جواد طوسی
حجتالاسلام «سید ابوالفتح دعوتی» محقق و پژوهشگر مسائل دینی در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) دربارهٔ فیلم «ابراهیم خلیلالله (ع)» گفت: فیلمهای تاریخی دینی باید تا حد ممکن با واقعیت و آنچه در آیات قرآن و روایات اسلامی عنوانشده همخوان باشد و نمیتوان با ساخت فیلم دینی تاریخ اسلام را تحریف کرد.
وی در ادامه افزود: پایبندی به قرآن و روایات در فیلمهای قرآنی باید شکلی کاملاً جدی داشتهباشد و استفاده از واقعیات عنصر اصلی اینگونه آثار است، ولی متأسفانه در فیلم «ابراهیم خلیلالله» (ع) این اصول به شکل مستند رعایت نشد، برای نمونه میتوان از بازیگر نقش «اسماعیل (ع)» در فیلم نام برد که در این بین مسئلهای که برای بنده جای سؤال دارد این است که چگونه بازیگری با سنی بیش از سی سال در نقش اسماعیل (ع) بازی میکند که به روایات مختلف یک نوجوان بوده و حتی در قرآن از او به عنوان «یابنی» (پسرک من) نام برده شده و استفاده از مردی جاافتاده در نقش نوجوان علاوه بر تحریف تاریخ نوعی حرکت غیرحرفهای در سینماست.
این کارشناس مذهبی به شخصیتپردازی انبیاء در آثار قرآنی اشاره کرد و گفت: در ساخت یک فیلم قرآنی و دینی شرط اول این است که شخصیتی از انبیاء الهی ارائه شود که مخاطب جذب آن شخصیت شود، ولی در فیلم «ابراهیم خلیلالله (ع)»، تصویری خشن از این پیامبر الهی به تصویر کشیده شده، که این نوع پرداخت و نمایش از صحنهای که چاقویی را به طرزی نامناسب بر گلوی فرزندش میکشد، برای بینندگان کودک و نوجوان و همچنین جهانیان و ملتهای دیگر نه تنها جذاب نیست بلکه نوعی بدآموزی و تخریب چهره اسلام و ایران است.
در ادامه این گزارش با «محمدرضا ورزی» کارگردان فیلم ابراهیم (ع) دربارهٔ انتقادات مطرح شده به گفتوگو نشستیم وی در توضیح مسائل مطرح شده اظهار داشت: در آیات قرآن اشارهای مستقیم به سن حضرت اسماعیل (ع) نشده و در روایات مختلف برای حضرت اسماعیل (ع) سه سن نقل شده، ۵، ۱۲ و ۱۸ سال. من به عنوان فیلمساز و با توجه به شرایط ساخت اثر رده سنی مورد نظر خود ۱۸سالگی را برای شخصیت «اسماعیل (ع)» در اثرم لحاظ کردم.
وی در ادامه افزود: این مسئله که یک جوان ۱۸ ساله در ۴۰۰۰ سال پیش با زمان حاضر از لحاظ فیزیکی متفاوت بوده (درشت اندامتر بودهاند) از لحاظ علمی نیز ثابت شده و من به عنوان کارگردان دربارهٔ این نوع پرداخت تنها نظر خود را ملاک قرار ندادهام، بلکه با یک گروه هشت نفره متشکل از روحانیون برجسته قم دربارهٔ تمام مضامین و نکتههای اثر مشورت و همفکری کردهام.
کارگردان فیلم «ابراهیم خلیلالله (ع)» گفت: یکی دیگر از دلایلی که من روایت ۱۸ سالگی اسماعیل (ع) را انتخاب کردم این بود که به روایت قوم یهود فرزندی که قربانی شد اسحاق ۵ ساله بود و این امر باعث شد که انتخاب من ۱۸ سالگی اسماعیل باشد تا هیچ شباهتی با نقل قول یهود وجود نداشتهباشد.
«ورزی» به دیگر انتقاد وارد شده به این فیلم اشاره کرد و گفت: برخی دوستان صحنه قربانی کردن اسماعیل (ع) را به نوعی با خشونت همراه دانستند، در صورتیکه در روند تحقیقاتم به این موضوع برخوردم که ابراهیم (ع) سه بار برای بریدن گلوی فرزند چاقوی خود را تیز میکند که از نشان دادن این صحنه پرهیز کردم، در ضمن مگر قربانی کردن اسماعیل (ع) فرمان پروردگار نبود و اگر این یک دستور الهی است نباید از نشان دادن صحنههای لازم پرهیز کنیم؛ زیرا تأثیرپذیری اثر از بین میرود برای نمونه میتوان به صحنه شکنجه حضرت عیسی (ع) در فیلم «مصائب مسیح» اشاره کرد که چطور به صورت ملموس شکنجه این پیامبر الهی را «گیبسون» به تصویر کشید و دیدیم که چگونه این فیلم خشم صهیونیستها را برانگیخت.
حجتالاسلام «هاشم هاشمزاده هریسی» دیگر کارشناس مذهبی نیز دربارهٔ مسائل مطرح شده اظهار داشت: در قرآن هیچ اشارهای به سن حضرت اسماعیل نشده ولی آنچه که مسلم است ابراهیم (ع) در کهنسالی صاحب فرزند شد پس نمیتوان اسماعیل (ع) را یک انسان کامل از لحاظ جسمانی در نظر گرفت و تصور اینکه اسماعیل یک نوجوان کم سنتر از آنچه در این فیلم نشانداده شده، بوده بیشتر محتمل است.
وی افزود: انتخاب کارگردان برای بازیگر این نقش از لحاظ تطابق سن درست نبوده و شاید این کارگردان بیشتر قصد نشان دادن فلسفه فداکاری این پدر و پسر را داشته نه سن حضرت اسماعیل (ع).
این کارشناس مذهبی دربارهٔ نحوه به تصویرکشیدن صحنه قربانی کردن حضرت اسماعیل (ع) تصریح کرد: این صحنه باید با عطوفت بیشتر ساخته میشد زیرا در اینگونه آثار بهتر است که چهرهایی که از پیامبر اولوالعزم نشان داده میشود از هرگونه خشونتی عاری باشد تا در اذهان مخاطبان مسلمان و ادیان دیگر سؤ تعبیر ایجاد نشود.[۱]
