سی‌ویکمین دورهٔ جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۱ به دبیری محمدرضا عباسیان در تهران و در دو بخش ملی و بین‌المللی برگزار شد. افتتاحیه جشنواره در تالار وحدت و اختتامیه بخش مسابقه سینمای ایران در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار شد.
این دوره در شرایطی برگزار شد که سینمای ایران با کاهش شمار مخاطبان و محدودیت‌های اقتصادی و اجرایی روبه‌رو بود. در بیانیه هیئت داوران نیز به کاهش فروش فیلم‌های ایرانی و خودداری برخی نهادهای فرهنگی و هنری از نمایش آثاری که پروانه نمایش داشتند اشاره شد.
در بخش مسابقه سینمای ایران، «استرداد» ساخته علی غفاری با ۱۴ نامزدی بیشترین تعداد نامزدی را به دست آورد. این فیلم چهار سیمرغ بلورین، از جمله سیمرغ بهترین فیلم و بهترین بازیگر نقش اول مرد، دریافت کرد. «قاعده تصادف» ساخته بهنام بهزادی نیز چهار سیمرغ بلورین به دست آورد و از این نظر با «استرداد» مشترکاً در شمار پرافتخارترین فیلم‌های بخش مسابقه قرار گرفت.
سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی به پرویز شهبازی برای «دربند» و سیمرغ بهترین فیلمنامه به بهنام بهزادی برای «قاعده تصادف» تعلق گرفت. «حوض نقاشی» ساخته مازیار میری و «هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند» ساخته پوران درخشنده نیز به‌طور مشترک فیلم‌های برگزیده تماشاگران شدند.
در بخش «نگاه ملی»، سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی به «زیباتر از زندگی» ساخته انسیه شاه‌حسینی تعلق گرفت. بخش بین‌الملل نیز با رقابت در بخش‌هایی از جمله «جام جهان‌نما» و «سینمای سعادت» برگزار شد.
برگزاری
سی‌ویکمین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۱ با دبیری محمدرضا عباسیان برگزار شد. در این دوره مرکز همایش‌های برج میلاد به عنوان محل اصلی نمایش آثار برای اهالی رسانه و برگزاری اختتامیه بخش مسابقه سینمای ایران مورد استفاده قرار گرفت و افتتاحیه در تالار وحدت برگزار شد.
در بخش مسابقه سینمای ایران، آثاری مانند «استرداد»، «دربند»، «دهلیز»، «قاعده تصادف»، «حوض نقاشی»، «گناهکاران»، «آسمان زرد کم‌عمق»، «رسوایی»، «کلاس هنرپیشگی» و «هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند» حضور داشتند. «استرداد» با ۱۴ نامزدی در صدر فهرست نامزدها قرار گرفت و پس از آن «دربند» و «دهلیز» هرکدام با ۱۰ نامزدی قرار داشتند.
در پایان جشنواره، «استرداد» سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد. پرویز شهبازی برای «دربند» بهترین کارگردان، بهنام بهزادی برای «قاعده تصادف» بهترین فیلمنامه، حمید فرخ‌نژاد برای «استرداد» بهترین بازیگر نقش اول مرد و هانیه توسلی برای «دهلیز» بهترین بازیگر نقش اول زن شناخته شدند. رامبد جوان برای «گناهکاران» و پگاه آهنگرانی برای «دربند» نیز جوایز بازیگری نقش مکمل را دریافت کردند.
در بخش فنی، هومن بهمنش برای «دربند» سیمرغ فیلم‌برداری، بهرام دهقان برای «آسمان زرد کم‌عمق» و «استرداد» سیمرغ تدوین، حامد ثابت برای «برلین منفی ۷» سیمرغ موسیقی، یدالله نجفی و دانشمند برای «قاعده تصادف» سیمرغ صدابرداری، محمدرضا دلپاک برای «برلین منفی ۷» سیمرغ صداگذاری و محسن روزبهانی برای «استرداد» سیمرغ جلوه‌های ویژه میدانی دریافت کردند.
«استرداد» در مجموع چهار سیمرغ بلورین دریافت کرد: بهترین فیلم، بازیگر نقش اول مرد، جلوه‌های ویژه میدانی و یکی از جوایز فنی مرتبط با فیلم. «قاعده تصادف» نیز چهار سیمرغ گرفت و «دربند» با سه سیمرغ از دیگر فیلم‌های موفق این دوره بود.
در جریان جشنواره، برخی نشست‌های رسانه‌ای با واکنش حاضران همراه شد. نمایش «بشارت به یک شهروند هزاره سوم» و نشست پس از آن از جمله برنامه‌هایی بود که درباره واکنش تماشاگران به آن گزارش‌هایی منتشر شد. نمایش مستند «حاج کاظم» نیز با بحث میان یکی از نمایندگان بنیاد شهید و یکی از حاضران همراه شد.
از دیگر رویدادهای مورد توجه، مراسم «تجلی اراده ملی» بود که در آن جوایز نهادهای مختلف به فیلم‌های منتخب اهدا شد. همچنین در بخش بین‌الملل، طبق گزارش دبیرخانه، ۴۳۰ فیلم از ۷۳ کشور متقاضی حضور بودند و در نهایت ۱۶ فیلم از ۱۵ کشور در «جام جهان‌نما» و ۱۲ فیلم از ۱۶ کشور در «سینمای سعادت» به رقابت پرداختند.
بخش‌های جنبی و بین‌الملل
بخش بین‌الملل جشنواره در دو محور اصلی «جام جهان‌نما» و «سینمای سعادت» برگزار شد. «قاعده تصادف» ساخته بهنام بهزادی فیلم برگزیده تماشاگران بخش بین‌الملل شد و «ملکه» ساخته محمدعلی باشه‌آهنگر نیز در همین بخش جایزه برگزیده تماشاگران را دریافت کرد.
در بخش مسابقه سینمای ایران، سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی به «زیباتر از زندگی» تعلق گرفت. این جایزه در کنار جایزه ویژه دبیر جشنواره که به «در انتظار معجزه» رسول صدرعاملی اختصاص یافت، از جوایز خارج از رشته‌های اصلی داوری بود.
در بخش فیلم‌های اول و دوم نیز «دهلیز» ساخته بهروز شعیبی به عنوان فیلم برگزیده معرفی شد. این فیلم در بخش اصلی نیز حضور داشت و هانیه توسلی برای بازی در آن سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد.
حواشی
یکی از موضوعات مطرح در این دوره، وضعیت اقتصادی سینمای ایران و کاهش مخاطبان بود. هیئت داوران در بیانیه خود نسبت به کاهش تعداد بلیت‌های فروخته‌شده فیلم‌های ایرانی و مشکلاتی که در مسیر نمایش برخی آثار دارای پروانه نمایش ایجاد شده بود، ابراز نگرانی کرد. این موضوع در کنار وضعیت تولید و هزینه‌های بالای برخی پروژه‌ها، بخشی از بحث‌های پیرامون جشنواره را تشکیل می‌داد.
«استرداد» که محصول بنیاد سینمایی فارابی بود، به دلیل هزینه تولید بالاتر از بسیاری از آثار جشنواره نیز مورد توجه قرار گرفت. این فیلم با موضوع دریافت غرامت ایران از شوروی پس از جنگ جهانی دوم ساخته شده بود و در نهایت چهار سیمرغ بلورین از جمله بهترین فیلم و بازیگر نقش اول مرد را به دست آورد.
از سوی دیگر، موفقیت «قاعده تصادف» و «دربند» در جوایز جشنواره نشان داد که در کنار پروژه‌های بزرگ‌تر، فیلم‌های اجتماعی و مستقل نیز در میان آثار برگزیده قرار گرفتند. «قاعده تصادف» چهار سیمرغ و «دربند» سه سیمرغ دریافت کردند.
داوری
هیئت انتخاب: بهمن حبشی، مصطفی شایسته، مهدی صباغ‌زاده، جلیل عرفان‌منش، مهدی عظیمی میرآبادی، علی معلم و محمدحسین نیرومند.
هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران: رسول صدرعاملی، مهدی فخیم‌زاده، بهروز افخمی، سیدداوود میرباقری، سیدضیاءالدین دری، جمال شورجه و مصطفی شایسته.
هیئت داوران بخش نگاه نو: حسین زندباف، ابراهیم فیاض، مسعود فراستی، مینو فرشچی، فریدون حسن‌پور، مانی حقیقی و محمدرضا عرب.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «استرداد» (علی غفاری، تهیه‌کننده: محسن آقاعلی‌اکبری)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: علیرضا داودنژاد برای فیلم «کلاس هنرپیشگی»
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «حوض نقاشی» (مازیار میری، تهیه‌کننده: منوچهر محمدی) و «هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند» (پوران درخشنده)، به‌طور مشترک
. بهترین کارگردانی: پرویز شهبازی برای فیلم «دربند»
. بهترین فیلمنامه: بهنام بهزادی برای فیلم «قاعدهٔ تصادف»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: حمید فرخ‌نژاد برای فیلم «استرداد»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: هانیه توسلی برای فیلم «دهلیز»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: رامبد جوان برای فیلم «گناهکاران»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: پگاه آهنگرانی برای فیلم «دربند»
. بهترین فیلم اول و دوم (نگاه نو): «دهلیز» (بهروز شعیبی)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران بخش بین‌الملل: «قاعدهٔ تصادف» (بهنام بهزادی، ایران)
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «استرداد» (علی غفاری)، با ۱۴ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «استرداد» (علی غفاری)، با ۴ سیمرغ بلورین
