بیست و ششمین دورهٔ جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۸۶ در تهران و به دبیری مجید شاه‌حسینی برگزار شد.
در این دوره، بخش بین‌الملل و مسابقه سینمای ایران از یکدیگر تفکیک زمانی شدند و اختتامیه بخش بین‌الملل زودتر از بخش سینمای ایران برگزار شد. در مسابقه سینمای ایران، ۲۳ فیلم با یکدیگر رقابت کردند.
«به همین سادگی» ساخته سیدرضا میرکریمی با دریافت سه سیمرغ بلورین بهترین فیلم، بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر نقش اول زن، یکی از آثار اصلی این دوره بود. «آواز گنجشک‌ها» ساخته مجید مجیدی با ۱۱ نامزدی، بیشترین تعداد نامزدی را به دست آورد و در بخش‌هایی از جمله کارگردانی، تدوین، موسیقی متن و چهره‌پردازی موفق به دریافت چهار سیمرغ بلورین شد. مجیدی همچنین سیمرغ بهترین کارگردانی را دریافت کرد.
در بخش بین‌الملل، «باد در علفزار می‌پیچد» ساخته خسرو معصومی به عنوان بهترین فیلم بخش «سینمای سعادت» انتخاب شد. در همین بخش، فیلم‌های «۱۴۰۸» و «کنعان» جوایز بخش تماشاگران را به خود اختصاص دادند و «انتظار در تاریکی» ساخته دایسوکه تنگان به عنوان بهترین فیلم بخش سینمای آسیا انتخاب شد.
اعضای هیئت داوران بخش سینمای ایران شامل کیومرث پوراحمد، امین تارخ، مسعود جعفری جوزانی، منوچهر محمدی، احمدرضا معتمدی، اکبر نبوی و محمدرضا هنرمند معرفی شده بودند.
برگزاری
بیست و ششمین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۸۶ در تهران برگزار شد و دبیری آن بر عهده مجید شاه‌حسینی بود. مراسم افتتاحیه در تالار بزرگ وزارت کشور برگزار شد و اختتامیه مسابقه سینمای ایران نیز در همین مجموعه برگزار شد. اختتامیه بخش بین‌الملل ۱۷ بهمن در مجتمع فرهنگی و هنری آسمان فرهنگستان هنر برگزار شد.
یکی از تغییرات این دوره، تفکیک زمانی بخش بین‌الملل از مسابقه سینمای ایران بود؛ پنج روز نخست جشنواره به برنامه‌های بین‌الملل اختصاص داشت و بخش سینمای ایران در روزهای بعد برگزار شد. در این دوره همچنین نام‌گذاری و سازمان‌دهی برخی بخش‌ها تغییر کرد و کارت‌های خبرنگاران به صورت دیجیتال ارائه شد.
مسابقه سینمای ایران با حضور ۲۳ فیلم برگزار شد. «آتش سبز» محمدرضا اصلانی، «آواز گنجشک‌ها» مجید مجیدی، «استشهادی برای خدا» علیرضا امینی، «به همین سادگی» سیدرضا میرکریمی، «جعبه موسیقی» فرزاد مؤتمن، «خاک آشنا» بهمن فرمان‌آرا، «شب» رسول صدرعاملی، «فرزند خاک» محمدعلی باشه‌آهنگر، «کنعان» مانی حقیقی و «همیشه پای یک زن در میان است» کمال تبریزی از جمله فیلم‌های این بخش بودند.
در جریان برگزاری جشنواره، برخی فیلم‌ها با تغییر وضعیت مواجه شدند. «خاک آشنا» ساخته بهمن فرمان‌آرا که در فهرست آثار جشنواره قرار داشت، پس از اختلاف بر سر حذف یک سکانس از نمایش در جشنواره بازماند. فرمان‌آرا اعلام کرد که مسئولان جشنواره حذف سکانسی را که از نظر او برای فیلم اساسی بود، شرط نمایش آن قرار داده بودند و او این شرط را نپذیرفت.
«صد سال به این سال‌ها» ساخته سامان مقدم نیز در جشنواره به نمایش درآمد، اما پس از آن در محاق توقیف قرار گرفت و سال‌ها امکان اکران عمومی پیدا نکرد. بنابراین، برخلاف برخی روایت‌ها، این فیلم در بیست‌وششمین دوره جشنواره نمایش داده شد.
«دایره زنگی» ساخته پریسا بخت‌آور نیز در ابتدا در برنامه جشنواره قرار داشت و یک نمایش آن با استقبال تماشاگران همراه شد، اما پس از آن از ادامه نمایش آن جلوگیری شد و «همیشه پای یک زن در میان است» جایگزین آن شد. در نتیجه، فیلم امکان ادامه حضور در جشنواره و داوری نهایی را پیدا نکرد.
«آواز گنجشک‌ها» نیز به دلیل حضور مجید مجیدی در جشنواره فیلم برلین و نمایش فیلم در آن جشنواره، در برنامه بخش بین‌الملل فجر قرار نگرفت. مجیدی در زمان اختتامیه فجر در برلین حضور داشت و رضا ناجی نیز برای بازی در این فیلم در جشنواره برلین مورد تقدیر قرار گرفت.
تغییرات و بخش‌های جنبی
در این دوره، مسابقه مواد تبلیغاتی و بخش نگاه ملی در ساختار جشنواره مورد توجه قرار گرفت. «فرزند خاک» سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی را دریافت کرد و «هفت رخ فرخ ایران» به پلاک طلایی سیمرغ از نگاه ملی رسید. این جوایز برخلاف برخی گزارش‌ها، برای نخستین بار در دوره بیست‌وششم ایجاد نشده بودند و در دوره پیشین نیز سابقه داشتند.
در بخش جنبی، مراسم بزرگداشت پروانه معصومی و مسعود جعفری‌جوزانی برگزار شد. همچنین از رسول ملاقلی‌پور و علی حاتمی در قالب آیین نکوداشت یاد شد. جشنواره در سینما آزادی نیز برنامه‌هایی داشت؛ این سینما که در سال ۱۳۷۶ بر اثر آتش‌سوزی آسیب دیده بود، پس از بازسازی بار دیگر به چرخه فعالیت بازگشته بود.
یکی از بخش‌های مورد توجه جشنواره، «نگاه ملی» بود که فیلم «فرزند خاک» در آن جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد. این فیلم علاوه بر سیمرغ زرین نگاه ملی، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن و سیمرغ فیلمنامه بخش سینمای معناگرا را نیز به دست آورد.
در مسابقه بین‌الملل، اختتامیه در ۱۷ بهمن برگزار شد. در بخش «سینمای سعادت»، «باد در علفزار می‌پیچد» به عنوان بهترین فیلم انتخاب شد؛ جایزه بهترین کارگردانی به تاکاشی کوی‌زومی برای «پروفسور و معادله محبوبش» و جایزه بهترین فیلمنامه به محمدعلی باشه‌آهنگر و محمدرضا گوهری برای «فرزند خاک» رسید. در بخش «سینمای آسیا» نیز «انتظار در تاریکی» ساخته دایسوکه تنگان به عنوان بهترین فیلم آسیایی انتخاب شد.
در بخش «در جست‌وجوی حقیقت» یا سینمای معناگرا، «جزیره» ساخته پاول لونگین جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد و تاکاشی کوی‌زومی برای «پروفسور و معادله محبوبش» سیمرغ بهترین کارگردانی را به دست آورد.
داوری
• هیئت انتخاب فیلم‌های ایرانی شامل محمدرضا بزرگ‌نیا، محمدرضا تخت‌کشیان، پوران درخشنده، مجید رضابالا، جمال شورجه، محمدابراهیم صلواتی‌فرد، داریوش فرهنگ، مجتبی مشیری و محمدحسین نیرومند بود.
• هیئت انتخاب فیلم‌های خارجی شامل امیر اسفندیاری، جمال امید، سیاوش صلواتیان، محمدسعید قائمی‌نجفی و محمدرضا مختاری بود.
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران را کیومرث پوراحمد، امین تارخ، مسعود جعفری‌جوزانی، منوچهر محمدی، احمدرضا معتمدی، اکبر نبوی و محمدرضا هنرمند تشکیل می‌دادند. ترکیب این هیئت در منابع تاریخی جشنواره نیز تأیید شده است.
• هیئت داوران بخش مسابقهٔ بین‌الملل نیز شامل اکبر عالمی، محمدرضا بزرگ‌نیا، جیان پائولو کوگنو، بودادب داسگوپتا، نیکول گیومه، ولادیمیر منشوف و لئون ویتالی بود.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «به همین سادگی» (سیدرضا میرکریمی)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «همیشه پای یک زن در میان است» (کمال تبریزی، تهیه‌کننده: محسن علی‌اکبری)
. سیمرغ ویژهٔ هیئت داوران برای یک عمر دستاورد فنی و هنری: علیرضا زرین‌دست
. سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی: «فرزند خاک» (محمدعلی باشه‌آهنگر، تهیه‌کننده: سیداحمد میرعلایی)\
. دیپلم افتخار: «هفت رخ فرخ ایران» (فرزین رضائیان، تهیه‌کننده: حسین حضرتی)
. پلاک طلایی سیمرغ از نگاه ملی: «آتش سبز» (محمدرضا اصلانی، تهیه‌کننده: قاسم قلی‌پور)
. بهترین کارگردانی: مجید مجیدی برای فیلم «آواز گنجشک‌ها»\
. دیپلم افتخار: خسرو معصومی برای فیلم «باد در علفزار می‌پیچد»
. بهترین فیلمنامه: سیدرضا میرکریمی و شادمهر راستین برای فیلم «به همین سادگی»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: امین حیایی برای فیلم «شب»\
. دیپلم افتخار: شهاب حسینی برای فیلم «محیا»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: هنگامه قاضیانی برای فیلم «به همین سادگی»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: محسن تنابنده برای فیلم «استشهادی برای خدا»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: مهتاب نصیرپور برای فیلم «فرزند خاک»
. بهترین فیلم اول: «در میان ابرها» (سیدروح‌الله حجازی)
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «آواز گنجشک‌ها» به کارگردانی مجید مجیدی، با ۱۱ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «آواز گنجشک‌ها» به کارگردانی مجید مجیدی، با ۴ سیمرغ بلورین
برگزیدگان بخش مسابقهٔ بین‌الملل
. بهترین فیلم: «باد در علفزار می‌پیچد» (خسرو معصومی، تهیه‌کننده: فتح‌الله جعفری‌جوزانی، ایران)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «۱۴۰۸» (میشل هافستروم، آمریکا)\
. دیپلم افتخار: «کنعان» (مانی حقیقی، ایران)
. بهترین فیلم معناگرا: «جزیره» (پائول لونگین، روسیه)
. بهترین فیلم بخش آسیا: «انتظار در تاریکی» (دایسوکه تنگان، ژاپن)
