سی‌ونهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر در بهمن ۱۳۹۹ به دبیری سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد در تهران برگزار شد.
این دوره در شرایط همه‌گیری ویروس کرونا برگزار شد و برگزاری آن با محدودیت‌های بهداشتی و ظرفیت محدود سالن‌های سینما همراه بود. در نهایت، با کاهش محدودیت‌های مربوط به نمایش عمومی، فیلم‌های جشنواره در سینماهای تهران و شهرستان‌ها برای مخاطبان به نمایش درآمدند.
در بخش سودای سیمرغ، ۱۶ فیلم سینمایی به رقابت پرداختند. فیلم‌های «یدو» ساخته مهدی جعفری و «بی‌همه‌چیز» ساخته محسن قرایی هرکدام با ۱۳ نامزدی، بیشترین تعداد نامزدی این دوره را به دست آوردند. «یدو» با دریافت پنج سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار، در مجموع شش جایزه دریافت کرد و پرافتخارترین فیلم این دوره از نظر تعداد جوایز بود. پنج سیمرغ این فیلم در رشته‌های بهترین فیلم، بهترین کارگردانی، بهترین فیلم‌برداری، بهترین صدابرداری و بهترین صداگذاری اهدا شد و ستاره پسیانی نیز برای بازی در آن دیپلم افتخار دریافت کرد.
سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران به «ابلق» ساخته نرگس آبیار تعلق گرفت. «تک‌تیرانداز» ساخته علی غفاری نیز سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی را دریافت کرد. جایزه بهترین فیلمنامه به صورت مشترک به ارسلان امیری، آیدا پناهنده و تهمینه بهرام برای «زالاوا» تعلق گرفت و محسن قرایی و محمد داودی نیز برای «بی‌همه‌چیز» سیمرغ بهترین فیلمنامه اقتباسی را دریافت کردند.
محمد احسانی، ساره بیات، مرتضی پورصمدی، بهرام توکلی، نیما جاویدی، سید جمال ساداتیان و مصطفی کیایی از اعضای هیئت داوران بودند.
برگزاری
سی‌ونهمین دوره جشنواره فیلم فجر با دبیری سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد برگزار شد. در این دوره، به دلیل شرایط همه‌گیری کرونا، ساختار برگزاری جشنواره نسبت به دوره‌های پیشین تغییر کرد و هیئت انتخاب آثار حذف شد. در ابتدا ۱۱۰ فیلم برای حضور در جشنواره ثبت‌نام کردند و پس از بررسی آثار، ۵۷ فیلم واجد شرایط داوری شناخته شدند. داوران از میان این آثار، ۱۶ فیلم را برای بخش مسابقه سودای سیمرغ برگزیدند.
نمایش فیلم‌ها با رعایت شیوه‌نامه‌های بهداشتی و با ظرفیت محدود سالن‌ها انجام شد. جشنواره در ۷۰ سینما در ۳۰ استان و پنج منطقه آزاد برگزار شد و در نهایت امکان حضور تماشاگران در سینماهای مردمی نیز فراهم شد. محدودیت ظرفیت سالن‌ها، فاصله‌گذاری میان صندلی‌ها، تهویه سالن‌ها و ضدعفونی میان سانس‌ها از جمله تمهیدات اعلام‌شده برای برگزاری جشنواره بود.
به دلیل تعداد محدود آثار بخش مسابقه و شرایط کرونایی، برنامه نمایش جشنواره نیز با دوره‌های پیشین تفاوت داشت. ۱۶ فیلم بخش سودای سیمرغ در تهران و شهرستان‌ها به نمایش درآمدند و دو روز پایانی برای نمایش برخی فیلم‌های نامزدشده در نظر گرفته شد.
یکی از تغییرات این دوره، استفاده از سامانه «سمفا» برای ثبت آرای تماشاگران بود. تماشاگران می‌توانستند پس از تماشای فیلم‌ها، آرای خود را از طریق این سامانه ثبت کنند.
با وجود محدودیت‌های ناشی از کرونا، در این دوره فروش بلیت سینماهای مردمی نیز انجام شد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۱۲۴ هزار بلیت در بخش مردمی به فروش رسید. همچنین درآمد حاصل از فروش بلیت میان صاحبان آثار و سینماداران تقسیم شد.
حواشی
برگزاری جشنواره در شرایط همه‌گیری کرونا از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره بود و تصمیم به برگزاری حضوری جشنواره با وجود ادامه شیوع بیماری، پیش از آغاز آن با واکنش‌هایی همراه شد. در ابتدا حتی احتمال برگزاری جشنواره صرفاً برای داوران مطرح بود، اما با تغییر شرایط، نمایش مردمی آثار نیز در برنامه قرار گرفت.
نتایج آرای مردمی نیز با حاشیه‌هایی همراه شد. «ابلق» در پایان جشنواره به عنوان فیلم برگزیده تماشاگران معرفی شد و محمدحسین قاسمی، تهیه‌کننده فیلم، اعلام کرد که این جایزه را امانت می‌داند تا در صورت لزوم آرای آن دوباره بررسی شود. این اظهارات در پی بحث‌هایی درباره روند تغییر آرای مردمی در روزهای پایانی جشنواره مطرح شد.
از دیگر موضوعات مورد بحث، تعداد محدود فیلم‌های حاضر در بخش مسابقه و حذف هیئت انتخاب بود. برخی منتقدان و سینماگران معتقد بودند که نمایش تنها ۱۶ فیلم از میان ده‌ها اثر متقاضی، امکان ارزیابی عمومی گسترده آثار تولیدشده در آن سال را کاهش داده است. گزارش‌های زمان جشنواره نیز نشان می‌داد که این تصمیم از همان آغاز با انتقادهایی از سوی منتقدان و اهالی رسانه همراه بوده است.
نحوه داوری آثار مستند و کوتاه نیز پس از جشنواره مورد انتقاد انجمن مستندسازان قرار گرفت. همچنین مؤسسه «هنر و تجربه» در بیانیه‌ای نسبت به وضعیت جایگاه این جریان در جشنواره و برگزار نشدن سیمرغ مستقل هنر و تجربه اعتراض کرد و بر ضرورت برگزاری جشنواره‌ای مستقل برای سینمای هنری و تجربی تأکید کرد.
در جریان برگزاری جشنواره، نشست فیلم «خط فرضی» نیز با حاشیه همراه شد. در این نشست، اظهارات یکی از خبرنگاران خطاب به پژمان جمشیدی با واکنش این بازیگر و آزیتا حاجیان روبه‌رو شد.
همچنین در جریان جشنواره، علی انصاریان، بازیگر فیلم «رمانتیسم عماد و طوبا» و بازیکن پیشین فوتبال، بر اثر ابتلا به کووید-۱۹ درگذشت. درگذشت او در ۱۵ بهمن ۱۳۹۹ با واکنش گسترده اهالی سینما و ورزش همراه شد.
بخش‌های جنبی
در کنار بخش سودای سیمرغ، بخش‌های مستند، فیلم کوتاه و مواد تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی نیز در ساختار جشنواره حضور داشتند. با توجه به شرایط کرونایی، نمایش برخی آثار این بخش‌ها نسبت به دوره‌های گذشته محدودتر بود و بخش مهمی از ارزیابی و داوری آثار مستند و کوتاه به صورت جداگانه انجام شد.
داوری
هیئت داوران بخش سودای سیمرغ را محمد احسانی به عنوان رئیس، ساره بیات، مرتضی پورصمدی، بهرام توکلی، نیما جاویدی، سیدجمال ساداتیان و مصطفی کیایی تشکیل می‌دادند.
در این دوره هیئت انتخاب مستقلی وجود نداشت و داوران پس از بازبینی آثار، فیلم‌های بخش مسابقه و نامزدهای دریافت جوایز را تعیین کردند.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «یدو» (مهدی جعفری، تهیه‌کننده: محمدرضا مصباح)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: محسن قرایی برای فیلم «بی‌همه‌چیز»
. سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی: «تک‌تیرانداز» (ابراهیم اصغری و علی غفاری)
. بهترین فیلم اول: «زالاوا» (ارسلان امیری)\
. دیپلم افتخار: حسین دارابی برای فیلم «مصلحت»
. فیلم برگزیدهٔ تماشاگران: «ابلق» (محمدحسین قاسمی)
. بهترین کارگردانی: مهدی جعفری برای فیلم «یدو»
. بهترین فیلمنامه: آیدا پناهنده، تهمینه بهرام و ارسلان امیری برای فیلم «زالاوا»
. بهترین فیلمنامهٔ اقتباسی: محسن قرایی و محمد داودی برای فیلم «بی‌همه‌چیز»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: رضا عطاران برای فیلم «روشن»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: رویا افشار برای فیلم «مامان»\
. دیپلم افتخار: ستاره پسیانی برای فیلم «یدو»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: پوریا رحیمی‌سام برای فیلم «زالاوا»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: گلاره عباسی برای فیلم «ابلق»
. رکوردداران بیشترین نامزدی: فیلم‌های «یدو» (مهدی جعفری) و «بی‌همه‌چیز» (محسن قرایی)، هرکدام با ۱۳ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «یدو» (مهدی جعفری)، با ۶ جایزه (۵ سیمرغ و یک دیپلم افتخار)
