علی فانی (زادهٔ ۱۳۶۷) خواننده و اجراکنندهٔ آثار مذهبی ایرانی است که بیش از همه با «به طاها به یاسین»، مشهور به «چشم امید»، شناخته می‌شود. محور اصلی آثار او مناجات با امام زمان(عج)، مدح اهل‌بیت(ع) و خواندن دعا و زیارت است. او با بازخوانی قطعه «به طاها به یاسین» از حاج محمود کریمی به شهرت رسید. دعای فرج او نیز بارها از صداوسیما پخش شده و در میان مردم شناخه شده است.

«به طاها به یاسین» نقطهٔ عطف کارنامهٔ اوست. شعر اصلی را مجتبی روشن‌روان سرود و محمود کریمی پیش از فانی آن را مراسم جشن نیمه شعبان در هیئت خواند. فانی با اجرای استودیویی و تنظیم آوایی، اثر را به مخاطبانی فراتر از فضای هیئت رساند. او گفته است قطعه در سال ۱۳۹۰ در مجموعهٔ شاید به یادتان منتشر شد؛ انتشار اینترنتی نماهنگی از آن با نام «چشم امید» و سپس پخش تلویزیونی، دامنهٔ شنوندگانش را گسترش داد. گزارش‌های آن دوره دربارهٔ زمان فراگیرشدن نسخهٔ فانی یکسان نیستند، اما در تقدم اجرای کریمی و نقش نسخهٔ تصویری در شهرت اثر اشتراک دارند.

شیوهٔ فانی در این قطعه میان مداحی، مناجات‌خوانی و تولید استودیویی مذهبی قرار می‌گیرد. او به‌جای تکیهٔ اصلی بر ساز، از لایه‌های صدای انسان برای ساخت ریتم و همراهی با آواز استفاده کرده است. بیان روشن واژه‌ها و حرکت پیوستهٔ شعرِ بحر طویل، به قطعه حالتی روایی و درعین‌حال مناسب همخوانی داده‌اند. جایگاه فانی در موسیقی مذهبی معاصر بیش از آنکه به تنوع آلبوم‌ها وابسته باشد، به همین نمونهٔ شناخته‌شده از انتقال یک متن هیئتی به فضای رسانه‌ای و مخاطب جوان پیوند خورده است. برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی ادعا کرده‌اند فانی از جمله چهره‌های نزدیک به انجمن حجتیه است.

آغاز فعالیت و«به طاها به یاسین»

فانی در گفت‌وگویی که در سال ۱۳۹۴ منتشر شد، گفت حدود هفت سال در تولید آثار مذهبی فعالیت داشته است.به روایت او، این کارها غالباً با همکاری دوستانش و برای مناسبت‌های دینی ساخته می‌شدند و همهٔ آن‌ها به‌خوبی توزیع نمی‌شدند.او در همان گفت‌وگو از«به ماه رویت قسم که جانا»، با شعری از سیدعلی لواسانی، به‌عنوان اثری یاد کرد که شخصاً با آن ارتباط زیادی دارد.

شعر«به طاها به یاسین»پیش از ضبط فانی در فضای هیئت شناخته‌شده بود.مجتبی روشن‌روان آن را برای میلاد امام زمان(عج)سرود و محمود کریمی در همان مناسبت اجرا کرد.متن، با جمله‌های موزون و پی‌درپیِ بحر طویل، از مدح اهل‌بیت(ع)به پرسش از آمادگی و انتظار مخاطب می‌رسد.فانی پس از شنیدن اجرای هیئتی، نسخه‌ای کوتاه‌تر و استودیویی از آن خواند.

فانی زمان انتشار قطعه در مجموعهٔ شاید به یادتان را سال ۱۳۹۰ ذکر کرده است.گزارشی که در شهریور ۱۳۹۲ همراه با گفت‌وگو با شاعر منتشر شد، اجرای موسیقایی فانی را به سال ۱۳۹۱ نسبت می‌دهد.در همان گزارش، روشن‌روان گفته است عبارت آغازین«به طاها، به یاسین، به معراج احمد»را فانی به نسخهٔ خود افزوده و نام رایج قطعه نیز از همین آغاز گرفته شده است.

آثار دیگر و دامنهٔ فعالیت

کار فانی به«چشم امید»محدود نمانده است. «به ماه رویت قسم که جانا»و اجراهای دیگری با موضوع انتظار در امتداد علاقهٔ او به آثار مهدوی قرار می‌گیرند.در سال‌های بعد، خواندن متن‌هایی چون دعای توسل، زیارت عاشورا، زیارت وارث و دعای هفتم صحیفهٔ سجادیه نیز در کارنامهٔ منتشرشدهٔ او دیده می‌شود.این آثار از نظر جنس متن یکسان نیستند:برخی شعرِ ساخته‌شده برای اجرا هستند و برخی قرائت متون دعایی و زیارتی.

سبک اجرا و جایگاه فرهنگی

فانی شیوهٔ تنظیم«چشم امید»را«تنظیم آوایی»توصیف کرده است:در این روش، صداهای ضبط‌شدهٔ انسان بخشی از وظیفهٔ ریتم و همراهی موسیقایی را برعهده می‌گیرند.این انتخاب، اثر را از اجرای زندهٔ هیئتی متمایز کرد، بی‌آنکه لحن مناجات‌گونهٔ آن از میان برود.خود او جنس این تولیدات را در فاصلهٔ تواشیح، موسیقی و مداحی قرار داده و دربارهٔ یکی‌گرفتن آن‌ها با تواشیح هشدار داده است.

در اجرای فانی، وضوح تلفظ و پیش‌رفتن جمله‌ها همراه با وزن شعر اهمیت زیادی دارد. «به طاها به یاسین»از یک سو با زبان و مضمون آشنای محافل مذهبی پیوند دارد و از سوی دیگر، با ضبط استودیویی و انتشار نماهنگ، در تلفن همراه، رسانهٔ تصویری و فضای اینترنت شنیده شد.همین مسیر انتشار نشان می‌دهد چگونه یک شعر مناسبتی می‌تواند پس از عبور از هیئت و بازآفرینی رسانه‌ای، به اثری شناخته‌شده در فرهنگ مذهبی عمومی تبدیل شود.فانی در این فرایند نقش خواننده و بازاجراکنندهٔ اثر را داشت؛ سرایش شعر و اجرای نخست آن به اشخاص دیگری تعلق دارد.

آثار برگزیده

• «چشم امید (به طاها به یاسین)» — دکلمه/قطعهٔ مهدوی (۱۳۹۱؛ انتشار ویدیو و پخش تلویزیونی در ۱۳۹۲–۱۳۹۳).^[۸][۹]

• «غدیریه» — نماهنگ مناسبتی عید غدیر (انتشار نهادی/رسانه‌ای).^[۱۰]

• «امام رئوف» — قطعهٔ مناسبتی ولادت/دههٔ کرامت.^[۱۱]

• «حرم مهر» — قطعهٔ مناسبتی امام رضا(ع) با انتشار نهادی توسط رسانه آفتاب (نماهنگ).^[۱۲]

آلبوم‌ها و انتشار دیجیتال

• «شاید به یادتان» (۱۳۹۰) — شامل نسخهٔ اولیهٔ «چشم امید/به طاها به یاسین».^[۱۳]

• «به طاها به یاسین» (انتشار دیجیتال در پلتفرم‌های موسیقی، مجموعه/تراک‌های مرتبط).^[۱۴]

آثار

برخی از قطعات و نماهنگ‌های علی فانی عبارت‌اند از:

بازتاب

فراگیری «چشم امید» سبب شد این قطعه در شبکه‌های اجتماعی ایرانی و سپس از صدا و سیما به‌طور مکرر پخش شود و به یکی از قطعات شاخص مهدوی دههٔ ۱۳۹۰ بدل گردد.^[۱۵]

پیوند به بیرون

• علی فانی در اینستاگرام (صفحهٔ رسمی)

• به طاها به یاسین در بیپ‌تونز (انتشار دیجیتال)

پانویس