محمد محمدى نیک معروف به ریشهرى (زادۀ ۱۳۲۵ش-درگذشت۱۴۰۱ش) روحانی شیعه، حدیث‌پژوه، سرپرست حرم عبدالعظیم حسنی و از کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران بود. ری‌شهری همچنین نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری و بنیان‌گذار و رئیس دانشگاه قرآن و حدیث و سرپرست حجاج بود.
میزان الحکمه معروف‌ترین اثر اوست و کتاب‌های متعددی با تکیه بر احادیث شیعه نگاشت. چند مجموعه مانند دانشنامه امیرالمومنین، دانشنامه امام حسین، دانشنامه امام مهدی و دانشنامه قرآن و حدیث نیز زیر نظر او تألیف شده است. وی داماد علی‌اکبر فیض مشکینی بود.
زندگى و تحصیل
محمد محمدى نیک معروف به ریشهرى متولد آبان سال ۱۳۲۵ ۱۳۲۵ ش در شهرری است.[۱] او پس از پایان تحصیلات ابتدایى، درسال ۱۳۳۹ش ، وارد حوزه علمیه شهر ری (مدرسه برهان) شد[۲] و در سال ۱۳۴۰ش، براى ادامه تحصیل به قم رفت و در مدرسه گلپایگانی که زیر نظر سید محمد بهشتی و عبدالرحیم ربانی شیرازی بود، دروس حوزوی را پیش گرفت.[۳] وی دروس خارج فقه و اصول فقه را در سال ۱۳۴۷ ش در قم آغاز کرد.[۴] به گفته ری‌شهری، او از سال ۱۳۳۹ش تا پیروزى انقلاب، حدود ۱۸سال در حوزه‌های علمیه ری، حوزه علمیه قم، حوزه نجف و حوزه مشهد مشغول تحصیل بود.[۵]
استادان او در درس خارج اصول، محمدعلی اراکی و حسین وحید خراسانی و اساتیدش در فقه، علی‌اکبر فیض مشکینی، میرزا جواد تبریزی، سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی بودند.[۶] وى همچنین از سید رضا بهاءالدینی، اجازه روایت دریافت کرد.
ری‌شهری در حوزه اخلاق، خود را تحت تأثیر عبدالکریم حامد از شاگردان رجبعلی خیاط،[۷] آقا حسین فاطمی،[۸] محمدتقی بهجت و سید رضا بهاءالدینی می‌داند.[۹]
ری‌شهری در اولین روز فروردین ۱۴۰۱ش در تهران درگذشت و آیت‌الله خامنه‌ای شامگاه سوم فروردین در دفتر خود بر پیکر ری‌شهری نماز خواند[۱۰] پیکر وی در روز چهارم فروردین ۱۴۰۱ش، در حرم عبدالعظیم حسنی دفن شد.[۱۱]
تألیفات
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، ۹۶ عنوان کتاب در ۲۱۵ جلد از آثار ری‌شهری را به زبان عربی و فارسی در موضوعاتی چون قرآن و حدیث، دعا، اخلاق، سیره و تاریخ، عقاید و معارف اسلامی و ... جمع‌آوری و منتشر نموده است.[۱۲]
او نخستین کتابش را با عنوان «بحث‌هایی درباره خدا» در سال ۱۳۵۰ش منتشر کرده است.[۱۳] چاپ «موسوعه میزان الحکمه» در ۱۵ جلد و نیز انتشار «دانشنامه امیرالمؤمنین» در ۱۳ جلد و دانشنامه امام حسین(ع) در ۱۴ جلد[۱۴]از دیگر آثار منتشر شده زیر نظر اوست.[۱۵]
برخی آثاری که مستقیم و یا با اشراف وی چاپ شده‌اند عبارت‌اند از:
- دانشنامه قرآن و حدیث
دانشنامه قرآن و حدیث، دایرةالمعارفی موضوعی که مفاهیم دینی، اعتقادی، اخلاقی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را پوشش داده است. این دانشنامه به شیوه الفبایی ــ موضوعی به گزارش احادیث مرتبط با موضوعات پرداخته و با استناد به آیات و روایات به توضیح و تبیین موضوعات، مفاهیم و مدخل های دینی می‌پردازد. [۱۶]
- دانشنامه امام مهدی(ع)
دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن و حدیث، دایرة المعارفی که دارای چهارده بخش از ولادت، زندگی امام(ع) تا تشكیل حكومت را شامل می‌شود که در سال ۱۳۹۳ش در ۱۰ جلد انتشار یافت.[۱۷]
- کیمیای محبت
این کتاب درباره زندگی‌نامه رجبعلی خیاط است که مجموعه‌ای از خاطرات و گفتگو با شاگردان شیخ رجبعلی است و این کتاب از پنج بخش ویژگی‌ها، تحول، سازندگی، وفات و برخی مربیان و شاگردان شیخ، تشکیل شده است.[۱۸]
- علم و حکمت در قرآن و حدیث
در این اثر، ارزش علم و عقل از دیدگاه اسلام در آیات و روایات شیعه و اهل سنت، به صورت موضوعی گردآوری شده است. کتاب، در هفت بخش نوشته شده است. این کتاب در پنج نوبت چاپ شده است.[۱۹]
- مناظره در رابطه با مسائل ایدئولوژیک
این اثر ۱۲ مناظره از جمله مناظره پیامبر اسلام با اشراف قریش، مناظره علی(ع) با یکی از دانشمندان یهود و دیگر مناظره‌ها را در بر دارد.[۲۰]
فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی
نماینده مجلس خبرگان
محمد ری‌شهری از مسئولان فعال جمهوری اسلامی پس از انقلاب بود. ری‌شهری علاوه بر نمایندگی مجلس خبرگان در دوره سوم،[۲۱] نمایندگی در دوره پنجم را نیز به عهده داشت.[۲۲] وی حاکم شرع دادگاه‌هاى انقلاب اسلامى دزفول، بهبهان، گچساران، بروجرد، رشت و گنبد کاووس پس از پیروزى انقلاب اسلامی ایران بود.[۲۳]
ریاست دادگاه ارتش
ری‌شهری در اواسط سال ۱۳۵۸ش ریاست دادگاه انقلاب ارتش را داشت[۲۴] و از جمله مسائل مطرح در طول تصدى او، رسیدگى پرونده حزب خلق مسلمان در پایگاه‌هاى هوایى تبریز، اصفهان و بوشهر،[۲۵] محاکمه نظامیان کودتاى نوژه، رسیدگى به پرونده قطب‌زاده و سران نظامى حزب توده بوده است.[۲۶]
اولین وزیر اطلاعات جمهوری اسلاممی ایران
ری‌شهری اولین وزیر اطلاعات ایران (۶ آذر ۱۳۶۴ش) بود[۲۷]. او در سال ۱۳۶۸ش دادستان کل کشور[۲۸] و چندی بعد دادستان ویژه روحانیت می‌شود.[۲۹]
نمایندگی ولی فقیه و سرپرستی حجاج
از دیگر مسئولیت‌های سیاسی وی می‌توان به دو دهه [۳۰] نمایندگی ولی‌فقیه و سرپرستی حجاج ایرانی (امیر الحاج)[۳۱] و عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام در دوره چهارم، پنجم و ششم را نام برد.[۳۲]
دبیرکل حزب سیاسی جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی
ری‌شهری در سال ۱۳۷۵ش یک حزب سیاسی به نام جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی تأسیس کرد و خود دبیر کل آن شد.[۳۳] او در سال ۱۳۷۶ش نامزد انتخابات ریاست جمهوری ایران شد ولی رأی نیاورد.[۳۴]
تولیت حرم حضرت عبدالعظیم حسنی
ری‌شهری تا آخر عمر متولی حرم عبدالعظیم حسنی[۳۵] و رییس مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث (با دو زیر مجموعه پژوهشگاه قرآن و حدیث و دانشگاه قرآن و حدیث) بود.[۳۶]
پانویس
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۱۳.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۰.
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۲.
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۰.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۰.
- ↑ محمدی ری شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۰.
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۸.
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۳۰.
- ↑ محمدی ری شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۲۹.
- ↑ رهبر انقلاب چهارشنبه شب بر پیکر حجت‌‌‌الاسلام‌والمسلمین ری‌شهری نماز اقامه کردند، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
- ↑ آیین تشییع و خاکسپاری آیت‌الله ری‌شهری برگزار شد، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
- ↑ «مجموعه آثار آیت الله محمد محمدی ری‌شهری»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.تاریخ نشر: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- ↑ شهلا پروین‌زاد، «کتاب‌شناسی حجت‌الاسلام ری‌شهری»، ص۲۲.
- ↑ محمد محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸ش، ج۱.
- ↑ شهلا پروین‌زاد، «کتاب‌شناسی حجت‌الاسلام ری‌شهری»، ص۲۲.
- ↑ «معرفی دانشنامه قرآن و حدیث»، پایگاه رسمی محمدی ری‌شهری.
- ↑ «معرفی دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن و حدیث»، پایگاه رسمی محمدی ری‌شهری.
- ↑ «معرفی کتاب کیمیای محبت»، پایگاه رسمی محمدی ری‌شهری.
- ↑ «معرفی کتاب علم و حکمت در قرآن و حدیث»، پایگاه رسمی محمدی ری‌شهری.
- ↑ شهلا پروین‌زاد، «کتاب‌شناسی حجت‌الاسلام ری‌شهری»، ص۲۲.
- ↑ «اعضای سومین دوره انتخابات اعضای مجلس خبرگان»، سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ «اعضای پنجمین دوره انتخابات اعضای مجلس خبرگان»، سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۸۴ و ۸۵.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۸۹.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۹۰ و ۹۱.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۸۷.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۴۹ و ۵۸.
- ↑ محمدی ری‌شهری، خاطره‌ها، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۸۳.
- ↑ «انتصاب دادستان دادگاه روحانیت»، سایت آیت الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۱۶ دی ۱۳۹۷.
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ «انتصاب سرپرست حجاج ایرانی»، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۱۷ دی ۱۳۹۷ش.
- ↑ «اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام»، سایت مجمع تشخیص مصلحت نظام.
- ↑ مظفری، جریان‌شناسی سیاسی معاصر ایران، زمزم هدایت، ص ۱۳۶.
- ↑ «جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی»، سایت هدنا.
- ↑ «انتصاب تولیت آستان عبدالعظیم الحسنی(ع)»، سایت نشر آثار آیت الله خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۳۹۷.
- ↑ «مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث»، سایت دارالحدیث.
