سی‌ودومین دوره جشنوارۀ بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۲ در تهران برگزار شد. دبیر این دوره علیرضا رضاداد بود و برگزاری جشنواره هم‌زمان با آغاز دوره جدید مدیریت سینمای ایران پس از روی کار آمدن دولت حسن روحانی و انتصاب حجت‌الله ایوبی به ریاست سازمان سینمایی انجام گرفت. افتتاحیه جشنواره در تالار وحدت و مراسم اختتامیه بخش مسابقه سینمای ایران در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار شد.
در بخش مسابقه سینمای ایران، «رستاخیز» ساخته احمدرضا درویش با ۱۱ نامزدی بیشترین تعداد نامزدی را به دست آورد و با دریافت هشت سیمرغ بلورین، بیشترین تعداد سیمرغ این بخش را کسب کرد. این فیلم در رشته‌های بهترین فیلم، کارگردانی، بازیگر نقش مکمل مرد، فیلم‌برداری، موسیقی متن، جلوه‌های ویژه میدانی، چهره‌پردازی و طراحی صحنه و لباس برنده شد. «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» ساخته بهروز افخمی نیز در بخش بهترین فیلم به‌طور مشترک با «رستاخیز» برگزیده شد و افخمی سیمرغ بهترین فیلمنامه را دریافت کرد.
«شیار ۱۴۳» ساخته نرگس آبیار و «خط ویژه» ساخته مصطفی کیایی نیز به‌طور مشترک عنوان فیلم برگزیده تماشاگران را به دست آوردند. احمدرضا درویش برای «رستاخیز» بهترین کارگردان و رضا عطاران برای «طبقه حساس» بهترین بازیگر نقش اول مرد شد. مریلا زارعی نیز برای «شیار ۱۴۳» سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد.
این دوره با بازگشایی خانه سینما و برخی تغییرات مدیریتی و اجرایی همراه بود، اما چند فیلم و رویداد نیز در جریان جشنواره و پس از آن با واکنش‌های گسترده روبه‌رو شدند. «عصبانی نیستم!» از جمله بحث‌برانگیزترین فیلم‌های این دوره بود. این فیلم با پنج نامزدی در بخش مسابقه حضور داشت و نوید محمدزاده و باران کوثری نیز در میان نامزدهای بازیگری بودند. پس از فشارهای واردشده به جشنواره و اعتراض‌هایی که درباره محتوای فیلم مطرح شد، اثر از ادامه داوری کنار گذاشته شد.
«رستاخیز» نیز پس از نمایش در جشنواره، به‌دلیل اعتراض‌ها به نمایش چهره حضرت ابوالفضل عباس(ع) با محدودیت در اکران عمومی روبه‌رو شد و سرانجام امکان اکران پایدار در ایران را پیدا نکرد.
اعضای هیئت داوران بخش سینمای ایران شامل محسن شاه‌ابراهیمی، فرهاد توحیدی، محمد داوودی، مجتبی راعی، پرویز شهبازی، کیانوش عیاری، فرامرز قریبیان و هوشنگ گلمکانی بودند.
برگزاری
دبیر سی‌ودومین دوره جشنواره علیرضا رضاداد بود. این دوره در شرایطی برگزار شد که مدیریت سازمان سینمایی پس از تغییر دولت دستخوش تغییر شده بود و حجت‌الله ایوبی ریاست سازمان سینمایی را بر عهده داشت. در همین دوره خانه سینما که در سال‌های پیش تعطیل شده بود، فعالیت خود را از سر گرفت. جشنواره از ۱۲ تا ۲۲ بهمن در تهران برگزار شد و در کنار برنامه‌های اصلی، بخش‌های بین‌المللی و نگاه نو نیز در ساختار جشنواره فعال بودند.
در بخش مسابقه سینمای ایران، «رستاخیز» با ۱۱ نامزدی در صدر نامزدها قرار گرفت و پس از آن «چ» با هشت نامزدی قرار داشت. «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» شش نامزدی و «شیار ۱۴۳» پنج نامزدی به دست آوردند.
مراسم افتتاحیه در تالار وحدت برگزار شد و از هما روستا، مهدی هاشمی و جهانگیر میرشکاری تقدیر شد. سخنان سعید راد درباره محمدعلی فردین و بهروز وثوقی در این مراسم بازتاب‌هایی به دنبال داشت و او در نشست فیلم «چ» درباره سخنان خود عذرخواهی کرد.
در نشست‌های رسانه‌ای نیز چند موضوع مورد توجه قرار گرفت. ابراهیم حاتمی‌کیا در نشست فیلم «چ» درباره قرار گرفتن آثارش در قالب «سینمای دفاع مقدس» سخن گفت و در نشست «شیار ۱۴۳» نیز درباره جایگاه این فیلم در داوری‌ها اظهارنظر کرد.
حواشی
«عصبانی نیستم!» از جمله بحث‌برانگیزترین فیلم‌های این دوره بود. این فیلم با پنج نامزدی در بخش مسابقه حضور داشت و نوید محمدزاده و باران کوثری نیز در میان نامزدهای بازیگری بودند. پس از فشارهای واردشده به جشنواره و اعتراض‌هایی که درباره محتوای فیلم مطرح شد، اثر از ادامه داوری کنار گذاشته شد. هوشنگ گلمکانی، از اعضای هیئت داوران، بعدها گفت که فشارهای بیرونی برای کنار گذاشتن فیلم به مدیران جشنواره منتقل شده بود و هیئت داوران در ابتدا قصد تغییر آرای خود را نداشت.
«رستاخیز» نیز در جریان جشنواره با واکنش‌هایی نسبت به نمایش چهره حضرت ابوالفضل عباس(ع) روبه‌رو شد. فیلم در ۱۶ بهمن در کاخ جشنواره به نمایش درآمد و پس از دریافت هشت سیمرغ در بخش سینمای ایران، در مسیر اکران عمومی با اعتراض‌هایی مواجه شد.
«آشغال‌های دوست‌داشتنی» ساخته محسن امیریوسفی امکان حضور در جشنواره را پیدا نکرد. در مراسم اختتامیه، محسن دارسنج هنگام دریافت دیپلم افتخار چهره‌پردازی برای «همه‌چیز برای فروش»، جایزه خود را به این فیلم تقدیم کرد. هنگام نام بردن از فیلم در پخش زنده تلویزیونی، پخش مراسم برای دقایقی قطع شد و تلویزیون بخشی از مراسم اهدای جایزه را از دست داد.
در بخش نگاه نو نیز هومن سیدی پس از دریافت جایزه ویژه هیئت داوران برای فیلم «سیزده»، جایزه خود را به حسن روحانی، رئیس‌جمهور وقت، تقدیم کرد.
ویژگی‌ها
در این دوره شکل ظاهری سیمرغ بلورین تغییر کرد و نسخه‌ای با ظاهر کاملاً شیشه‌ای و بلورین مورد استفاده قرار گرفت. در کنار جوایز اصلی جشنواره، جایزه ویژه نگاه ملی نیز به فیلم «چ» تعلق گرفت. این جایزه از سوی بنیاد سینمایی فارابی دریافت شد.
یکی دیگر از ویژگی‌های این دوره، گسترش بخش بین‌الملل و برگزاری رقابت‌های بین‌المللی در دو بخش اصلی بود. در پایان جشنواره، «رستاخیز» افزون بر جوایز بخش سینمای ایران، در بخش بین‌الملل نیز مورد توجه قرار گرفت و استفان واربک برای موسیقی آن سیمرغ بلورین دریافت کرد.
داوری
هیئت انتخاب: ابراهیم داروغه‌زاده، مجید رضابالا، داریوش فرهنگ، حسین کرمی، محمدحسین لطیفی، علی معلم و مازیار میری.
هیئت داوران بخش مسابقهٔ سینمای ایران: فرهاد توحیدی، محمد داوودی، مجتبی راعی، محسن شاه‌ابراهیمی، پرویز شهبازی، کیانوش عیاری، فرامرز قریبیان و هوشنگ گلمکانی.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» (بهروز افخمی، تهیه‌کننده: سیدجمال ساداتیان) و «رستاخیز» (احمدرضا درویش، تهیه‌کننده: تقی علی‌قلی‌زاده)، به‌طور مشترک
. سیمرغ ویژهٔ نگاه ملی: «چ» (ابراهیم حاتمی‌کیا، محصول بنیاد فارابی)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: سیدعلی قائم‌مقامی (مدیر تولید فیلم‌های «چ» و «رستاخیز»)
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «شیار ۱۴۳» (نرگس آبیار، تهیه‌کننده: محمدحسین قاسمی)
. بهترین کارگردانی: احمدرضا درویش برای فیلم «رستاخیز»
. بهترین فیلمنامه: بهروز افخمی برای فیلم «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: رضا عطاران برای فیلم «طبقهٔ حساس»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: مریلا زارعی برای فیلم «شیار ۱۴۳»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: بابک حمیدیان برای فیلم‌های «چ» و «رستاخیز»\
. دیپلم افتخار: میلاد کی‌مرام برای فیلم «خط ویژه»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: شبنم مقدمی برای فیلم «امروز»\
. دیپلم افتخار: هنگامه حمیدزاده و ملیکا شریفی‌نیا برای فیلم «اشباح»
. بهترین فیلم اول و دوم (نگاه نو): «چند متر مکعب عشق» (جمشید محمودی)
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «رستاخیز» (احمدرضا درویش)، با ۱۱ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «رستاخیز» (احمدرضا درویش)، با ۸ سیمرغ بلورین
