سی‌امین دورهٔ جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۰ به دبیری محمد خزاعی در تهران برگزار شد.
این دوره در شرایطی برگزار شد که تعطیلی خانه سینما در آستانه جشنواره، فضای سینمای ایران را تحت تأثیر قرار داده بود و شماری از سینماگران نسبت به این تصمیم و نحوه مدیریت سینما اعتراض داشتند. با وجود این شرایط، جشنواره طبق برنامه برگزار شد و علاوه بر تهران، در استان‌های دیگر نیز ادامه یافت.
در بخش مسابقه سینمای ایران، «روزهای زندگی» ساخته پرویز شیخ‌طادی و «ملکه» ساخته محمدعلی باشه‌آهنگر با ۱۴ نامزدی در صدر فهرست نامزدها قرار گرفتند. «روزهای زندگی» با دریافت پنج سیمرغ بلورین و دو دیپلم افتخار، در مجموع هفت جایزه به دست آورد و از نظر تعداد جوایز، موفق‌ترین فیلم این دوره بود. سیمرغ بهترین کارگردانی نیز به پرویز شیخ‌طادی برای همین فیلم تعلق گرفت.
در این دوره، هیئت داوران سیمرغ بلورین بهترین فیلم را به هیچ‌یک از آثار نامزد اعطا نکرد و به‌جای آن، دو دیپلم افتخار بهترین فیلم را به «روزهای زندگی» و «ضد گلوله» اختصاص داد. «برف روی کاج‌ها» ساخته پیمان معادی نیز فیلم برگزیده تماشاگران شد.
در بخش بین‌الملل، رشید بوشارب برای فیلم «عمر قاتل من است» جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد و برای «رود لندن» نیز جایزه بهترین فیلمنامه به او و اولیویه لورل تعلق گرفت. جایزه بهترین کارگردانی این بخش به ماریوس هولست برای «سلطان جزیره شیطان» رسید.
اعضای هیئت داوران بخش سینمای ایران شامل یدالله صمدی، مجید انتظامی، داوود میرباقری، ابوالقاسم طالبی، احمدرضا معتمدی، داوود رشیدی، علیرضا رئیسیان، اسفندیار شهیدی و جمال شورجه بودند.
برگزاری
سی‌امین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۰ با دبیری محمد خزاعی برگزار شد. در آستانه جشنواره، موضوع تعطیلی خانه سینما به یکی از مسائل اصلی فضای سینمایی کشور تبدیل شده بود. خزاعی در خاطرات خود از این دوره، فضای آن زمان را همراه با اعتراض شماری از سینماگران و بحث‌هایی درباره تحریم جشنواره توصیف کرده است.
در برنامه‌ریزی این دوره، مسابقه سینمای ایران با تعداد بیشتری فیلم نسبت به سال‌های قبل برگزار شد و بخش‌های مختلفی از جمله مسابقه فیلم‌های اول، مستندهای بلند و مواد تبلیغاتی نیز در برنامه جشنواره قرار داشتند. بر اساس گزارش‌های دبیرخانه، در بخش مستندهای بلند ۹۳ اثر به دبیرخانه رسیده بود و ۲۰ فیلم برای نمایش در جشنواره انتخاب شدند.
برج میلاد بار دیگر به عنوان سینمای رسانه و محل اصلی نمایش آثار برای اهالی رسانه و منتقدان انتخاب شد. پیش‌فروش بلیت نیز با برنامه‌ریزی جدید انجام گرفت و برای نخستین بار برنامه فیلم‌ها هم‌زمان با پیش‌فروش در اختیار مخاطبان قرار گرفت. جشنواره از ۱۲ بهمن در تهران و از ۱۷ بهمن در استان‌ها آغاز شد.
در میانه برگزاری جشنواره، ساختار معاونت امور سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به سازمان سینمایی تغییر کرد و جواد شمقدری به عنوان نخستین رئیس سازمان سینمایی منصوب شد.
یکی از آثار بحث‌برانگیز این دوره «قلاده‌های طلا» ساخته ابوالقاسم طالبی بود که تهیه‌کنندگی محمد خزاعی، دبیر جشنواره، را نیز در کارنامه خود داشت. خزاعی اعلام کرد برای جلوگیری از ایجاد شائبه درباره داوری، فیلم را از بخش مسابقه کنار گذاشته است. فیلم در ادامه جشنواره خارج از مسابقه به نمایش درآمد و نمایش آن با حواشی رسانه‌ای همراه شد.
«بیداری» ساخته فرزاد مؤتمن نیز هنگام نمایش با واکنش‌هایی از سوی تماشاگران روبه‌رو شد و نشست رسانه‌ای آن تحت تأثیر اعتراض‌های حاضرین قرار گرفت. از سوی دیگر، تعطیلی خانه سینما و نحوه حضور صنوف سینمایی در جشنواره، همچنان یکی از موضوعات مورد بحث در فضای رسانه‌ای بود.
از فیلم‌های مورد توجه این دوره «روزهای زندگی»، «ملکه»، «ضد گلوله»، «نارنجی‌پوش» و «بوسیدن روی ماه» بودند. «روزهای زندگی» در نهایت با دریافت پنج سیمرغ بلورین در رشته‌های اصلی و دو دیپلم افتخار، بیشترین تعداد جوایز را در میان آثار این دوره به دست آورد.
بخش‌های جنبی و بین‌الملل
یکی از برنامه‌های این دوره، برگزاری بخش‌های گسترده‌تر سینمای جهان بود. در برنامه‌ریزی بین‌الملل، بخش‌هایی مانند جام جهان‌نما، جلوه‌گاه شرق، در جست‌وجوی سعادت، ققنوس زرین همگرایی در آسیا و بیرق طلایی مصطفی عقاد پیش‌بینی شده بود.
همچنین برنامه‌های فرهنگی و نشست‌هایی با موضوعات مرتبط با سینما و تحولات سیاسی و اجتماعی جهان در حاشیه جشنواره برگزار شد. «کنفرانس هالیوودیسم و سینما» و «اجلاس بیداری اسلامی» از جمله برنامه‌هایی بودند که دبیر جشنواره برای این دوره اعلام کرده بود.
در بخش بین‌الملل، فیلم «عمر قاتل من است» ساخته رشید بوشارب از فرانسه سیمرغ بهترین فیلم را دریافت کرد. بوشارب همچنین برای فیلم «رود لندن» به همراه اولیویه لورل جایزه بهترین فیلمنامه را به دست آورد. ماریوس هولست برای «سلطان جزیره شیطان» بهترین کارگردان شناخته شد.
داوری
هیئت انتخاب: بهمن حبشی، عزیزالله حمیدنژاد، علی رفیعی، سیدعلیرضا سجادپور، جواد طوسی، جلیل عرفان‌منش، مینو فرشچی، حبیب‌الله کاسه‌ساز و حمید نعمت‌الله.
هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران: یدالله صمدی، مجید انتظامی، داوود میرباقری، ابوالقاسم طالبی، احمدرضا معتمدی، داوود رشیدی، علیرضا رئیسیان، اسفندیار شهیدی و جمال شورجه.
هیئت داوران بخش مسابقه بین‌الملل: پوران درخشنده، رستم ابراهیم‌بیف، نیکلای بورلیائف، آن دمی‌ژوره و دانلد رانوو.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. دیپلم افتخار بهترین فیلم: «ضد گلوله» (مصطفی کیایی، تهیه‌کننده: رضا رخشان) و «روزهای زندگی» (پرویز شیخ‌طادی، تهیه‌کننده: سعید سعدی)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: داریوش مهرجویی برای فیلم «نارنجی‌پوش»
. سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی: رسول صدرعاملی برای فیلم «در انتظار معجزه» و جواد اردکانی برای فیلم «شور شیرین»
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «برف روی کاج‌ها» (پیمان معادی)
. بهترین کارگردانی: پرویز شیخ‌طادی برای فیلم «روزهای زندگی»\
. دیپلم افتخار: رضا عطاران برای فیلم «خوابم می‌آد»
. بهترین فیلمنامه: مصطفی کیایی برای فیلم «ضد گلوله»
. بهترین فیلمنامهٔ اقتباسی: علی مصفا برای فیلم «پله آخر»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: فرهاد اصلانی برای فیلم‌های «خرس» و «زندگی خصوصی»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: هنگامه قاضیانی برای فیلم «روزهای زندگی»\
. دیپلم افتخار: بهناز جعفری برای فیلم «تلفن همراه رئیس‌جمهور»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: اکبر عبدی برای فیلم «خوابم می‌آد»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: یکتا ناصر برای فیلم «یکی می‌خواد باهات حرف بزنه»
. بهترین فیلم اول: «گیرنده» (مهرداد غفارزاده، محصول مرکز گسترش سینمای تجربی)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران بخش بین‌الملل: «ملکه» (محمدعلی باشه آهنگر، ایران)
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «روزهای زندگی» (پرویز شیخ‌طادی)، با ۱۴ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «روزهای زندگی» (پرویز شیخ‌طادی)، با ۷ جایزه (۵ سیمرغ بلورین و ۲ دیپلم افتخار)
