سید ابراهیم استهباناتی

سید ابراهیم استهباناتی

فقیه، مرجع تقلید شیعه
نام کامل	سید ابراهیم بن حسن استهباناتی
لقب	میرزا آقا استهباناتی شیرازی
تاریخ تولد	۱۲۹۷ق
زادگاه	استهبان، فارس
تاریخ وفات	۱۳۷۹ق
شهر وفات	نجف اشرف
محل دفن	نجف اشرف
محل سکونت	نجف اشرف
استادان	شیخ محمد باقر استهباناتی میرزا ابوالحسن محقق استهباناتی سید محمدکاظم یزدی شیخ محمدکاظم خراسانی
شاگردان	سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی شیخ ابراهیم کلباسی اصفهانی شهید سید عبدالحسین دستغیب سید ابوالقاسم ارسنجانی شیرازی
محل تحصیل	استهبان، شیراز، نجف اشرف
اجازه روایت از	متعدد از بزرگان شیعه
اجازه اجتهاد از	آخوند خراسانی، میرزا محمدتقی شیرازی
تالیفات	حاشیه بر عروة الوثقی حاشیه بر ذخیرة العباد حاشیه بر وسیلة النجاة
سیاسی	دخالت در امور سیاسی به عنوان وظیفه شرعی، حمایت از قیام فداییان اسلام
اجتماعی	تأسیس حسینیه در نجف اشرف و خانقین، ترویج شعائر حسینى، ایجاد اتحاد میان مسلمانان

سید ابراهیم حسینی استهباناتی یا اصطهباناتی (زادۀ ۱۲۹۷ق – درگذشتۀ ۱۳۷۹ق) فقیه، مرجع تقلید و دانشمند شیعی ایرانی بود که در حوزه‌های علمی شیراز و نجف اشرف به تحصیل و تدریس علوم دینی پرداخت. وی در زمینه فقه، اصول و معارف اسلامی تخصص داشت و آثار متعددی از جمله حاشیه بر عروة الوثقی و حاشیه بر وسیلة النجاة تألیف کرد.

سید ابراهیم به دلیل زهد، معنویت، عدالت در تقسیم شهریه و خدمات اجتماعی و سیاسی شناخته می‌شد و شاگردان برجسته‌ای چون سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی و شهید سید عبدالحسین دستغیب از محضر او بهره بردند. وی پس از ارتحال میرزا محمدتقی شیرازی، به عنوان مرجع تقلید شیعیان انتخاب شد و در نجف اشرف درگذشت و دفن گردید.

زندگی و تحصیلات

سید ابراهیم استهباناتی در سال ۱۲۹۷ق در شهر استهبان، در خانواده‌ای از سادات و نوادگان پیامبر اسلام (ص) چشم به جهان گشود. پدرش، میرزا حسن، تربیت فرزند را با تقوا، زهد و اخلاق حسنه همراه ساخت. سید ابراهیم از کودکی قرآن را نزد پدر و مکتب‌خانه فرا گرفت و فضائل اخلاقی مانند تقوا، صفا، مناعت طبع، زهد و پشتکار را از محضر پدر آموخت.

پس از اتمام دروس ابتدایی، او به مدرسه استهبان رفت و نزد استادان محلی علوم دینی را فرا گرفت. یکی از استادان او، شیخ عبدالمولی استهباناتی اخبارى بود که می‌گوید: «من در راه بازگشت از مدرسه به خانه، سید ابراهیم کوچک را بر دوشم سوار کردم تا درس استاد را در طول راه برایم تقریر نماید».^[۱]

سید ابراهیم برای ادامه تحصیل به شیراز رفت و از محضر بزرگان علوم دینی بهره برد. از جمله استادان او در شیراز می‌توان به شیخ محمد باقر استهباناتی، میرزا ابوالحسن محقق استهباناتی، شیخ جعفر محلاتی و شیخ ابوالحسن حدائق استهباناتی اشاره کرد.

او دارای پنج پسر و پنج دختر بود و دو تن از نوه‌های پسرش در دفاع از اسلام و انقلاب اسلامی به درجه شهادت رسیدند.

هجرت به نجف اشرف

در سال ۱۳۲۴ هـ.ق، سید ابراهیم برای تحصیل عالی علوم اسلامی به نجف اشرف هجرت کرد. او از محضر استادانی همچون سید محمدکاظم یزدی (فقه)، شیخ محمدکاظم خراسانی (اصول)، میرزا محمدتقی شیرازی و شهید شیخ محمدباقر استهباناتی بهره برد.^[۲]

اجازات و مرجعیت

سید ابراهیم اجازات علمی متعددی از استادان بزرگ دریافت کرد، از جمله اجازه اجتهاد و روایت از آخوند خراسانی و اجازه اجتهاد از میرزا محمدتقی شیرازی.

پس از وفات میرزا محمدتقی شیرازی، سید ابراهیم به عنوان مرجع تقلید شیعیان انتخاب شد و مرجعیتش در ایران، هند، پاکستان و کشورهای حوزه خلیج فارس مورد توجه قرار گرفت.^[۳]

شاگردان

استهباناتی پس از کسب درجه اجتهاد، به تدریس در حوزه پرداخت. برخی از شاگردان برجسته او عبارت‌اند از:

• سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی
• شیخ ابراهیم و محمدحسین کلباسی اصفهانی
• سید عبدالحسین دستغیب
• سید محمدحسن طالقانی

تألیفات

آثار چاپی

• حاشیه بر عروة الوثقی
• حاشیه بر ذخیرة العباد
• حاشیه بر وسیلة النجاة
• حاشیه بر صراط النجاة
• کتاب مناسک حج

آثار خطی

• حاشیه بر کفایة الاصول، رسائل و مکاسب شیخ انصاری
• کتاب الطهارة، الصلاة، الزکاة، الحج، خمس
• مسائل در معاملات

فعالیت‌ها و خدمات

او از حوزه نجف اشرف حمایت کرد و طلاب و استادان را به حفظ شیوه‌ها و برنامه‌های سنتی حوزه تشویق نمود. همچنین با جریان‌های بدعت‌گذار و ضد دین مبارزه کرد. سید ابراهیم دو حسینیه در نجف و خانقین تأسیس کرد که به گسترش فرهنگ اسلامی و شعائر حسینی کمک کرد.

او سیاست را جدا از دین نمی‌دانست و با دخالت در امور سیاسی، پیوند دین و امر به معروف و نهی از منکر را برقرار می‌کرد^[۴]

فضایل اخلاقی و معنوی

زهد و وارستگی

او زندگی ساده‌ای داشت و مقام و ثروت تغییری در سبک زندگی‌اش ایجاد نکرد.^[۵]

رعایت مساوات

در تقسیم شهریه و مصرف منابع، عدالت را رعایت می‌کرد و میان طلاب عرب و عجم فرقی نمی‌گذاشت.^[۶]

معنویت و عشق به اهل بیت

سید ابراهیم به ذکر و تهجّد شبانه می‌پرداخت و در مجالس عزاداری حضرت امام حسین (ع) فعال بود.^[۷]

کرامات

از جمله کرامات ایشان چنین گفته‌اند: دریافت سکه‌های نجات در شب‌های تنگدستی کمک غیبی در مسیر زیارت امام رضا (ع) رؤیای حضور حضرت اباعبدالله الحسین (ع) در عالم رؤیا^[۸]

وفات

سید ابراهیم استهباناتی در روز پنجشنبه ماه محرّم سال ۱۳۷۹ هـ.ق در نجف اشرف درگذشت و در حسینیه‌ای که خود تأسیس کرده بود دفن گردید.^[۹]

پانویس