بهاءالدین خرمشاهی

بهاءالدین خرمشاهی
ملیت	ایرانی
تاریخ تولد	۱۲ فروردین ۱۳۲۴ ‏(۸۱ سال)
محل تولد	قزوین
پیشه	نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، طنزپرداز، فرهنگ‌نویس، حافظ‌پژوه، شاعر و استاد دانشگاه
تحصیلات	لیسانس ادبیات
دانشگاه	دانشگاه تهران
آثار	فرهنگ موضوعی قرآن - ذهن و زبان حافظ - سیر بی سلوک

بهاءالدّین خرمشاهی (زادهٔ ۱۲ فروردین ۱۳۲۴ در قزوین) نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار، طنزپرداز، فرهنگ‌نویس، حافظ‌پژوه، شاعر و استاد دانشگاه ایرانی است. وی تألیفاتی در قرآن‌پژوهی و حافظ‌شناسی و تفسیر اشعار حافظ دارد. او از اعضای هیئت نظارت بر ضوابط نشر کتاب کودکان و نوجوانان در سال ۱۳۷۵ بوده است.

زندگی

بهاءالدین خرمشاهی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در قزوین گذراند. سپس در رشتهٔ پزشکی پذیرفته شد اما تحصیل در این رشته را در سال سوم نیمه‌کاره رها کرد و به همراه کامران فانی، سعید حمیدیان و قدمعلی سرامی به تحصیل در رشتهٔ ادبیات فارسی پرداخت. سپس از دانشگاه تهران فوق لیسانس کتابداری گرفت و در مرکز خدمات کتابداری مشغول به کار شد.

از استادان وی در رشتهٔ ادبیات فارسی می‌توان به سیدمنوچهر مرتضوی ،ذبیح‌الله صفا، مهدی محقق، سید جعفر شهیدی، پرویز ناتل خانلری، سید صادق گوهرین، ابوالحسن شعرانی و عبدالحمید بدیع الزمانی کردستانی اشاره کرد. او توفیق خود را در مسیر پژوهش‌های قرآنی، مدیون کتاب «قانون تفسیر» و مولفش سیدعلی کمالی دزفولی می‌داند.^[۱]

فعالیت‌های علمی

قرآن‌شناسی

خرمشاهی یکی از قرآن پژوهان و مترجمان قرآن کریم به زبان فارسی است. فعالیت‌های قرآن پژوهی وی را می‌توان به سه حوزه تقسیم کرد؛ نخست کتاب‌ها و مقاله‌های عمومی، دوم نگارش مقاله‌های انتقادی و نقد ترجمه‌های موجود قرآن و سوم ترجمهٔ قرآن کریم. خرمشاهی قرآن را با نثری روان، امروزی و در عین حال ادبی ترجمه کرده است. علاوه بر ترجمه و تفسیر این اثر دارای پیوست‌هایی شامل گفتار مترجم، مقاله‌هایی با عنوان‌های قرآن و قرآن پژوهی، تحریف ناپذیری قرآن، فهم قرآن با قرآن، کلمه‌های فارسی در قرآن مجید و واژه‌نامه است.

حافظ‌شناسی

پژوهش در شعر و زندگی حافظ شیرازی حوزهٔ تخصصی کار پژوهشی خرمشاهی است. خرمشاهی تاکنون بیش از دوازده کتاب دربارهٔ حافظ نوشته و در آن میان کتاب «حافظ‌نامه» در زمینهٔ شرح الفاظ، اعلام، مفهوم‌های کلیدی و بیت‌های دشوار حافظ بیش از همه شهرت دارد.

روشنفکری دینی

خرمشاهی در زمینهٔ تعریف مقولهٔ روشنفکری مقاله‌ای نگاشته است اما وی خود را از تبار روشنفکران دینی نمی‌داند بلکه خود را «نوسنت‌گرا» یا «نوارتدوکس» می‌داند. او در گفتگو با نشریهٔ «اندیشه پویا» می‌گوید:

«خودم را نو سنت‌گرا یا نوارتدوکس می‌دانم. من فکر می‌کنم سنت خیلی اهمیت دارد. در شعر اهمیت دارد، در هنر اهمیت دارد. اصلاً فرهنگ با سنت ساخته می‌شود. به نظر من ما چیزی به نام روشنفکر دینی نداریم. اما روشنفکران دیندار داریم.»

ترجمه

او دربارهٔ علاقه خود به ترجمه می‌گوید: «من از اول قصد داشتم مترجم بشوم و بعد تصمیم گرفتم روی به تألیف بیاورم.»

یکی از زمینه‌های تخصصی خرمشاهی «واژه‌پژوهی» یا حوزهٔ زبان و لغت است.

در سال۶۱ خرمشاهی به‌همراه چند تن از دوستان و همکارانش دایرةالمعارف تشیّع را تأسیس کردند. او در سال۶۹ به عضویت فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد و همکاری او با این سازمان همچنان ادامه دارد.^[۲]

آثار

ترجمه

«هنری میلر» اثر جورج ویکس - (۱۳۵۱)
«شیطان در بهشت» اثر هنری میلر - (۱۳۵۲)
«علم در تاریخ» اثر جان برنال - (۱۳۵۴)
«هابیل و چند داستان دیگر» اثر میگل د اونامونو - (۱۳۵۶)
«عرفان و فلسفه» اثر و. ت. استیس - (۱۳۵۸)
«درد جاودانگی» اثر میگل د اونامونو - (۱۳۶۰)
«علم و دین» اثر ایان باربور - (۱۳۶۲)
«اندیشه سیاسی در اسلام معاصر» اثر حمید عنایت - (۱۳۶۲)
«تاریخ فلسفه» اثر فردریک کاپلستون - جلد هشتم (از بنتام تا راسل) - (۱۳۷۰)
«خدا در فلسفه» - (۱۳۷۰)
«قرآن کریم» - (۱۳۷۴)
«دین پژوهی» اثر میرچا الیاده - (۷۹–۱۳۷۵)
«درآمدی بر تاریخ قرآن» اثر ریچارد بل - (۱۳۸۰)
تاریخ خداباوری: ۴۰۰۰ سال جستجوی یهودیت، مسیحیت و اسلام، کارن آرمسترانگ، بهاء الدین خرمشاهی (مترجم)، بهزاد سالکی (مترجم)
ارتباطات (از مجموعه دانشنامه کودکان و نوجوانان)