پرداختن به مسائل اعتیاد، معتادان و خانواده‌های آن‌ها برگزار می‌کند.

داریوش عضو سازمان عفو بین‌الملل است.وی به جز اهمیت به ترک اعتیاد و رهایی به مسائل اجتماعی، پناه‌جویان ایرانی، گروه‌های جوامع اقلیت و کودکان کار نیز توجه دارد.وی در سال‌های اخیر با کمک دانشجویان کمپین حمایت از این افراد را تأسیس نمود.

حواشی

داریوش پس از سال‌ها اعتیاد، در سال ۲۰۰۰(۷۹–۱۳۷۸)سرانجام تصمیم به ترک اعتیاد گرفت.ترانه«معجزه خاموش»اشاره‌ای به همین نقطه عطف در زندگی اوست.اولین برنامه رسمی داریوش به نام آینه در رادیو AFNبود و در سال ۲۰۰۳ سایت بهبودی را که اولین وبگاه ایرانی برای کمک به معتادان و خانواده‌های آن‌ها بود، راه‌اندازی کرد و سپس با همکاری دو پزشک، بنیادی به نام آینه را تأسیس نمود تا به یاری معتادان برود.

بنا بر ادعای مطبوعات در سال ۱۳۵۳ داریوش به دلیل نگهداری موادمخدر دستگیر شد ولی وی این ادعا را رد کرده و گفته است که در آن‌زمان معتاد نبوده و به دلیل خواندن آهنگ‌های سیاسی مانند جنگل، بن‌بست، بوی گندم، علی کنکوری و گل بارون‌زده، چندین بار دستگیر و زندانی شد.نخستین بار او، بنا به گفته پرویز ثابتی، دستگیر و پس از دستگیری به مدت ۶ ماه در انفرادی نگاه داشته و پس از ۹ ماه حبس آزاد شد.و این زندان به نفع داریوش بود، چون در زندان تریاک را ترک کرد.

آلبوم‌ها

جدول همکاری‌ها

فیلم‌ها