چهلمین دورهٔ جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ به دبیری مسعود نقاش‌زاده در تهران برگزار شد.
این دوره در شرایط شیوع سویهٔ اومیکرون و موج ششم همه‌گیری کووید-۱۹ برگزار شد و رعایت دستورالعمل‌های بهداشتی و محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری بر روند برگزاری آن اثر گذاشت.
در فرایند انتخاب آثار، ۹۴ فیلم بلند سینمایی متقاضی حضور شدند که پس از بررسی مقرراتی، ۷۴ فیلم به هیئت انتخاب ارائه شد و در نهایت ۲۲ فیلم به بخش مسابقهٔ سینمای ایران راه یافتند.
موقعیت مهدی به کارگردانی هادی حجازی‌فر با ۱۴ نامزدی، بیشترین تعداد نامزدی این دوره را به دست آورد و با دریافت پنج سیمرغ بلورین، از جمله سیمرغ بهترین فیلم، از آثار پرافتخار جشنواره شد. سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی به رضا میرکریمی برای نگهبان شب و سیمرغ بهترین فیلمنامه به کاظم دانشی برای علف‌زار رسید.
اعضای هیئت داوران بخش سودای سیمرغ شامل مسعود جعفری جوزانی، مجید انتظامی، شهاب حسینی، محمدعلی باشه‌آهنگر، محمد داوودی، مهدی سجاده‌چی و پژمان لشکری‌پور بودند.
برگزاری
چهلمین دورهٔ جشنواره فیلم فجر به دبیری مسعود نقاش‌زاده از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ در تهران برگزار شد. در این دوره محمد خزاعی ریاست سازمان سینمایی را بر عهده داشت.
برگزاری جشنواره با موج ششم همه‌گیری کووید-۱۹ و شیوع سویهٔ اومیکرون هم‌زمان بود. جشنواره با در نظر گرفتن دستورالعمل‌های بهداشتی و محدودیت‌های مربوط به ظرفیت سالن‌های سینما برگزار شد، اما وضعیت حضور تماشاگران و نحوهٔ اجرای پروتکل‌ها در برخی سالن‌ها با انتقادهایی همراه بود.
در فرایند انتخاب آثار، ۹۴ فیلم بلند سینمایی فرم حضور در جشنواره را تکمیل کردند و پس از بررسی اولیه، ۷۴ فیلم در اختیار هیئت انتخاب قرار گرفتند. از میان این آثار، ۲۲ فیلم برای رقابت در بخش مسابقهٔ سینمای ایران انتخاب شدند.
در این دوره ساختار بخش بین‌الملل جشنواره تغییر کرد و رقابت‌های بین‌المللی در ساختار جشنوارهٔ ملی ادغام شد. همچنین جایزهٔ فیلم برگزیدهٔ تماشاگران که در دوره‌های پیشین با آرای مردمی تعیین می‌شد، برگزار نشد. دبیر جشنواره علت حذف این جایزه را بروز اشکالات فنی در فرایند ثبت آرا، از جمله اختلال در ارسال پیامک و قطعی یا اختلال اینترنت در برخی سینماها، و در نتیجه نبود اطمینان کافی نسبت به صحت نتایج اعلام کرد.
در آستانهٔ جشنواره، انتخاب محل استقرار کاخ جشنواره نیز تغییر کرد و برج میلاد تهران به عنوان محل اصلی برگزاری مراسم و برنامه‌های جشنواره مورد استفاده قرار گرفت.
حواشی
حذف جایزهٔ آرای مردمی در روزهای پایانی جشنواره از مهم‌ترین حواشی چهلمین دوره بود. دبیر جشنواره اعلام کرد که بررسی‌های انجام‌شده دربارهٔ روند ثبت آرای مردمی، به دلیل مشکلات فنی و انسانی موجود در زنجیرهٔ ثبت رأی، اطمینان کافی برای اعلام نتیجه ایجاد نکرده است. در پی این تصمیم، امیر بنان، تهیه‌کنندهٔ فیلم '''«ملاقات خصوصی»'''، خواستار خارج شدن فیلم خود از داوری جشنواره شد.
از دیگر حواشی این دوره، انصراف مسعود کیمیایی از داوری شدن فیلم '''«خائن‌کشی»''' در بخش مسابقه بود. این تصمیم پس از اعلام اعضای هیئت داوران و حضور شهاب حسینی در ترکیب داوران اتخاذ شد. پولاد کیمیایی، بازیگر «خائن‌کشی»، نیز پیش از مسعود کیمیایی از حضور در جشنواره انصراف داد. با وجود این، علی اوجی، تهیه‌کنندهٔ فیلم، اعلام کرد که «خائن‌کشی» در جشنواره باقی خواهد ماند.
اظهارات نوشین معراجی، نویسندهٔ فیلمنامهٔ فیلم '''«نمور»'''، در نشست خبری این فیلم نیز بازتاب و واکنش‌هایی در رسانه‌ها به همراه داشت.
در جریان جشنواره، انتشار جزئیاتی از داستان فیلم '''«نگهبان شب»''' در فضای مجازی نیز با واکنش سازندگان فیلم همراه شد.
داوری
هیئت انتخاب: بهروز افخمی (رئیس)، اسماعیل بنی‌اردلان، پوران درخشنده، حسین زندباف، مجید شاه‌حسینی، اسفندیار شهیدی و محمدحسین نیرومند.
هیئت داوران: مسعود جعفری‌جوزانی (رئیس)، مجید انتظامی، شهاب حسینی، محمدعلی باشه‌آهنگر، محمد داوودی، مهدی سجاده‌چی و پژمان لشکری‌پور.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران
. بهترین فیلم: «موقعیت مهدی» (هادی حجازی‌فر، تهیه‌کننده: حبیب‌الله والی‌نژاد)
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: امیرحسین عسگری برای فیلم «برف آخر»\
. دیپلم افتخار: سیدهادی محقق برای فیلم «درب»
. سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی (جایزهٔ شهید سلیمانی): «بدون قرار قبلی» (بهروز شعیبی)
. بهترین فیلم اول: «موقعیت مهدی» (هادی حجازی‌فر)
. بهترین کارگردانی: رضا میرکریمی برای فیلم «نگهبان شب»
. بهترین فیلمنامه: کاظم دانشی برای فیلم «علف‌زار»
. بهترین بازیگر نقش اصلی مرد: امین حیایی برای فیلم «برف آخر»
. بهترین بازیگر نقش اصلی زن: طناز طباطبایی برای فیلم «بی‌رویا»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: نادر سلیمانی برای فیلم «ضد»\
. دیپلم افتخار: علی‌اکبر اُصانلو برای فیلم «نگهبان شب»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: صدف اسپهبدی برای فیلم «علف‌زار»\
. دیپلم افتخار: فرشته حسینی برای فیلم «دسته دختران»
. رکورددار بیشترین نامزدی: فیلم «موقعیت مهدی» (هادی حجازی‌فر)، با ۱۴ رشتهٔ نامزدی
. رکورددار بیشترین جایزه: فیلم «موقعیت مهدی» (هادی حجازی‌فر)، با ۵ سیمرغ بلورین
