چهل‌وچهارمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ به دبیری منوچهر شاهسواری در تهران برگزار شد. مراسم اختتامیه این دوره شامگاه ۲۲ بهمن در تالار وحدت برگزار شد.
در این دوره ۳۰ فیلم سینمایی در بخش «سودای سیمرغ» به رقابت پرداختند و ۱۳ فیلم مستند بلند و ۱۳ فیلم کوتاه نیز در فرایند داوری جشنواره قرار گرفتند. داوری آثار مستند و کوتاه، برخلاف دوره‌های پیشین، به‌صورت یکپارچه و توسط هیئت داوران بخش اصلی انجام شد.
از مهم‌ترین تغییرات ساختاری این دوره، حذف هیئت انتخاب و واگذاری مسئولیت انتخاب آثار به دبیرخانه جشنواره بود. منوچهر شاهسواری این تصمیم را اقدامی در جهت پذیرش مسئولیت مستقیم دبیر جشنواره و نزدیک شدن به برخی شیوه‌های رایج در جشنواره‌های بین‌المللی توصیف کرد.
در بخش مسابقه، «سرزمین فرشته‌ها» به تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد و کاظم دانشی برای «زنده‌شور» برنده جایزه بهترین کارگردانی شد. «اردوبهشت» با ۱۳ نامزدی، «سرزمین فرشته‌ها» با ۱۲ نامزدی و «زنده‌شور» با ۱۱ نامزدی بیشترین تعداد نامزدی را در میان آثار بخش اصلی به خود اختصاص دادند.
در بخش مستند، «ایستاده در کنار تیمز» به تهیه‌کنندگی زهره نجف‌زاده بهترین فیلم مستند شد و مهدی عوض‌زاده برای «برای دخترم» جایزه بهترین کارگردانی مستند را دریافت کرد. در بخش فیلم کوتاه نیز «تخطی» ساخته میکائیل دیانی به عنوان فیلم برگزیده انتخاب شد.
محمدعلی باشه‌آهنگر، امین زندگانی، مهدی سجاده‌چی، محمدرضا شفیعی، مجید شیخ‌انصاری از اعضای هیئت داوران بودند.
برگزاری
چهل‌وچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ در تهران برگزار شد. نمایش فیلم‌ها برای اهالی رسانه و منتقدان از ۱۱ بهمن در پردیس سینمایی ملت آغاز شد و نمایش عمومی آثار از ۱۲ بهمن در سینماهای مردمی صورت گرفت. مراسم اختتامیه نیز شامگاه ۲۲ بهمن در تالار وحدت برگزار شد.
در این دوره هیئت انتخاب تشکیل نشد و انتخاب آثار مستقیماً در دبیرخانه جشنواره انجام گرفت. شاهسواری درباره این تصمیم اعلام کرد که با حذف هیئت انتخاب، مسئولیت انتخاب آثار مستقیماً بر عهده دبیرخانه قرار می‌گیرد و دبیر جشنواره نمی‌خواهد مسئولیت تصمیم‌های خود را به هیئت دیگری واگذار کند.
در بخش «سودای سیمرغ» ۳۰ فیلم سینمایی در رقابت حضور داشتند. در ابتدا ۳۱ فیلم برای این بخش اعلام شده بود، اما «خجستگانی که در جنگ ملاقات کرده‌ام» از رقابت کنار رفت و «عروس چشمه» جایگزین آن شد. پس از انصراف «عروس چشمه»، فیلم «آندو» به جای آن وارد برنامه شد، اما این فیلم نیز در نهایت از رقابت کنار گذاشته شد.
هیئت داوران بخش «سودای سیمرغ» متشکل از محمدعلی باشه‌آهنگر، امین زندگانی، مهدی سجاده‌چی، محمدرضا شفیعی، مجید شیخ‌انصاری، مجتبی فرآورده و مسعود نقاش‌زاده بود. این هیئت علاوه بر ۳۰ فیلم سینمایی، ۱۳ مستند بلند و ۱۳ فیلم کوتاه را نیز بررسی و داوری کرد.
آثار و بخش‌ها
فهرست نهایی فیلم‌های بخش «سودای سیمرغ» شامل «آرامبخش»، «اردوبهشت»، «استخر»، «اسکورت»، «بیلبورد»، «پروانه»، «پل»، «تقاطع نهایی»، «جانشین»، «جهان مبهم هاتف»، «حاشیه»، «حال خوب زن»، «خواب»، «خیابان جمهوری»، «دختر پری‌خانوم»، «رقص باد»، «زندگی کوچک کوچک»، «زنده‌شور»، «سرزمین فرشته‌ها»، «سقف»، «غبار میمون»، «غوطه‌ور»، «قایق‌سواری در تهران»، «قمارباز»، «کارواش»، «کافه سلطان»، «کوچ»، «گیس»، «مارون» و «نیم‌شب» بود.
در بخش مستند، ۱۳ فیلم بلند مستند حضور داشتند که از جمله آنها می‌توان به «اشغال جزایر»، «آگیرا»، «ایستاده در کنار تیمز»، «برای دخترم»، «جنگل قائم»، «در سپهر ایران» و «نامش زن» اشاره کرد.
در بخش فیلم کوتاه نیز ۱۳ اثر مورد داوری قرار گرفتند. از میان آثار این بخش، «تخطی»، «آدمک»، «سرخرگ» و «و زندگی برای همه» در میان نامزدهای نهایی قرار داشتند.
در زمینه پویانمایی، «نگهبانان خورشید» به کارگردانی عماد رحمانی و مهرداد محرابی تنها پویانمایی بلند حاضر در جشنواره بود که خارج از مسابقه نمایش داده شد.
بخش مستند و فیلم کوتاه
در بخش مستند، زهره نجف‌زاده برای تهیه‌کنندگی «ایستاده در کنار تیمز» سیمرغ بهترین فیلم مستند را دریافت کرد و مهدی عوض‌زاده برای «برای دخترم» برنده سیمرغ بهترین کارگردانی مستند شد. حامد سعادت نیز برای «جنگل قائم» دیپلم افتخار بهترین کارگردانی مستند را به دست آورد.
در بخش فیلم کوتاه، «تخطی» ساخته میکائیل دیانی سیمرغ بلورین بهترین فیلم کوتاه را دریافت کرد.
نگاه ملی و آرای مردمی
در بخش بهترین فیلم از نگاه ملی، «نیم‌شب» به تهیه‌کنندگی حبیب والی‌نژاد سیمرغ بلورین و دیپلم افتخار دریافت کرد و «پل» و «کوچ» نیز در این بخش شایسته تقدیر شناخته شدند.
جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران به‌طور مشترک به «زنده‌شور» و «اسکورت» تعلق گرفت.
حواشی
حذف هیئت انتخاب از مهم‌ترین تغییرات و موضوعات مورد بحث این دوره بود. در حالی که در بسیاری از دوره‌های پیشین انتخاب آثار بر عهده هیئت انتخاب بود، در چهل‌وچهارمین دوره این مسئولیت مستقیماً به دبیرخانه جشنواره واگذار شد. شاهسواری اعلام کرد که هدف از این تصمیم، پذیرش مستقیم مسئولیت انتخاب آثار توسط دبیر جشنواره بوده است. این تغییر با واکنش‌های موافق و مخالف در فضای سینمایی همراه شد.
تغییرات مربوط به ترکیب آثار بخش مسابقه نیز از دیگر موضوعات مورد توجه بود. «خجستگانی که در جنگ ملاقات کرده‌ام» در آغاز جشنواره از رقابت کنار رفت و «عروس چشمه» جایگزین آن شد. پس از انصراف «عروس چشمه»، «آندو» وارد برنامه شد، اما این فیلم نیز در نهایت از رقابت کنار گذاشته شد.
اعلام نشدن اسامی هیئت داوران و نامزدها تا ساعات پایانی جشنواره نیز مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. اسامی هیئت داوران همزمان با اعلام نامزدهای سیمرغ در ۲۲ بهمن منتشر شد.
یکی دیگر از موضوعات این دوره، یکپارچه شدن داوری فیلم‌های کوتاه و مستند با بخش اصلی بود. ۱۳ فیلم مستند بلند و ۱۳ فیلم کوتاه در کنار ۳۰ فیلم سینمایی توسط هیئت داوران بخش «سودای سیمرغ» بررسی شدند.
چهل‌وچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر در ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ با برگزاری مراسم اختتامیه در تالار وحدت و معرفی برگزیدگان بخش‌های مختلف به کار خود پایان داد.
برگزیدگان در یک نگاه
. بهترین فیلم: «سرزمین فرشته‌ها» (منوچهر محمدی)
. بهترین کارگردانی: کاظم دانشی برای فیلم «زنده‌شور»
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران: بابک خواجه‌پاشا برای فیلم «سرزمین فرشته‌ها»
. بهترین فیلمنامه: مهدی یزدانی‌خرم و اعظم بهروز برای فیلم «نیم‌شب»
. بهترین بازیگر نقش اول مرد: بهرام افشاری برای فیلم «زنده‌شور»
. بهترین بازیگر نقش اول زن: آزیتا حاجیان برای فیلم «کافه سلطان»
. جایزهٔ ویژهٔ بازیگر نقش اول زن: سلاف فواخرجی برای فیلم «سرزمین فرشته‌ها»
. بهترین بازیگر نقش مکمل مرد: شهرام حقیقت‌دوست برای فیلم «اردوبهشت»
. بهترین بازیگر نقش مکمل زن: مارال فرجاد برای فیلم «زنده‌شور»
. بهترین فیلم‌برداری: هادی بهروز برای فیلم «نیم‌شب»
. بهترین تدوین: میثم مولایی برای فیلم «اسکورت»
. بهترین موسیقی متن: کارن همایونفر برای فیلم «زنده‌شور»
. بهترین صدا: سعید زند و سیدعلیرضا علویان برای فیلم «اسکورت»
. بهترین طراحی صحنه: پیام حسین سوری برای فیلم «سرزمین فرشته‌ها»
. بهترین طراحی لباس: مجید لیلاجی برای فیلم «کوچ»
. بهترین چهره‌پردازی: سودابه خسروی برای فیلم «کوچ»
. بهترین جلوه‌های ویژهٔ بصری: محمدحسن ایزدی برای فیلم «سرزمین فرشته‌ها»
. بهترین جلوه‌های ویژهٔ میدانی: رضا ترکمان برای فیلم «جانشین»
. بهترین کارگردانی فیلم اول: محسن بهاری برای فیلم «قمارباز»
. جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران برای کارگردانی فیلم اول: محمد داودی برای فیلم «اردوبهشت»
. بهترین فیلم اول: حسین کاکاوند برای فیلم «حال خوب زن»
. بهترین فیلم از نگاه ملی: حبیب والی‌نژاد برای فیلم «نیم‌شب»
