چهل‌ویکمین دورهٔ جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ در تهران برگزار شد. مجتبی امینی دبیر این دوره بود.
این دوره پس از چند سال برگزاری جداگانهٔ بخش‌های ملی و بین‌الملل، با ادغام دوبارهٔ این دو بخش برگزار شد و ۲۴ فیلم در بخش «سودای سیمرغ» به رقابت پرداختند. از تغییرات ساختاری این دوره، بازگشت بخش پویانمایی به ساختار رقابتی جشنواره و ایجاد بخش «مقاومت بین‌الملل» بود.
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، فیلم '''«سینما متروپل»''' ساختهٔ محمدعلی باشه‌آهنگر با ۱۳ نامزدی بیشترین تعداد نامزدی را به دست آورد و با دریافت سیمرغ‌های بهترین فیلم، بهترین کارگردانی و بهترین فیلم‌برداری و یک دیپلم افتخار، از آثار اصلی برگزیدهٔ این دوره بود.
سیمرغ بلورین بهترین فیلم به «سینما متروپل» به تهیه‌کنندگی سیدحامد حسینی و سیمرغ بهترین کارگردانی به محمدعلی باشه‌آهنگر برای همین فیلم تعلق گرفت. جایزهٔ بهترین فیلمنامه نیز به بابک خواجه‌پاشا برای «در آغوش درخت» اهدا شد.
«غریب» ساختهٔ محمدحسین لطیفی نیز با دریافت پنج سیمرغ در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، از فیلم‌های موفق این دوره بود. این فیلم همچنین سیمرغ بهترین فیلم از نگاه ملی، با عنوان جایزهٔ شهید سلیمانی، و جایزهٔ ویژهٔ بخش مقاومت بین‌الملل را دریافت کرد.
پرویز شیخ‌طادی، مجید اسماعیلی، ابراهیم حاتمی‌کیا، محمود رضوی، محمدتقی فهیم، مسعود نقاش‌زاده و محمدرضا شریفی‌نیا از اعضای هیئت داوران بخش سودای سیمرغ بودند.
برگزاری
فراخوان چهل‌ویکمین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم فجر در تیر ۱۴۰۱ منتشر شد و ثبت‌نام آثار بخش بین‌الملل از ۱۵ شهریور و ثبت‌نام آثار بخش ملی از اول آبان آغاز شد. جشنواره با هدف نمایش و رقابت آثار سینمای ایران و جهان در ساختار واحد جشنوارهٔ فجر برگزار شد.
هیئت انتخاب بخش «سودای سیمرغ» از حبیب احمدزاده، رضا پورحسین، روح‌الله سهرابی، محمدرضا شرف‌الدین، پرویز شیخ‌طادی، محمدرضا عباسیان و محمدحسین نیرومند تشکیل شد. در نهایت ۲۴ فیلم برای رقابت در این بخش انتخاب شدند.
از مهم‌ترین تغییرات این دوره، ادغام دوبارهٔ بخش‌های ملی و بین‌الملل در یک جشنواره بود. بخش پویانمایی نیز به ساختار رقابتی جشنواره بازگشت. در بخش بین‌الملل، ساختار برخی جوایز نسبت به دوره‌های پیشین تغییر کرد و بخش «مقاومت بین‌الملل» نیز به جشنواره افزوده شد.
در بخش بین‌الملل، «سینمای سعادت» و «جلوه‌گاه شرق» از بخش‌های اصلی رقابتی بودند و آثاری از کشورهای مختلف در آنها به نمایش درآمدند. بخش «مقاومت بین‌الملل» نیز با تمرکز بر آثار مرتبط با موضوع مقاومت برگزار شد. بخش بین‌الادیان نیز در ساختار جشنواره حضور داشت.
مراسم اختتامیهٔ جشنواره در ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ در مرکز همایش‌های برج میلاد تهران برگزار شد.
آثار و بخش‌های جشنواره
در بخش «سودای سیمرغ» ۲۴ فیلم سینمایی برای دریافت جوایز رقابت کردند. در کنار این بخش، مسابقهٔ فیلم کوتاه داستانی، مستند و پویانمایی نیز برگزار شد. در بخش بین‌الملل، «سینمای سعادت»، «جلوه‌گاه شرق» و «مقاومت بین‌الملل» از بخش‌های رقابتی جشنواره بودند.
در بخش «سینمای سعادت»، فیلم '''«زمستان درون»''' ساختهٔ عامر بشیر از هند و قطر جایزهٔ بهترین فیلم را دریافت کرد. جایزهٔ بهترین دستاورد هنری به الکساندر سوخوروف برای «افسانه پریان» از روسیه و جایزهٔ بهترین فیلمنامه به «بدون ایوان دفنم نکن» از روسیه تعلق گرفت. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران نیز به «آه سرد» ساختهٔ ناهید عزیزی صدیق اهدا شد.
در بخش «جلوه‌گاه شرق»، «ماه کامل» ساختهٔ آمار سیخان بالجینیام از مغولستان جایزهٔ بهترین فیلم را به دست آورد. جایزهٔ بهترین کارگردانی به بویان کیشیگ برای «هارهو» و جایزهٔ بهترین فیلمنامه به آسل ژوراوا برای «موهبت الهی» رسید.
در بخش «مقاومت بین‌الملل»، «اتاقک گلی» ساختهٔ محمد عسگری جایزهٔ بهترین فیلم را دریافت کرد و «غریب» ساختهٔ محمدحسین لطیفی جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران را به دست آورد. جایزهٔ بین‌الادیان نیز به «هوک» ساختهٔ حسین ریگی تعلق گرفت.
برگزیدگان
در بخش مسابقهٔ سینمای ایران، «سینما متروپل» به تهیه‌کنندگی سیدحامد حسینی سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد و محمدعلی باشه‌آهنگر نیز برای همین فیلم برندهٔ جایزهٔ بهترین کارگردانی شد. «غریب» نیز با دریافت پنج سیمرغ در بخش ملی، در شمار فیلم‌های پرافتخار این دوره قرار گرفت.
در بخش فیلم اول، سیمرغ بلورین به «اتاقک گلی» ساختهٔ محمد عسگری تعلق گرفت و برای «سرهنگ ثریا» ساختهٔ لیلی عاج و «در آغوش درخت» ساختهٔ بابک خواجه‌پاشا دیپلم افتخار اعطا شد.
در بخش بازیگری نقش مکمل مرد نیز سجاد بابایی برای «استاد» سیمرغ بلورین دریافت کرد و هومن برق‌نورد، فرهاد قائمیان و پژمان جمشیدی به ترتیب برای «سینما متروپل»، «غریب» و «یادگار جنوب» دیپلم افتخار گرفتند.
در سایر بخش‌های جشنواره، محمد روح‌الامینی برای طراحی پوستر «بیرو» و کیومرث بیک‌زند برای ساخت تیزر «تی‌تی» سیمرغ دریافت کردند. جایزهٔ بهترین فیلم کوتاه داستانی به «برنو» ساختهٔ محمد ثریا و جایزهٔ بهترین فیلم مستند به «دنیای وحشی زاگرس» ساختهٔ فرشاد افشین‌پور تعلق گرفت.
حواشی
یکی از حواشی این دوره اعتراض شماری از فیلمسازان خارجی به نمایش آثارشان در جشنواره بود. ژان‌پیر و لوک داردن، کامیلا اندینی، کریستیان مونجیو و آلیس دیوپ اعلام کردند که از قرار گرفتن آثارشان در برنامهٔ جشنواره اطلاع نداشته‌اند و خواستار خروج فیلم‌های خود از جشنواره شدند. فیلم‌های آنان در بخش «جشنوارهٔ جشنواره‌ها» قرار گرفته بود.
این دوره همچنین با عدم حضور شماری از سینماگران ایرانی همراه بود. در مقابل، برخی هنرمندان از جمله ابوالفضل پورعرب، هوشنگ توکلی، جهانگیر الماسی و عنایت بخشی در برنامه‌های جشنواره حضور یافتند.
از دیگر حواشی، نحوهٔ حضور برخی فیلم‌ها و عوامل در نشست‌های رسانه‌ای بود که در طول برگزاری جشنواره بازتاب رسانه‌ای پیدا کرد.
«سینما متروپل» با ۱۳ نامزدی، بیشترین تعداد نامزدی را در میان آثار بخش مسابقهٔ سینمای ایران به دست آورد. این فیلم در نهایت سه سیمرغ بلورین و یک دیپلم افتخار دریافت کرد.
داوری
'''هیئت انتخاب:''' حبیب احمدزاده، رضا پورحسین، روح‌الله سهرابی، محمدرضا شرف‌الدین، پرویز شیخ‌طادی، محمدرضا عباسیان و محمدحسین نیرومند.
'''هیئت داوران:''' پرویز شیخ‌طادی، مجید اسماعیلی، ابراهیم حاتمی‌کیا، محمود رضوی، محمدتقی فهیم، مسعود نقاش‌زاده و محمدرضا شریفی‌نیا.
برگزیدگان بخش مسابقهٔ سینمای ایران در یک نگاه
. بهترین فیلم: «سینما متروپل» (سیدحامد حسینی)
. بهترین کارگردانی: محمدعلی باشه‌آهنگر برای فیلم «سینما متروپل»
. بهترین بازیگر نقش اول مرد: مجید صالحی برای فیلم «شماره ۱۰»
. بهترین بازیگر نقش اول زن: پردیس پورعابدینی برای فیلم «غریب»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: سجاد بابایی برای فیلم «استاد»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: سارا حاتمی برای فیلم «کت چرمی»
. بهترین فیلمنامه: بابک خواجه‌پاشا برای فیلم «در آغوش درخت»
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: داود صبوری برای فیلم «اتاقک گلی»
. بهترین فیلم پویانمایی: هادی محمدیان برای فیلم «بچه زرنگ»
. بهترین فیلم اول: محمد عسگری برای فیلم «اتاقک گلی»
. بهترین فیلم از نگاه ملی؛ جایزهٔ شهید سلیمانی: محمدحسین لطیفی برای فیلم «غریب»
. جایزهٔ ویژهٔ دبیر جشنواره: سعید سعدی برای فیلم «گل‌های باوارده»
