فرهاد فخرالدینی (زاده‌ٔ ۲۱ اسفند ۱۳۱۶ تبریز) موسیقی‌دان، آهنگساز و از چهره‌های برجسته موسیقی ایران در دهه‌های اخیر است. او با بنیان‌گذاری ارکستر ملی ایران و آهنگسازی شماری از آثار خاطره‌انگیز تلویزیون ایران نظیر مجموعه‌های تلویزیونی امام علی(ع)، سربداران و بوعلی سینا شناخته می‌شود. در سال 1382 از او به‌عنوان چهره ماندگار موسیقی ایران تجلیل شد.

او در کودکی در هنرستان عالی موسیقی کلاسیک را فرا گرفت و نزد چهره‌های جون روبیک گریگوریان، حشمت سنجری، حسین ناصحی و... آموزش دید.

در دهه ۱۳۴۰ ا آهنگسازی برنامه‌های رادیویی فعالیت حرفه‌ای خود در امر موسیقی را آغاز کرد به مرور به یکی از چهره‌های شناخته‌شده موسیقی در میان اهالی موسیقی تبدیل شد. در اوایل دهه ۵۰ با ادغام گروه‌های مختلف ارکستر سازمان رادیو تلویزیون وقت ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون تشکیل شد و فخر دینی نیز به مدت ۶ سال رهبری این گروه بزرگ را بر عهده گرفت.

پس از آن نیز در سال ۱۳۷۷ ارکستر موسیقی ملی ایران را بنیان گذاشت و اجراهای ماندگاری را در ایران و برخی کشورهای دیگر مانند چین سوئیس کویت و... تجربه کرد.

فخرالدینی کار ساخت آهنگ آثار سینمایی و تلویزیونی را نیز از اواخر دهه ۴۰ و با آهنگسازی موسیقی فیلم شوهر آهو خانوم آغاز کرد. پس از آن نیز در همکاری با محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان با آهنگسازی قطعه داروگ، برای نخستین بار روی یک شعر نو آهنگسازی کرد و به‌عنوان ی از موفق‌ترین تلفیق‌های موسیقی سنتی با شعر نو مورد توجه قرار گرفت. همکاری فخر الدینی با علی حاتمی در فیلم کمال الملک جایگاه او را در میان آهنگسازان سینما و تلویزیون تثبیت کرد و پس از آن نیز با آهنگسازی آثار دیگری چون سریال سربداران، بوعلی سینا و روزی روزگاری آهنگسازی بخشی از آثار خاطره انگیز تلویزیون ایران را به انجام رساند.

نقطه عطف فعالیت هنری فرهاد فخرالدینی ساخت موسیقی سریال امام علی علیه السلام بود. این موسیقی که برگرفته از نغمه‌های فولکلور و بومی بادیه‌نشینان عرب است، بعد از پخش در تلویزیون به یکی از به یاد ماندنی‌ترین آثار موسیقی دهه‌های اخیر ایران تبدیل شده و در خاطره چند نسل ر دهه‌های اخیر ثبت شد.

پس از آن نیز فخرالدینی با آهنگسازی آثار دیگری چون کیف انگلیسی، مسافر ری، آدم برفی، روشن‌تر از خاموشی، شهریار و... آثار خاطره انگیز دیگری را نیز در سینما و تلویزیون آهنگسازی کرد تا نامش در زمره یکی از آهنگسازان برجسته ایران در دهه‌های اخیر ثبت شود.

فخرالدینی برای آهنگسازی دو فیلم سینمایی گزارش یک قتل و پرستار شب سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن جشنواره فیلم فجر را دریافت کرده.

او علاوه بر فعالیت هنری، آثار مکتوبی را نیز در حوزه تخصصی موسیقی به رشته تحریر درآورده که از آن دسته می‌توان به زیر گنبد مینا، شرح بی‌نهایت، تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایران، هارمونی موسیقی ایرانی و... اشاره کرد.

در سال ۱۳۸۲ و در سومین دوره همایش چهره‌های ماندگار، از فرهاد فخرالدینی به‌عنوان چهره ماندگار موسیقی تجلیل به عمل آمد.

زندگی‌نامه

فرهاد فخرالدینی در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۱۶ در تبریز به دنیا آمد. او از کودکی علاقه‌مند به موسیقی بود و این علاقه از دوران نوجوانی‌اش در خانواده‌ای فرهنگی و هنری شکل گرفت. فخرالدینی در هنرستان عالی موسیقی تهران که یکی از معتبرترین مراکز آموزشی موسیقی در آن زمان بود، به تحصیل در رشته موسیقی پرداخت. در این دوران، او تحت‌تأثیر اساتید بزرگی چون جون روبیک گریگوریان، حشمت سنجری و حسین ناصحی قرار گرفت و توانست اصول و فنون موسیقی کلاسیک را به‌خوبی فرا گیرد. این اساتید به فخرالدینی نه‌تنها در زمینه‌های تئوری و تکنیک‌های موسیقی آموزش دادند، بلکه به او کمک کردند تا به‌عنوان یک موسیقی‌دان حرفه‌ای، افق‌های گسترده‌تری را در دنیای موسیقی بشناسد.

از همان دوران نوجوانی، استعداد فطری فخرالدینی در موسیقی آشکار شد و در کنار تحصیل، در بسیاری از کنسرت‌ها و اجراهای مختلف حضور داشت. او با شوق و علاقه زیادی به یادگیری اصول آهنگسازی، تئوری موسیقی و رهبری ارکستر پرداخت و به‌سرعت توانست در میان اهالی موسیقی شناخته شود. همچنین فخرالدینی از همان ابتدا شیفته موسیقی ایرانی و آثار بزرگانی چون روح‌الله خالقی، علی تجویدی و... بود و تلاش می‌کرد تا علاوه بر موسیقی کلاسیک غربی، بر موسیقی ایرانی و ردیف‌های آن تسلط یابد.

پس از اتمام تحصیلات رسمی، فرهاد فخرالدینی به سرعت وارد عرصه حرفه‌ای موسیقی شد و در دهه ۱۳۴۰ فعالیت‌های خود را در رادیو و تلویزیون ایران آغاز کرد. در آن دوران، موسیقی ایرانی به‌ویژه در رادیو، در حال تحول و گسترش بود و فخرالدینی با توجه به دانش عمیق خود در زمینه موسیقی کلاسیک و ایرانی، به یکی از مهم‌ترین آهنگسازان و رهبران ارکسترهای رادیویی تبدیل شد.

او در مسیر حرفه‌ای خود با چهره‌های برجسته‌ای مانند محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان و علی حاتمی همکاری‌های گسترده‌ای داشت و توانست آثار ماندگاری در تاریخ موسیقی ایران خلق کند. در کنار فعالیت‌هایش در رادیو و تلویزیون، فخرالدینی با تأسیس ارکسترهای مختلف و رهبری ارکستر ملی ایران، نقش مهمی در ترویج و گسترش موسیقی ملی ایران ایفا کرد.

فعالیت حرفه‌ای

فرهاد فخرالدینی فعالیت حرفه‌ای خود را در اوایل دهه ۱۳۴۰ آغاز کرد، زمانی که موسیقی ایران در حال تحولی اساسی بود. او نخستین بار در برنامه‌های رادیویی وارد عرصه آهنگسازی شد و با گذشت زمان، توانست به یکی از چهره‌های اصلی و برجسته موسیقی ایران تبدیل شود. در این دوران، او نه تنها در زمینه آهنگسازی برای برنامه‌های رادیویی، بلکه به رهبری و هدایت گروه‌های موسیقی نیز پرداخته و نقش بسزایی در شکل‌گیری و توسعه موسیقی رادیویی ایران ایفا کرد. این فعالیت‌ها، به‌ویژه در دوران اوج برنامه‌های رادیویی، باعث شد که صدای فخرالدینی و آثارش به سرعت در میان مردم ایران شناخته شود.

با گذشت زمان، او از جمله اولین هنرمندانی بود که توانست موسیقی ایرانی را با سبک‌های نوین و فرم‌های جدید ترکیب کرده و به‌عنوان یکی از پیشگامان این تحولات شناخته شود. فخرالدینی با پیوند دادن سنت‌های موسیقی ایرانی با مدرن‌ترین شیوه‌های آهنگسازی، توانست تأثیرات عمیقی در ساختار موسیقی رادیویی و تلویزیونی ایران بگذارد. به‌تدریج، او به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های شناخته‌شده در موسیقی ایران شناخته شد و توانست با آثارش در بسیاری از پروژه‌ها و کنسرت‌های داخلی و خارجی، جایگاه ویژه‌ای در عرصه هنری کشور پیدا کند.

بنیان‌گذاری ارکستر ملی ایران

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فنی و هنری فرهاد فخرالدینی، بنیان‌گذاری ارکستر ملی ایران در سال ۱۳۷۷ بود. این ارکستر به سرعت توانست به یکی از برجسته‌ترین ارکسترهای ایران تبدیل شود و نقشی کلیدی در احیای موسیقی ایرانی و تلفیق آن با تکنیک‌های نوین جهانی ایفا کرد. فخرالدینی که پیش از این در رهبری گروه‌های مختلف موسیقی توانایی‌های خود را اثبات کرده بود، با تأسیس این ارکستر توانست آثار متعددی را به‌طور زنده اجرا کند که اغلب با استقبال بسیار زیادی از سوی مخاطبان و منتقدان روبه‌رو شد.

در کنار رهبری ارکستر ملی ایران، فخرالدینی به اجرای کنسرت‌هایی در کشورهای مختلف نیز پرداخت. این کنسرت‌ها به‌ویژه در کشورهایی همچون چین، سوئیس و کویت موفقیت‌های چشمگیری داشتند و توانستند نام موسیقی ایرانی را در سطح جهانی مطرح کنند. این اجراها نه تنها به معرفی بیشتر موسیقی ایران در خارج از کشور کمک کردند، بلکه باعث تقویت پیوند فرهنگی میان ایران و سایر ملت‌ها نیز شدند. با توجه به اینکه این ارکستر به نمایندگی از فرهنگ موسیقی ایرانی در خارج از مرزهای ایران به اجرا می‌پرداخت، تأثیر بسیار زیادی در ارتقای اعتبار موسیقی ایرانی در سطح جهانی داشت.

آهنگسازی آثار سینمایی و تلویزیونی

فرهاد فخرالدینی فعالیت‌های آهنگسازی خود در عرصه سینما و تلویزیون را از اواخر دهه ۴۰ آغاز کرد و به سرعت به یکی از برجسته‌ترین آهنگسازان در این زمینه تبدیل شد. نخستین تجربه مهم او در این حوزه، آهنگسازی برای فیلم سینمایی "شوهر آهو خانوم" بود که به‌ویژه در بخش موسیقی تأثیر زیادی برجای گذاشت. موفقیت این اثر باعث شد که فخرالدینی همکاری‌های دیگری با چهره‌های برجسته موسیقی و سینما مانند محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان آغاز کند.

یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آثار فخرالدینی در این دوران، آهنگسازی برای قطعه "داروگ" بود. این اثر که تلفیقی بی‌نظیر از موسیقی سنتی ایرانی و شعر نو به‌شمار می‌آید، یکی از نمونه‌های موفق ترکیب موسیقی کلاسیک ایرانی با شعر معاصر است. همکاری فخرالدینی با شجریان و لطفی در این پروژه‌ها، به نقطه‌ای حساس در تاریخ موسیقی ایرانی تبدیل شد. این اثر نه تنها در دنیای موسیقی ایران بلکه در سطح جهانی نیز مورد توجه قرار گرفت و باعث شد که فخرالدینی به‌عنوان یکی از برترین آهنگسازان موسیقی تلویزیونی و سینمایی شناخته شود.

در ادامه، فخرالدینی با آهنگسازی برای آثار ماندگاری همچون سریال "سربداران"، "بوعلی سینا" و "روزی روزگاری"، نقش بسزایی در خلق بخشی از آثار خاطره‌انگیز تلویزیونی ایران ایفا کرد. این آثار همچنان در حافظه جمعی ایرانی‌ها جای دارند و جزو شاهکارهای موسیقی تلویزیونی ایران محسوب می‌شوند.

موسیقی سریال امام علی (ع)

موسیقی سریال "امام علی علیه‌السلام"، یکی از نقاط عطف در فعالیت هنری فرهاد فخرالدینی به‌شمار می‌رود. این موسیقی که برگرفته از نغمه‌های فولکلور و بومی بادیه‌نشینان عرب است، پس از پخش در تلویزیون، به یکی از ماندگارترین و تاثیرگذارترین آثار موسیقی تلویزیونی ایران تبدیل شد. موسیقی این سریال به‌گونه‌ای طراحی شده بود که نه تنها به شکوه و عظمت شخصیت امام علی (ع) می‌پرداخت، بلکه عواطف و احساسات انسانی و مذهبی را به زیبایی به تصویر می‌کشید.

این موسیقی به قدری موفق بود که در خاطره چند نسل از ایرانی‌ها ثبت شد و به‌ویژه در میان نسل‌های جوان‌تر که در دهه‌های اخیر با این سریال آشنا شدند، به‌عنوان یکی از بهترین و به یاد ماندنی‌ترین آثار موسیقی تلویزیون ایران شناخته می‌شود. بسیاری از منتقدان و مخاطبان معتقدند که موسیقی این سریال، با توجه به بهره‌گیری از سازهای سنتی ایرانی و لحن حماسی و عاطفی‌اش، یکی از شاهکارهای موسیقی تلویزیونی ایران در دهه‌های اخیر است و توانست تأثیر عمیقی بر فرهنگ و تاریخ تلویزیون ایران بگذارد.

آثار مهم دیگر

در کنار پروژه‌های بزرگ و مهم خود، فرهاد فخرالدینی آثار دیگری نیز در سینما و تلویزیون ساخته است که از آن‌ها می‌توان به سریال‌های "کیف انگلیسی"، "مسافر ری"، "آدم برفی" و "روشن‌تر از خاموشی" اشاره کرد. این آثار نیز به نوبه خود جزو خاطره‌انگیزترین موسیقی‌های تلویزیونی و سینمایی ایران هستند. فخرالدینی با آهنگسازی برای این آثار، همچنان نقش برجسته‌ای در تثبیت جایگاه موسیقی ایرانی در تلویزیون و سینما ایفا کرد و آثار او در بسیاری از موارد به استانداردهای موسیقی تلویزیونی ایران تبدیل شد.

آثار مکتوب

علاوه بر فعالیت‌های هنری برجسته در زمینه آهنگسازی و رهبری ارکستر، فرهاد فخرالدینی در حوزه نظریه موسیقی نیز آثار مکتوبی از خود به جا گذاشته است که در توسعه و آموزش موسیقی ایرانی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. او در زمینه‌های مختلف موسیقی ایرانی، از جمله ردیف موسیقی، هارمونی، و تجزیه و تحلیل آثار موسیقایی، نوشته‌هایی تولید کرده که برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به موسیقی ایرانی منبعی ارزشمند محسوب می‌شوند.

از جمله آثار مکتوب فخرالدینی می‌توان به «زیر گنبد مینا»، «شرح بی‌نهایت»، «تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایران» و «هارمونی موسیقی ایرانی» اشاره کرد. این کتاب‌ها به بررسی مباحث تخصصی موسیقی ایرانی و نحوه ساختار و ترکیب‌های هارمونیک در آن می‌پردازند و به‌ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه موسیقی بسیار مفید و معتبر هستند.

کتاب «زیر گنبد مینا»، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار فخرالدینی، در تحلیل ردیف موسیقی ایرانی و ارتباط آن با فرهنگ و تاریخ ایران نوشته شده است. این اثر نه تنها به‌عنوان یک مرجع علمی در موسیقی ایرانی شناخته می‌شود، بلکه به‌طور خاص در فهم و تبیین چگونگی تحول و تکامل موسیقی ایرانی در دوران‌های مختلف کمک می‌کند.

فخرالدینی همچنین در کتاب «شرح بی‌نهایت» که حاصل روایت مشترک خاطرات او و همسرش، آزرم لاری شرقی، است، به بازگویی بخش‌هایی از زندگی شخصی و هنری خود پرداخته است. این کتاب از خاطرات دوران کودکی آن‌ها آغاز می‌شود و با مرور آشنایی، زندگی مشترک و سال‌های فعالیت هنری فخرالدینی ادامه می‌یابد. پس از درگذشت همسرش در سال ۱۳۸۵، فخرالدینی نوشتن خاطرات را ادامه داد و رویدادهای مربوط به فعالیت خود در ارکستر موسیقی ملی ایران را تا سال ۱۳۸۸ به کتاب افزود. این کتاب در سال 1392 منتشر شد در کنار روایت‌های شخصی از منابع تاریخ شفاهی موسیقی معاصر ایران به شمار می‌رود.

همچنین «شرح بی‌نهایت» به تحلیل و توضیح ساختار موسیقی ایرانی و تئوری‌های مختلف در این زمینه می‌پردازد. در این کتاب، فخرالدینی به بررسی اصولی پرداخته است که برای آهنگسازان و موسیقی‌دانان ایرانی در خلق آثار جدید و نوآورانه بسیار کاربردی است.

«هارمونی موسیقی ایرانی» نیز یکی دیگر از آثار برجسته فخرالدینی است که در آن، ساختار هارمونی و ترکیب صداها در موسیقی ایرانی به‌طور دقیق تجزیه و تحلیل شده است. این اثر به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تری از موسیقی ایرانی و اصول آن هستند، می‌تواند منبع بسیار مفیدی باشد.

آثار

فیلم

سال	نام فیلم	کارگردان
۱۳۴۷	شوهر آهو خانم	داوود ملاپور
۱۳۶۲	کمال الملک	علی حاتمی
۱۳۶۵	گزارش یک قتل	محمدعلی نجفی
۱۳۶۶	پرستار شب
۱۳۶۷	روز باشکوه	کیانوش عیاری
	شاخه‌های بید	امرالله احمدجو
۱۳۶۸	جستجوگر	محمد متوسلانی
	ساوالان	یدالله صمدی
۱۳۶۹	ملک خاتون	حسن محمدزاده
	زندان دیو
	آپارتمان شماره ۱۳	یدالله صمدی
۱۳۷۰	قرق	احمد هاشمی
۱۳۷۳	آدم‌برفی	داوود میرباقری
۱۳۷۹	مسافر ری
۱۳۸۲	وعده دیدار	جمال شورجه

سریال

سال	نام سریال	کارگردان
۱۳۶۳	سربداران	محمدعلی نجفی
۱۳۶۶	بوعلی سینا	کیهان رهگذار
۱۳۷۰	روزی روزگاری	امرالله احمدجو
۱۳۷۵	امام علی	داوود میرباقری
۱۳۷۸	کیف انگلیسی	سید ضیاءالدین دری
۱۳۸۱	روشن‌تر از خاموشی	حسن فتحی
۱۳۸۵	شهریار	کمال تبریزی

کتاب‌ها

فرهاد فخرالدینی در مقام پژوهشگری نیز خدمات شایانی به جامعه موسیقی ایرانی کرده است. او در پروژه آهنگسازی سریال بوعلی سینا، به خراسان سفر کرد و در این سفر ۱۴ کاست از موسیقی های مقامی خراسان را ضبط و با خود به پایتخت آورد.^[۱]

فخرالدینی برای تئوری موسیقی اصیل ایرانی که با فارابی آغاز شده است و توسط هنرمندان دیگری از جمله عبدالقادر مراغی، ابن سینا و صفی الدین ارموی ادامه یافت، ارزش زیادی قائل بود. به همین منظور در این راستا اقدام به بازکشف ترانه ای قدمی از عبدالقادر مراغی نمود. این ترانه در دو کتاب مقصدالحان و جامع الحان به زبان ابجد نوشته شده است.^[۲]

در سال ۱۳۹۲ کتابی با عنوان «تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایرانی» از فرهاد فخرالدینی منتشر شد. این کتاب به بررسی مضامینی مثل فوصل موسیقی ایرانی، وزن، ضرب آهنگ، تاریخچه ردیف و قام و مفاهیم پایه‌ای پرداخته است.^[۳]

برخی از آثار پژوهشی فخرالدینی عبارت‌اند از:

• شرح بی‌نهایت، انتشارات قطره، ۱۳۹۲

• تجزیه و تحلیل و شرح ردیف موسیقی ایران، انتشارات معین، ۱۳۹۲

• فرم و آفرینش در موسیقی ایرانی، انتشارات معین، ۱۳۹۴

• هارمونی موسیقی ایرانی، انتشارات معین، ۱۳۹۴

• زیر گنبد مینا، انتشارات معین، ۱۳۹۷

جوایز و افتخارات

فرهاد فخرالدینی در طول سال‌ها فعالیت هنری خود، جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرده است که نشان‌دهندهٔ تأثیر و جایگاه برجسته‌اش در عرصه موسیقی ایران است. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او، دریافت سیمرغ بلورین بهترین موسیقی متن جشنواره فیلم فجر برای آهنگسازی فیلم‌های گزارش یک قتل و پرستار شب بود. این جوایز، نشان از قدرت و دقت فنی او در خلق موسیقی متن آثار سینمایی داشت و تأثیرگذار بودن موسیقی او در فضای فیلم‌ها را به اثبات رساند.

علاوه بر این، فرهاد فخرالدینی در سال ۱۳۸۲ در سومین دوره همایش چهره‌های ماندگار به‌عنوان چهره ماندگار موسیقی ایران معرفی شد و از او تجلیل به عمل آمد. این افتخار یکی از مهم‌ترین رویدادهای حرفه‌ای در زندگی او به‌شمار می‌رود و نشانه‌ای از ارادت و احترام جامعه هنری و فرهنگی به دستاوردهای وی در عرصه موسیقی ایران است. در این همایش، فخرالدینی به‌عنوان یک پیشکسوت و استاد بزرگ موسیقی ایران مورد تقدیر قرار گرفت و به‌عنوان یک نماد از پیوند موسیقی سنتی ایرانی با موسیقی مدرن شناخته شد.

نکوداشت

• در سال ۱۳۹۴ با همکاری مجله بخارا مراسم نكوداشتی برای فرهاد فخرالدینی با حضور هنرمندان و اصحاب فرهنگ و هنر و جمعی از پيشکسوتان موسيقی ایرانی در بنياد موقوفات افشار برگزار شد.^[۴]

• در سومین جشنواره موسیقی صبا در آذرماه ۱۴۰۳، مراسم بزرگداشت فرهاد فخرالدینی، با حضور جمعی از استادان و اهالی موسیقی در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران تهران برگزار شد.^[۵]