بیست‌وچهارمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر از ۳۰ دی تا ۱۰ بهمن ۱۳۸۴ در تهران در دو بخش ملی و بین‌المللی برگزار شد.
دبیری این دوره را علیرضا رضاداد بر عهده داشت. به دلیل هم‌زمانی با دههٔ نخست محرم، زمان برگزاری جشنواره نسبت به سال‌های گذشته جلوتر افتاد. افتتاحیه در تالار وزارت کشور و اختتامیه در تالار وحدت برگزار شد.
بزرگداشت خسرو سینایی، گلاب آدینه و مجید انتظامی از دیگر رویدادهای این دوره بود. افزوده‌شدن جایزه فیلمنامه اقتباسی و گسترش سینماهای مردمی و برگزاری جشنواره در مراکز خارج از تهران، از تغییرات ساختاری این دوره به شمار می‌رفت.
در مسابقهٔ سینمای ایران، ۲۴ فیلم حضور داشتند و ۱۷ فیلم نیز در بخش فیلم‌های اول و دوم به رقابت پرداختند. «چهارشنبه‌سوری» ساختهٔ اصغر فرهادی با ۹ نامزدی در صدر فیلم‌های نامزدشده قرار گرفت و چهار سیمرغ بلورین، از جمله بهترین کارگردانی، بهترین بازیگر نقش اول زن و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران، دریافت کرد. «به نام پدر» ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا در بخش اصلی چهار سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار به دست آورد و با پنج جایزه، بیشترین تعداد جوایز این بخش را کسب کرد.
بخش بین‌الملل با تفکیک ساختاری نسبت به ادوار پیشین در سه بخش اصلی «سینمای سعادت»، «سینمای معناگرا» و «سینمای آسیا» برگزار شد. فیلم «به‌آهستگی» ساخته مازیار میری، سیمرغ بلورین بهترین فیلم را از آن خود کرد و فولکر شلوندورف برای فیلم «روز نهم» جایزه بهترین کارگردانی را دریافت نمود.
اعضای هیئت داوران بخش سینمای ایران شامل پرویز پورحسینی، احمدرضا درویش، سید مهدی شجاعی، فرهاد صبا، رسول صدرعاملی، مجید مجیدی و اکبر نبوی بوده است.
برگزاری
بیست‌وچهارمین دورهٔ جشنواره در شرایطی برگزار شد که مدیریت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت سینمایی نسبت به دورهٔ قبل تغییر کرده بود. محمدحسین صفارهرندی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمدرضا جعفری‌جلوه معاون امور سینمایی شد، اما علیرضا رضاداد همچنان دبیر جشنواره و مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی بود.
جشنواره از ۳۰ دی تا ۱۰ بهمن برگزار شد؛ تغییر تقویم برگزاری به دلیل هم‌زمانی با ایام محرم، فرصت آماده‌سازی شماری از فیلم‌ها را کاهش داده بود و برخی آثار با تأخیر به جشنواره رسیدند.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، ۱۹ فیلم در مرحلهٔ نخست اعلام شدند و پنج فیلم دیگر نیز بعداً به فهرست مسابقه افزوده شدند. بخش فیلم‌های اول و دوم نیز ۱۷ فیلم داشت. در مجموع، آثاری از فیلم‌سازان باسابقه و نسل تازهٔ سینمای ایران در کنار یکدیگر قرار گرفتند.
«چهارشنبه‌سوری» یکی از موفق‌ترین فیلم‌های این دوره بود. این فیلم با ۹ نامزدی در رشته‌هایی از جمله بهترین فیلم، کارگردانی، فیلمنامه و بازیگری حضور داشت و در نهایت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی برای اصغر فرهادی، بهترین بازیگر نقش اول زن برای هدیه تهرانی، بهترین تدوین برای هایده صفی‌یاری و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دریافت کرد.
«به نام پدر» نیز در بخش اصلی چهار سیمرغ بلورین دریافت کرد: بهترین فیلم، بهترین بازیگر نقش اول مرد برای پرویز پرستویی، بهترین بازیگر نقش مکمل زن برای مهتاب نصیرپور و بهترین چهره‌پردازی برای مهرداد میرکیانی. دیپلم افتخار بهترین فیلمنامه نیز به ابراهیم حاتمی‌کیا تعلق گرفت. این فیلم در بخش سینمای آسیا نیز سیمرغ بهترین فیلم آسیایی را به دست آورد؛ بنابراین شمار جوایز آن در کل جشنواره با احتساب بخش‌های بین‌الملل بیش از پنج جایزه بود، اما رکورد پنج جایزه مربوط به بخش اصلی مسابقهٔ سینمای ایران است.
در این دوره، «تقاطع» با وجود نامزدی در چندین رشته، «جایی در دوردست» و «وقتی همه خواب بودند» نیز در برخی رشته‌ها نامزد شدند، اما در بخش اصلی سیمرغی دریافت نکردند. در مقابل، «عصر جمعه» ساختهٔ مونا زندی حقیقی علاوه بر دریافت جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران، به عنوان بهترین فیلم اول انتخاب شد و «شاهزادهٔ ایرانی» ساختهٔ محمد نوری‌زاد جایزهٔ بهترین فیلم دوم را دریافت کرد.
«سفر به هیدالو» ساختهٔ مجتبی راعی نیز سیمرغ بلورین هنر و تجربه را دریافت کرد. در بخش فیلم کوتاه، «با او» ساختهٔ نقی نعمتی به عنوان بهترین فیلم کوتاه داستانی انتخاب شد.
بخش بین‌الملل
در بخش بین‌الملل، ساختار رقابت‌ها نسبت به سال‌های قبل تفکیک بیشتری پیدا کرد و «سینمای سعادت»، «سینمای معناگرا» و «سینمای آسیا» از بخش‌های اصلی آن بودند. در بخش «سینمای سعادت»، فیلم «به‌آهستگی» ساختهٔ مازیار میری، با تهیه‌کنندگی جهانگیر کوثری، سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد. فولکر شلوندورف برای «روز نهم» جایزهٔ بهترین کارگردانی و اولریش ماتس برای همین فیلم جایزهٔ بهترین بازیگر را گرفتند. اولیور هیرشبیگل نیز برای «سقوط» سیمرغ بهترین دستاورد هنری را دریافت کرد.
«پنهان» ساختهٔ میشائل هانکه نیز در میان فیلم‌های خارجی مورد توجه این دوره بود و از سوی خانهٔ سینما به عنوان فیلم خارجی برگزیدهٔ تماشاگران انتخاب شد.
در «سینمای آسیا»، «به نام پدر» سیمرغ بهترین فیلم آسیایی را دریافت کرد. جایزهٔ بهترین کارگردانی این بخش به فیلم «تو و من» و جایزهٔ بهترین فیلمنامه به «آلبوم دهکده» تعلق گرفت. در بخش «سینمای معناگرا»، «وقتی همه خواب بودند» به عنوان بهترین فیلم انتخاب شد و جایزهٔ بهترین کارگردانی و بهترین فیلمنامهٔ این بخش نیز به آثار خارجی اختصاص یافت. جایزهٔ بین‌الادیان نیز به «وقتی همه خواب بودند» تعلق گرفت.
در این دوره بزرگداشت خسرو سینایی، گلاب آدینه و مجید انتظامی برگزار شد. مراسم افتتاحیه با اجرای ژاله صادقیان در تالار وزارت کشور برگزار شد و از حسین کیانی و علی مزین‌فر، از سینماداران قدیمی، تجلیل شد.
از تغییرات این دوره، افزوده‌شدن جایزهٔ فیلمنامهٔ اقتباسی بود. همچنین سینماهای مردمی گسترش یافتند و برگزاری جشنواره در مراکز خارج از تهران نیز ادامه پیدا کرد.
در بخش بین‌الملل، علاوه‌بر این جوایز، فولکر شلوندورف برای «روز نهم» بهترین کارگردان، اولریش ماتس برای همین فیلم بهترین بازیگر، دنیس گانسل و مگی پرن برای «ناپولا» بهترین فیلمنامه و اولیور هیرشبیگل برای «سقوط» بهترین دستاورد هنری شناخته شدند. در بخش فیلم کوتاه نیز «باران می‌بارد» جایزهٔ بهترین فیلم کوتاه داستانی را دریافت کرد.
داوری
• هیئت انتخاب فیلم‌های ایرانی: همایون اسعدیان، سیروس الوند، مجید رضابالا، حسین زندباف، محمدابراهیم صلواتی‌فرد، مجید قاری‌زاده، حسین کرمی، مجید بشیری و محمدحسین نیرومند.
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران: پرویز پورحسینی، احمدرضا درویش، سیدمهدی شجاعی، فرهاد صبا، رسول صدرعاملی، مجید مجیدی و اکبر نبوی. این ترکیب در منابع مربوط به بیست‌وچهارمین دوره ثبت شده است.
• هیئت داوران فیلم‌های اول و دوم: عزیزالله حمیدنژاد، کیانوش عیاری و محمود گبرلو.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «به نام پدر» (ابراهیم حاتمی‌کیا)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: «عصر جمعه» (مونا زندی حقیقی)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «چهارشنبه‌سوری» (اصغر فرهادی، تهیه‌کننده: سیدجمال ساداتیان)
. بهترین کارگردانی: اصغر فرهادی برای فیلم «چهارشنبه‌سوری»\
. دیپلم افتخار: شاهد احمدلو برای فیلم «چند می‌گیری گریه کنی؟»
. دیپلم افتخار بهترین فیلمنامه: پرویز شهبازی برای فیلم «به‌آهستگی» و ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم «به نام پدر»
. دیپلم افتخار فیلمنامهٔ اقتباسی: محمد نوری‌زاد برای فیلم «شاهزادهٔ ایرانی»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: پرویز پرستویی برای فیلم «به نام پدر»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: هدیه تهرانی برای فیلم «چهارشنبه‌سوری»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: حمید لولایی برای فیلم «چند می‌گیری گریه کنی؟»\
. دیپلم افتخار بازیگر خردسال: سمیر وزیریان برای فیلم «هوو»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: مهتاب نصیرپور برای فیلم «به نام پدر»
. سیمرغ بلورین هنر و تجربه: «سفر به هیدالو» (مجتبی راعی)
. بهترین فیلم اول: «عصر جمعه» (مونا زندی حقیقی)
. بهترین فیلم دوم: «شاهزادهٔ ایرانی» (محمد نوری‌زاد)
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «چهارشنبه‌سوری» به کارگردانی اصغر فرهادی، با ۹ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «به نام پدر» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، با ۵ جایزه (۴ سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار)
برگزیدگان بخش مسابقهٔ بین‌الملل
. بهترین فیلم: «به‌آهستگی» (مازیار میری، تهیه‌کننده: جهانگیر کوثری)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «پنهان» (میشل هانکه، فرانسه، اتریش، آلمان و ایتالیا)
. بهترین فیلم معناگرا: «وقتی همه خواب بودند» (فرشته طائرپور)
. بهترین فیلم بخش آسیا: «به نام پدر» (ابراهیم حاتمی‌کیا، ایران)
