علی پناه اشتهاردی
| استاد عالی حوزه علمیه قم | |
| نام کامل | علی پناه اشتهاردی |
|---|---|
| لقب | آیتالله |
| نسب | فرزند یوسف |
| تاریخ تولد | ۷ محرم ۱۳۴۰ ق / ۱۳۰۱ ش |
| زادگاه | اشتهارد |
| تاریخ وفات | تیر ۱۳۸۷ ش |
| شهر وفات | قم |
| محل شهادت | مدرسه فیضیه قم |
| محل دفن | جوار حرم مطهر حضرت معصومه (س) |
| محل سکونت | قم |
| استادان | آیتالله بروجردی، آیتالله گلپایگانی، امام خمینی، آیتالله شیخ محمدعلی اراکی، علامه طباطبایی، سید احمد خوانساری و دیگران |
| محل تحصیل | مدرسه فیضیه قم |
| تالیفات | تقریرات درس خارج فقه و اصول، تعلیقات بر کتابهای فقهی و اصولی، تألیفات مستقل (حدود ۸۰ جلد) |
| فعالیتها | تدریس دروس فقه و اصول، پاسخگویی به مسائل شرعی، تدریس اخلاق |
| سیاسی | پشتیبانی از امام خمینی و نهضت اسلامی از آغاز تا پیروزی انقلاب |
| اجتماعی | سفرهای تبلیغی و تبلیغ در شهرهای مختلف ایران، حضور در مناطق جنگی دفاع مقدس |
علی پناه اشتهاردی (زادۀ ۱۳۰۱ش – درگذشته تیر ۱۳۸۷ش) از علمای برجسته حوزه علمیه قم و از شاگردان برجسته امام خمینی و آیات عظام بروجردی و گلپایگانی بود.
وی در زهد، تقوا، اخلاق و تدریس علوم دینی شهرت داشت و بیش از پنجاه سال کتاب «شرح لمعه» را تدریس کرد. آیتالله اشتهاردی آثار علمی متعددی از جمله تقریرات درس خارج فقه و اصول، تعلیقات و تألیفات مستقل تألیف کرده است که شمار آنها به حدود ۸۰ جلد میرسد.
او ضمن تدریس و پاسخگویی به مسائل شرعی، در ایام تبلیغی به شهرها و مناطق مختلف ایران سفر کرده و به ترویج معارف اسلامی و اخلاقی اهتمام داشت. آیتالله اشتهاردی از لحاظ اخلاقی و عرفانی نزد حوزه و علما از جایگاه ویژهای برخوردار بود و در ایام انقلاب و دفاع مقدس در حمایت از امام و رزمندگان حضوری فعال داشت. وی در شامگاه تیر ۱۳۸۷ ش در مدرسه فیضیه قم به دلیل عارضه قلبی درگذشت و در جوار حرم مطهر حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد.
زندگی و تحصیلات
علی پناه، فرزند یوسف، در هفتم محرم سال ۱۳۴۰ قمرى (۱۳۰۱ شمسی) در خانوادهای متدین و سادهزیست در یکی از محلههای اشتهارد متولد شد. شغل پدرش آرایشگر و مادرش خانهدار بود و تبار هر دو از مردمان مؤمن و ساده زیستی بودند که از راه کار و کارگری زندگی خود را اداره میکردند. علی پناه نه ماهه بود که پدر را از دست داد و مادرش مسئولیت تربیت او و دیگر فرزندانش را بر عهده گرفت. مادر برای گذراندن امور زندگی با آسیای دستی برای مردم آرد تهیه میکرد و با دستمزد آن مخارج خود و فرزندانش را تأمین میکرد.
او در شش سالگی به مکتبخانه محله فارچیآباد رفت و در دو سال قرآن خواندن را آموخت. سپس تحصیلات ابتدایی را تا ۱۱ سالگی ادامه داد و با تشویق روحانی محل، حاج شیخ یحیی تقوی، به فراگیری مقدمات دروس حوزوی روی آورد. ادبیات عرب، منطق، «معالم الاصول»، «مطوّل» و پس از آن مقدارى از کتابهای شرح لمعه و قوانین را نزد او خواند و برای ادامه تحصیل به قم هجرت کرد.
تحصیلات سطوح و خارج
در سال ۱۳۲۰ شمسی که هجده بهار از عمر آقاى اشتهاردی گذشته بود، وارد قم شد و ادامه کتابها و متون درسی رایج سطح و به دنبال آن سطح عالی را ادامه داد. متون فقه و اصول را نزد استادان مشهور وقت مانند آقا شیخ مرتضى حائری (۱۴۰۶ ق)، آقا سید صادق شریعتمداری، آقا شیخ محمد علی حائری کرمانی (۱۳۷۳ ق)، آقا شیخ عبدالرزاق قائنی (۱۴۱۰ ق)، آقا سید محمدرضا گلپایگانی (۱۴۱۴ ق) خواند و همزمان فلسفه و کلام را نزد آقا سید احمد خوانساری (۱۴۰۵ ق) و علامه سید محمد حسین طباطبایی (۱۴۰۲ ق) فراگرفت و از درس اخلاق امام خمینی (۱۴۰۹ ق) بهرههاى فراوان برد.
پس از اتمام سطوح عالی، در درس خارج فقه و اصول آیات عظام و مراجع بزرگ شرکت کرد. او سالها در درس خارج عمومی و خصوصی آیتالله حاج آقا حسین بروجردی (۱۳۸۰ ق) حاضر شد و قبل از رحلت ایشان، در حلقه دروس آیات عظام سید محمدرضا گلپایگانی، سید محمد حجت (۱۳۷۲ ق)، سید محمد تقی خوانساری (۱۳۷۱ق)، سید صدرالدین صدر (۱۳۷۳ ق)، امام خمینی و بعد از رحلت آیتالله بروجردی درس اصول شیخ الفقها آیتالله شیخ محمد علی اراکی (۱۴۱۵ ق) و... حاضر شد.
اشتهاردی از همان سال ورود به قم تدریس دروس سطح را آغاز کرد و پس از رحلت استاد بزرگوارش آیتالله بروجردی، برای مدتی تدریس سطح خارج را شروع کرد و همزمان از سوی آیتالله گلپایگانی به عنوان یکی از ممتحنین طلاب در دروس سطح انتخاب شد.
درس اخلاق
آیتالله اشتهاردی سالها در ایام تحصیل حوزه، شبهای پنجشنبه پس از اقامه نماز مغرب و عشاء در مدرسه فیضیه و صبح پنجشنبهها در بیت قدیمی امام خمینی و ایام ماه رمضان در بیت رهبری ساعتی را به تدریس اخلاق اختصاص داد. او در بیان خود با بهرهگیری از آیات و روایات اخلاقی به ذکر الگوهای تربیت اسلامی میپرداخت.
سفرهای تبلیغی
آقاى اشتهاردی در دوران جوانی و پس از آن، سالها برای تبلیغ و گاه تدریس به شهرهای مختلف سفر میکرد. او بارها برای ارشاد و تبلیغ به زادگاهش اشتهارد میرفت و سفرهای تبلیغی به تفرش، ترخوران، زرینشهر، تهران و مناطق دیگر داشت. همچنین به مدت دو سال ساکن خرمآباد لرستان شد و ضمن تبلیغ، به تدریس کتابهای درسی طلاب حوزه آنجا همت گماشت.
آیتالله اشتهاردی از شاگردان امام خمینی بود و با ایشان ارتباط نزدیک داشت. از آغاز نهضت تا پیروزی انقلاب اسلامی در صحنههای گوناگون از امام و نهضت پشتیبانی میکرد.
آثار علمی
آیتالله اشتهاردی در دوران تحصیل و تدریس، آثار علمی ارزندهای در حوزههای فقه، اصول و اخلاق پدید آورد. نوشتههای او شامل تقریرات دروس خارج استادان، تعلیقات و حواشی بر متون فقهی و اصولی و نیز تألیفات مستقل است که شمار آنها به حدود هشتاد عنوان کتاب و رساله میرسد. بخشی از این آثار چاپ شده و برخی بهصورت نسخههای خطی باقی ماندهاند.
تقریرات
- درس خارج فقه آیتالله بروجردی: شامل مباحث «صلاة الجمعه»، «الغصب»، «الضمان»، «ارث الزوجه» و «منجزات مریض» در دو جلد.
- درس خارج اصول آیتالله بروجردی: مباحث «مشتقات» تا «حجیت الاجماع» از کفایة الاصول در دو جلد، منتشرشده توسط انتشارات اسلامی وابسته به جامعهٔ مدرسین.
- درس خارج فقه آیتالله گلپایگانی: مباحث «صلاة الجمعه» و بخشی از الصوم که پس از نگارش مفقود شد.
- درس خارج اصول امام خمینی: بخشهایی از کفایة الاصول بهصورت نسخهٔ خطی.
تعلیقات
- حاشیه بر تفسیر «القرآن و العقل» اثر آقا نورالدین حسینی عراقی، با همکاری آیتالله سید حسین کرمانی، در سه جلد؛ چاپ بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور (۱۳۹۶ق).
- تعلیقه بر کتاب فقهی «العروة الوثقى» اثر سید محمدکاظم یزدی، در یک جلد؛ چاپ مطبوعات دینی (۱۴۱۷ق)، با آمادهسازی چاپ دوم.
- تعلیقه بر «وسیلة النجاة» سید ابوالحسن اصفهانی تا پایان مبحث خمس (نسخهٔ خطی).
- تعلیقه بر «ایضاح الفوائد فی حل اشکالات القواعد» تألیف فخرالمحققین، با همکاری آیتالله کرمانی، در چهار جلد؛ چاپ بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور (۱۳۸۷ و ۱۳۸۹ق).
- تعلیقه بر «روضة المتقین» علامه محمدتقی مجلسی، در چهارده جلد؛ چاپ بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
- تعلیقه بر «مجمع الفایدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان» مقدس اردبیلی، در پانزده جلد؛ چاپ انتشارات اسلامی.
- تعلیقه بر «کشف الرموز» فاضل آبى (حسن بن ابیطالب الیوسفی الآبی)، در دو جلد؛ چاپ انتشارات اسلامی (۱۴۰۸ و ۱۴۱۰ق).
تألیفات
- تعلیمات اخلاقی: نخستین اثر مؤلف، چاپ انتشارات علمیه اسلامیه قم.
- رسالتان مجموعتان: شامل فتاوای علی بن حسین بابویه قمی و حسن بن علی عمانی (ابن ابیعقیل)، چاپ علمیه اسلامیه.
- فتاوا ابن جنید، چاپ انتشارات اسلامی.
- مجموعه جزوات: وظایف مجلس خبرگان، مجلس شورای اسلامی، برخی دستاوردهای انقلاب اسلامی و غربگرایی چرا؟، چاپ علمیه اسلامیه قم.
- چهل حدیث از هر معصوم: ترجمهٔ «اربعون حدیثاً عن کل معصوم» (مترجم: ابوذر دیلمی)، چاپ مطبوعات دینی قم (۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ش).
- لغات القرآن المأخوذة من تفسیر مجمعالبیان: در پنج جلد، چاپ مطبوعات دینی قم (۱۳۸۲ش).
- کتاب هفتساله چرا صدا درآورد؟: پاسخی به شبهات کتاب شهید جاوید، بههمراه رسالهای دربارهٔ حکومت انبیا و ائمه(ع)، چاپ انتشارات علامه.
- مدارک العروة الوثقى: مجموعهای گسترده در شرح منابع العروة الوثقى؛ ابتدا در یازده جلد بههزینهٔ مؤلف در قم چاپ شد و در نهایت در سی جلد توسط نشر اسوه منتشر گردید.
وفات
آیتالله حاج شیخ علی پناه اشتهاردی استاد عالی حوزه علمیه قم، در شامگاه تیر ۱۳۸۷ ش، بین نماز مغرب و عشاء در مدرسه فیضیه قم دچار عارضه قلبی شد و در سن ۸۷ سالگی دار فانی را وداع گفت و به دیدار معبود شتافت.
