حمید حسین‌زاده (زادهٔ ۱ بهمن ۱۳۷۰ در شهرستان رودسرِ گیلان و درگذشتهٔ ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ در تهران) شناخته‌شده با نام هنری حمید هیراد، خواننده، آهنگساز و نوازندهٔ ایرانی بود.

هیراد به گفتهٔ خودش از کودکی ساز می‌نواخت و آموزش آواز دیده بود. ورود حرفه‌ای او به بازار موسیقی با همکاری گروه پازل‌بند در قطعهٔ «بی‌تاب» در سال ۱۳۹۵ پیوند خورد. سپس «مستم کن» و همکاری دوباره با آن گروه در «دلارام» نامش را گسترده‌تر مطرح کرد. قطعاتی چون «شوخیه مگه»، «نیمهٔ جانم»، «یار» و «انفرادی» نیز در اجراهای او با همخوانی مخاطبان همراه شدند. نخستین کنسرت رسمی‌اش نیز شامگاه ۳۱ فروردین ۱۳۹۷ در سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی تهران برگزار شد.

مبنای شنیداری آثار هیراد پاپ بود، اما او در بیان واژه‌ها، تحریرهای کوتاه و گذار میان جمله‌های آوازی از تجربهٔ آواز ایرانی بهره می‌گرفت. در قطعات پرضرب‌تر، این جمله‌ها به ترجیع‌بندهای ساده و تکرارشونده می‌رسیدند. خود او آموزش موسیقی سنتی و علاقه‌اش به خوانندگانی چون بنان و محمدرضا شجریان را از زمینه‌های کارش می‌دانست. بااین‌حال، به‌کارگیری نشانه‌های آواز و شعر کهن در آثار او را نباید با ساخت قطعه در قالب کامل موسیقی دستگاهی یکسان گرفت. هیراد در اجراهای زنده نیز گاه تار و دف می‌نواخت.

کارنامهٔ ضبط‌شدهٔ او بیش از هر چیز با تک‌آهنگ‌ها شناخته می‌شود. مجموعهٔ راز به‌تدریج با انتشار قطعاتش شکل گرفت و آلبوم شش‌قطعه‌ای ای بی‌خبر در شهریور ۱۴۰۳ به‌صورت دیجیتال منتشر شد. همکاری‌های بعدی او با مصطفی راغب، از جمله اجرای مشترک صحنه‌ای در ۱۴۰۲ و قطعهٔ «آبی فیروزه‌ای» در ۱۴۰۳، نشان‌دهندهٔ ادامهٔ فعالیتش در سال‌هایی بود که هم‌زمان تحت درمان قرار داشت.

مهم‌ترین مناقشهٔ کارنامهٔ هیراد در نوروز ۱۳۹۷ پدید آمد: گروهی از شاعران و ترانه‌سرایان اعتراض کردند که بخش‌هایی از آثار دیگران، از جمله شاعران معاصر، بدون اجازه یا انتساب روشن در ترانه‌های او به کار رفته است. هیراد در پاسخ، از شیوهٔ «پیوند» شعرها دفاع کرد و گفت در معرفی آثار تازه‌تر به مأخذها اشاره کرده و در مواردی رضایت گرفته است. گزارش‌های بعدی از نشست او و مؤسسهٔ آوازی نو با شاعران معترض و تعهد به رعایت حقوق آنان خبر دادند. چند ماه بعد، پخش ویدئوی کنسرت شیراز بحث دیگری دربارهٔ استفاده از صدای ضبط‌شده برانگیخت؛ او استفاده از آن را در بخشی از یک قطعه پذیرفت و آن را به کسالت هنگام اجرا نسبت داد.

هیراد گفته بود از سال ۱۳۹۵ با بیماری درگیر است و موسیقی و حضور کنار مردم به ادامهٔ درمان او کمک می‌کند. او پس از سال‌ها بیماری در ۳۴سالگی درگذشت و پیکرش ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ در قطعهٔ هنرمندان بهشت‌زهرا به خاک سپرده شد.

از آموزش موسیقی تا شهرت با تک‌آهنگ‌ها

هیراد از شش‌سالگی نواختن ساز را آغاز کرد و در نوجوانی آموزش خوانندگی دید. او از بنان، قمرالملوک وزیری، عبدالوهاب شهیدی و محمدرضا شجریان به‌عنوان نمونه‌های شنیداری موسیقی ایرانی و از برخی خوانندگان پاپ نیز به‌عنوان نمونه‌های این حوزه یاد کرده بود.

همکاری با پازل‌بند در «بی‌تاب» و «دلارام» به او امکان داد پیش از تثبیت نام مستقلش، در قالب تولید و انتشار پاپ فعالیت کند. «مستم کن» از نخستین قطعات مستقل شناخته‌شدهٔ او بود. در ادامه، انتشار تک‌آهنگ‌ها، بازنشر اینترنتی و اجرای کنسرت، به‌ویژه برای «شوخیه مگه» و «نیمهٔ جانم»، شبکه‌ای از مخاطبان برایش ساخت. گزارش نخستین کنسرت رسمی نشان می‌دهد این آثار در فروردین ۱۳۹۷ پیشاپیش برای حاضران آشنا بودند و در سالن همخوانی می‌شدند.

هیراد در اجراها فقط به خواندن قطعات استودیویی بسنده نمی‌کرد. در گزارش کنسرت دی ۱۳۹۷، دف‌نوازی او در «فراموش کن» و تارنوازی پیش از «دلارام» ثبت شده است. این بخش‌ها از آشنایی عملی او با سازهای ایرانی حکایت دارند، هرچند قطعات اصلی برنامه در قالب کنسرت پاپ، با تنظیم گروهی و طراحی صحنه اجرا می‌شدند.

شیوهٔ خواندن و نسبت با شعر فارسی

مشخصهٔ صدای هیراد، کاربرد جمله‌بندی آوازی و تحریرهای کوتاه در متن قطعات پاپ بود. او معمولاً واژه‌های تأکیدی را کشیده‌تر ادا می‌کرد و سپس به عبارت‌های کوتاه و ریتمیک می‌رسید. تفاوت این دو بخش به شنونده امکان می‌داد هم نشانه‌هایی از آواز ایرانی را تشخیص دهد و هم ترجیع‌بند را به‌آسانی دنبال کند. این توصیف به شیوهٔ اجرا مربوط است؛ از آن نمی‌توان دربارهٔ وسعت دقیق صدا یا توانایی او در اجرای یک دستگاه کامل موسیقی ایرانی نتیجه گرفت.

در انتخاب کلام نیز زبان تغزلی، خطاب مستقیم به معشوق، واژه‌های آشنا و گاه عبارت‌هایی از شعر کهن جای مهمی داشت. نشاندن این زبان بر ضرب‌آهنگ پاپ، برای بخشی از مخاطبان راهی ساده برای شنیدن تعابیر ادبی در موسیقی روزمره بود. در مقابل، نقد روزنامهٔ ایران به این نکته پرداخت که کنار هم قرار گرفتن عبارت‌هایی از شاعران مختلف و ترانهٔ محاوره‌ای، همیشه به متنی منسجم نمی‌انجامد. از این منظر، آشنایی‌زدایی از شعر کلاسیک تنها زمانی امتیاز هنری است که نسبت میان بخش‌های اقتباس‌شده، متن تازه و معنای کل قطعه روشن باشد.

هیراد خود می‌گفت می‌کوشد هویت موسیقی ایرانی را در فضایی قابل‌شنیدن برای نسل‌های گوناگون نگه دارد. پژوهشگران موسیقی در ارزیابی کار او میان قصد هنرمند و نتیجهٔ شنیداری هر اثر فرق قائل بودند: حضور تار، دف یا تحریر در یک قطعه، به‌تنهایی نشانهٔ وفاداری کامل آن به منطق موسیقی دستگاهی نیست؛ همان‌طور که تنظیم پاپ نیز بهره‌گیری آن از ظرفیت‌های شعر و آواز ایرانی را از میان نمی‌برد.

آلبوم‌ها و همکاری‌های پایانی

هیراد بخش عمدهٔ شهرتش را پیش از عرضهٔ آلبوم، از راه تک‌آهنگ‌ها به‌دست آورد. قطعات مجموعهٔ راز نیز در فاصله‌های زمانی جداگانه منتشر شدند. در فهرست این مجموعه، نام ترانه‌سرایان و آهنگسازان دیگری در کنار نام هیراد ثبت شده است. دومین آلبوم او، ای بی‌خبر، با شش قطعه در ۶ شهریور ۱۴۰۳ به تهیه‌کنندگی مؤسسهٔ آوازی نو منتشر شد. در ساخت آن رسول حسینی، النا باقری، شاهان و مکو از همکاران اعلام‌شده بودند.

همکاری با مصطفی راغب دورهٔ متأخر فعالیت هیراد را نیز مشخص می‌کند. این دو در اردیبهشت ۱۴۰۲ برنامه‌ای مشترک روی صحنه بردند. هیراد در نشست خبری همان اجرا توضیح داد که از سال ۱۳۹۵ تحت درمان بوده و دوره‌های آرام و حاد بیماری را تجربه کرده است. او فعالیت موسیقایی را از عوامل حفظ روحیهٔ خود می‌دانست. «آبی فیروزه‌ای» از همکاری‌های منتشرشدهٔ بعدی این دو خواننده در سال ۱۴۰۳ است.

اعتراض شاعران و مسئلهٔ انتساب

در آغاز سال ۱۳۹۷، جمعی از شاعران و ترانه‌سرایان، از جمله علیرضا بدیع و محمدعلی بهمنی، بیانیه‌ای با موضوع «تضییع حقوق مؤلفین» منتشر کردند. آنان به استفاده از آثار بدون کسب اجازه، تغییر متن، ثبت‌نشدن نام صاحبان شعر و معرفی مجموعه‌ای از عبارت‌های شاعران مختلف به نام یک نفر اعتراض داشتند. این‌ها ادعاها و مطالبات امضاکنندگان بیانیه بود و نباید با صدور حکم قضایی دربارهٔ همهٔ قطعات هیراد یکی گرفته شود.

هیراد در پاسخ مکتوبش بهره‌گیری از شعر دیگران را در سنت ادبی فارسی دارای سابقه دانست و گفت در آثار تازه‌تر مأخذ برداشت‌ها را ذکر کرده و در صورت دسترسی، برای گرفتن رضایت اقدام کرده است. او همچنین امکان خطا در شیوهٔ کار خود را پذیرفت. گزارش منتشرشده دربارهٔ جلسهٔ بعدی شاعران معترض با هیراد و مؤسسهٔ آوازی نو، از عذرخواهی و تعهد به پرداخت حقوق مادی و معنوی صاحبان آثار خبر می‌دهد. اهمیت این مناقشه فراتر از اختلاف یک خواننده و چند شاعر بود: با رواج انتشار سریع تک‌آهنگ در فضای مجازی، اعتبار ترانه‌نویس و شیوهٔ ثبت سهم هر پدیدآورنده به مسئله‌ای آشکار در تولید موسیقی پاپ تبدیل شد.

بحث صدای ضبط‌شده در کنسرت

انتشار ویدئویی از اجرای هیراد در شیراز در سال ۱۳۹۷، انتقادهایی دربارهٔ لب‌خوانی یا استفاده از صدای ازپیش‌ضبط‌شده به دنبال داشت. هیراد بعدها در برنامهٔ «حالا خورشید» گفت هنگام اجرای قطعهٔ «یار» کسالت داشت و بخشی از یک ترانه را با صدای ضبط‌شده اجرا کرد. او تعمیم این اتفاق به همهٔ کنسرت‌هایش را رد کرد و گفت باید زودتر دربارهٔ آن توضیح می‌داد. در توضیح دیگری در سال ۱۳۹۸، محدودیت پزشکی هنگام خواندن بخش اوج قطعه را علت تصمیم خود معرفی کرد. این گفته‌ها توضیح او دربارهٔ رخدادند؛ درعین‌حال، اصل استفاده از صدای ضبط‌شده در آن بخش را تأیید می‌کنند.

بیماری، درگذشت و بازتاب

هیراد در نشست خبری اردیبهشت ۱۴۰۲ گفت بیماری‌اش از سال ۱۳۹۵ آغاز شده و در دوره‌های مختلف تحت درمان قرار گرفته است. گزارش‌های درگذشت او از سال‌ها مبارزه با سرطان خبر دادند. او صبح پنجشنبه ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ در تهران درگذشت. مراسم تشییع و خاکسپاری‌اش روز بعد در قطعهٔ هنرمندان بهشت‌زهرا برگزار شد؛ در آن مراسم شماری از هنرمندان و مخاطبانش حضور یافتند و برخی قطعات او همخوانی شد.

آثار و اجراهای برگزیده

اثر یا برنامه

زمان

جایگاه در کارنامه

«بی‌تاب»؛ همکاری با پازل‌بند

۱۳۹۵

از نخستین همکاری‌های منتشرشده

«مستم کن»و«دلارام»

۱۳۹۶

قطعهٔ مستقل و همکاری دوباره با پازل‌بند

«شوخیه مگه»و«نیمهٔ جانم»

تا ۱۳۹۷

از قطعات پرهمخوانی در کنسرت نخست

نخستین کنسرت رسمی

۳۱فروردین ۱۳۹۷

سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی تهران

راز

انتشار تدریجی قطعات از ۱۳۹۹

نخستین مجموعهٔ آلبومی؛ تاریخ قطعات یکسان نیست

کنسرت مشترک با مصطفی راغب

اردیبهشت ۱۴۰۲

همکاری صحنه‌ای در دورهٔ درمان

«آبی فیروزه‌ای»؛ با مصطفی راغب

۱۴۰۳

تک‌آهنگ مشترک

ای بی‌خبر

۶شهریور ۱۴۰۳

آلبوم دیجیتال شش‌قطعه‌ای

بیدار

بیدار

اثری از حمید هیراد

ترانه‌شناسی

تک آهنگ‌ها

آهنگ

ترانه‌سرا

آهنگساز

تنظیم

مستم کن

حمید هیراد

حمید هیراد

بهزاد یگانه

بی تاب

حمید هیراد و پازل بند

حمید هیراد

آرین بهاری

فراموش کن

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

دلارام

پازل بند

حمید هیراد

پازل بند

معشوقه

حمید هیراد و پازل بند

حمید هیراد

پازل بند

رسوایی

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

شب که شد

حمید هیراد

حمید هیراد

پازل

خدا

حمید هیراد

حمید هیراد

پازل بند

عشق

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

شوخیه مگه

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

یار

حمید هیراد

حمید هیراد

پازل بند

انفرادی

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

دیوانه شهر (تیتراژ سریال گلشیفته)

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

ماه من

حمید هیراد

حمید هیراد

پازل بند

هل هله

حمید هیراد

حمید هیراد

مهرشاد خنج

عاشق

حمید هیراد

هادی زینتی

تایماز اطاعتی

جنجال

حمید هیراد

وحش بافقی، حسین جنت مکان، علی صفری

امیر میلاد نیکزاد

کدئین

امید صباغ نو

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

خاتون

مولانا، حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

دیر کردی

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

دهه شصت

عبدالجبار کاکایی

حمید هیراد

امیرمیلاد نیکزاد

ای وای

حمید هیراد

ساره رسولی

فرشاد فارسیان

خوشم میاد

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

آهو

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

آشوب

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

گفتم بمان

حمید هیراد

حمید هیراد

محمد رضا راهنما

آخر نماندی

علی اعظمی

علی اعظمی و حامد صمغ آبادی

محمد رضا راهنما

وطن

حمید هیراد

حمید هیراد

حسن بابا

ساقی

حمید هیراد

حمید هیراد

مهرشاد خنج

جذّاب (به همراه راغب)

ایمان یمینی و پیمان عدالت

آرش طاقتی

آرش آزاد

مجنون

حمید هیراد

حمید هیراد

امیر میلاد نیکزاد

قلب

حمید هیراد

حمید هیراد

رسول حسینی

خوش به حالم (به همراه راغب)

ایمان یمینی و پیمان عدالت

شقایق رفیعی

آرش آزاد

هزار و یک شب

محمد مهدی سیار

حمید هیراد

رسول حسینی

خانم گل

حمید هیراد و حافظ

حمید هیراد

رسول حسینی

خسته شدم

حمید هیراد

حمید هیراد

رسول حسینی

دلدار (به همراه راغب)

حمید هیراد

حمید هیراد

رسول حسینی

بخند (به همراه راغب)

آرش طاقتی

ایمان یمینی و پیمان عدالت

رسول حسینی

زیبای من

محمدی

حمید هیراد

گفتاورد

به گزارش خبرنگار ایسنا، حمید هیراد دربارهٔ وضعیت سلامتی خود گفت:
شروع بیماری من از سال ۹۵ بود و چیزی نیست که قابل درمان باشد. تا امروز هم نسبت به ذات بیماری پستی‌ها و بلندی‌های خود را داشته‌ام. یک دوره آرام بوده، یک دوره نه. بستگی به شرایط محیطی من دارد؛ آلودگی و استرس و …. از سال ۹۵ هنوز تحت درمان هستم ولی ذات این بیماری که دارم ژنتیکی است و همیشه باید مانند یک کودک مراقب آن باشم. در همه مدتی که گذشته بالاترین چیزی که به من روحیه داده شغلم بوده است و فکر می‌کنم اگر روزی آن را کنار بگذارم اتفاق بدی برایم خواهد افتاد. او ادامه داد:
همه کارهایم را قلبی دنبال کرده‌ام؛ زیرا هنر اصلاً جای منطق ندارد. در کشور ما هم با توجه به شرایطی که هست بیشترین فشارها برای موسیقی است ولی کسی از ما هیچ سراغی نگرفت، با این حال اعتراضی نداشتیم. اما وقتی که من موزیسین ببینم که یک نوازنده سازش را به فروش گذاشته از درون تخریب می‌شوم، شاید مردم عادی ببینند و بگویند که یک ساز را می‌فروشد اما او زندگی‌اش را فروخته است.
در اینجا ما برای هدفمان با همه وجود می‌جنگیم ولی وقتی به نزدیک شدن آن می‌رسیم، اتفاقی می‌افتد که همه چیز خراب می‌شود و به جایی می‌رسیم که خود من می‌گویم اصلاً چرا باید بخوانم؟ ولی با این وجود من این کار را انتخاب کرده‌ام و عاشق آن هستم. شغلم خوانندگی است و مثل همه مردم زندگی می‌کنم. این بیماری در حال درمان است. چیزی نیست که درمان پذیر نباشد ولی عمر، دیگر دست من نیست.

پیوند به بیرون

به روز رسانی : 1405/07/28

تعداد بازدید: 0
یاقوت