محمدرضا ایرانمنش
 لوگوی حشد شعبی | |
| نام بومی | الحشد الشعبی |
|---|---|
| گونهٔ سازمان | مردمی |
| وضعیت | فعال |
| وابسته به | وابسته به تشکیلات امنیتی عراق |
حَشْد شَعبی (به عربی: الحشد الشعبی) یا بسیج مردمی عراق نیروی نظامی وابسته به تشکیلات امنیتی عراق است که زیر نظر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، به ارتش کمک میکند. حشد شعبی در شرایط اضطراری حمله داعش به عراق در سال ۱۳۹۳ش، شکل گرفت و پس از فتوای جهاد علیه داعش ازسوی سید علی حسینی سیستانی، مرجع تقلید شیعه، مشروعیت یافته و تقویت شد. بیشتر افراد آن را شیعیان تشکیل میدهند.
حشد شعبی شامل بیش از چهل گروه نظامی و بیش از صد هزار نیروست که در آن شیعه، سنی، مسیحی، عرب، ترکمن و کُرد حضور دارند. شاخه نظامی سازمان بدر، عصائب اهل الحق، کتائب حزبالله و سرایا العتبات، از جمله گروههای حشد شعبیاند.
براساس قانون «سازمان حشد شعبی»، این گروه مانند دیگر نیروهای نظامی عراق، از فعالیتهای سیاسی منع شده است. فالح فیاض فرمانده و هادی عامری معاون حشد شعبی است. پیش از او، ابومهدی المهندس معاون حشد شعبی بود که به همراه قاسم سلیمانی، فرماند نیروی قدس سپاه قدس ایران، در عملیاتی تروریستی از سوی دولت آمریکا شهید شد.
ماهیت و شکلگیری حشد شعبی
حشد شعبی که به آن بسیج مردمی عراق و بسیج عراق نیز گفته میشود،[۱] نیروی نظامی وابسته به تشکیلات امنیتی عراق است،[۲] که زیر نظر فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، به ارتش کمک میکند[۳] و بیشتر افراد آن را شیعیان تشکیل میدهند.[۴] حشد شعبی در شرایط اضطراری حمله داعش به عراق و پس از بیانیه هیئت وزیران عراق درباره تشکیل بسیح مردمی شکل گرفت[۵] و پس از فتوای جهاد علیه داعش از سوی سید علی سیستانی، مرجع تقلید شیعه، مشروعیت یافته[۶] و تقویت شد.[۷]
پایهگذاری
هیئت وزیران به نخستوزیری نوری مالکی در ۱۰ ژوئن ۲۰۱۴م (۲۰ خرداد ۱۳۹۳ش) طی بیانیهای از شهروندان عراقی درخواست کرد برای تشکیل بسیج مردمی و مبارزه با تروریستها داوطلب شوند.[۸] صدور این بیانیه همزمان با سیطره داعش بر مناطق غربی، شمالی و مرکزی عراق و تهدید آنها مبنی بر تصرف بغداد بود.[۹]
فتوای جهاد کفایی سید علی سیستانی
سید علی سیستانی، از مراجع تقلید شیعه ساکن در نجف، در ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴م (۲۳ خرداد ۱۳۹۳ش) سه روز پس از تهدید داعش و بیانیه هیئت وزیران درباره شکلگیری بسیج مردمی،[۱۰] در فتوایی مبارزه با داعش را واجب کفایی اعلام کرد.[۱۱] این فتوا را در مشروعیتبخشی به حشد شعبی[۱۲] و پیوستن مردم به آن تأثیرگذار دانستهاند؛[۱۳] بهگونهای که برخی پژوهشگران شکلگیری حشد شعبی را پس از فتوای سید علی سیستانی میدانند.[۱۴]
مشروعیت قانونی
حشد شعبی با تصویب قانونِ «سازمان حشد شعبی» در پارلمان عراق در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۶م (۶ آذر ۱۳۹۵ش)، یکی از نیروهای نظامی عراق شد و زیر نظر فرماندهی کل نیروهای مسلح قرار گرفت. بر اساس آن، قوانین مربوط به حشد شعبی و دیگر نیروهای مسلح عراق یکسان است و حشد شعبی مانند دیگر نیروهای نظامی، از فعالیتهای سیاسی منع شده است.[۱۵]
ساختار
حشد شعبی از گروههای نظامی تشکیل شده که شمار آنها از ۴۲[۱۶] تا ۶۸ گروه[۱۷] ذکر شده است. تعداد نیروهای حشد شعبی نیز مختلف ذکر شده و بین شصت[۱۸] تا ۱۶۰ هزار تن گزارش شده است؛[۱۹] البته پارلمان عراق برای ملاحظات بودجه، تنها ۱۱۰ هزار تن را به رسمیت شناخت.[۲۰]
برخی شمار حشد شعبی را در سپتامبر ۲۰۲۱م (شهریور/مهر ۱۴۰۰ش)، ۱۳۰ هزار تن دانستهاند که از آن میان، نود هزار تن عرب شیعه، سی هزار تن عرب اهل سنت، هفت هزار تن ترکمن و سه هزار تن مسیحی شمرده شدهاند.[۲۱] حضور قومیت کرد نیز در حشد شعبی گزارش شده است.[۲۲] برخی پژوهشگران نیروهای حشد شعبی را بر اساس وفاداری به سید علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی سیستانی یا مقتدی صدر به سه جناح تقسیم کردهاند.[۲۳] فالح فیاض فرمانده حشد شعبی از ابتدا تاکنون (۲۰۲۳م) است و هادی عامری معاون اوست. پیش از عامری، ابومهدی مهندس معاون حشد شعبی بود که به همراه قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس ایران، در سال ۱۳۹۸ش در یک عملیات تروریستی از سوی دولت آمریکا، شهید شد.[۲۴] بر اساس قانونِ «سازمان حشد شعبی» که در پارلمان عراق تصویب شد، تعیین فرمانده لشکر و بالاتر در این سازمان، مانند سایر نیروهای مسلح، پس از معرفی نخستوزیر و تصویب پارلمان صورت میگیرد.[۲۵] البته براساس امر دیوانی شماره ۳۳۱ که در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۹م (۲۶ شهریور ۱۳۹۸ش)، از سوی عادل عبدالمهدی نخستوزیر وقت صادر شد، ریاست حشد شعبی اختیار دارد به نمایندگی از نخستوزیر، فرماندهان و مدیران را تعیین و برای تأیید به فرماندهی کل نیروهای مسلح واگذارد.[۲۶] برخی از گروههای حشد شعبی عبارتاند از:
- سازمان بدر (شاخه نظامی)
- عصائب اهل الحق
- کتائب حزبالله عراق
- سرایا الخراسانی
- کتائب ابوالفضل العباس
- سرایا العتبات
- لواء علی الاکبر[۲۷]
- کتائب سیدالشهداء[۲۸]
- سرایا السلام (جیش المهدیِ سابق)[یادداشت ۱]
- سرایا الجهاد
- سرایا العقیدة
- سرایا الشوری[۲۹]
- قوات الشهید الصدر
- حرکة النجباء[۳۰]
فعالیتها
نقش حشد شعبی در مبارزه با داعش مهم ارزیابی شده است؛[۳۱] از جمله در شکستن محاصره شهرهای سامرا و آمرلی و آزادسازی جُرف الصَّخر، تِکریت، بَیْجی و استان دَیالی.[۳۲] بر اساس گزارش پایگاه رسمی حشد شعبی، این سازمان تا پایان سال ۲۰۱۵م، داعش را از نوزده شهر عراق بیرون راند و امنیت ۵۲ راه مواصلاتی میان شهرهای این کشور را برقرار کرد. این پایگاه مساحت مناطق آزاد شده از سوی حشد شعبی را ۱۷۵۰۰ کیلومتر مربع (یک سوم مناطق تحت اشغال داعش) دانسته است.[۳۳] حشد شعبی پس از سقوط حکومت داعش، به پاکسازی بقایای داعش در مناطقی از بغداد، صلاحالدین، دیالی، کرکوک، نینوا و الانبار میپردازد.[۳۴] حشد شعبی همچنین در خدمات اجتماعی[۳۵] راهسازی،[۳۶] بیابانزدایی،[۳۷] حفظ امنیت مراسمهای مذهبی[۳۸] از جمله پیادهروی اربعین[۳۹] و مهار حوادث غیرمترقبه، مانند سیل[۴۰] فعالیت دارد.
مواضع دیگر کشورها درباره حشد شعبی
رکس تیلرسون، وزیر خارجه وقت آمریکا، حدود یک سال پس از تصویب قانون «سازمان حشد شعبی»، حشد شعبی را گروههای شبهنظامی ایرانی خواند[۴۱] و درخواست کرد منحل یا در ارتش عراق ادغام شود.[۴۲] برخی تحلیلگران دلیل مخالفتهای آمریکا با حشد را وجود برخی گروههای تأثیرگذار حشد شعبی مانند سپاه بدر، عصائب اهل الحق و کتائب حزبالله میدانند، که خواستار خروج نظامیان آمریکا از عراق هستند.[۴۳]
برخی دیگر دلیل آن را نزدیکی برخی گروههای آن به ایران و سید علی سیستانی و نیز ترس از تأثیرگذاری آنها در انتخاباتهای عراق دانستهاند.[۴۴] وزیر امور خارجه وقت عربستان نیز، در حدود ژوئن ۲۰۱۶م (خرداد/تیر ۱۳۹۵ش)، حشد را باعث ایجاد تنشهای فرقهای دانست و خواستار انحلال آن شد.[۴۵] بشار اسد رئیسجمهور سوریه در ۳ مارس ۲۰۲۲م (۱۲ اسفند ۱۴۰۰ش) با رئیس حشد شعبی دیدار کرد و در آن دیدار بر مقابله با کشورهای حامی تروریست تأکید شد.[۴۶] همچنین به گفته هادی عامری، معاون حشد شعبی، در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۶م (۲۶ آبان ۱۳۹۵ش)، بشار اسد از حشد شعبی دعوت کرد پس از آزادسازی عراق برای مبارزه با داعش به سوریه بروند.[۴۷] سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز، در گفتگو با سید عمار حکیم، رهبر جریان حکمت ملی عراق، حشد شعبی را سرمایه عراق شمرد که باید از آن حمایت شود.[۴۸] همچنین سید حسن نصرالله در ۱۹ آگوست ۲۰۲۱م (۲۵ مرداد ۱۴۰۰ش)، تقویت حشد شعبی را برای حفظ امنیت عراق لازم دانست.[۴۹]
حمله آمریکا به پایگاههای حشد شعبی
آمریکا در ۲۹ دسامبر ۲۰۱۹م (۸ دی ۱۳۹۸ش)، به مواضع حشد شعبی در الانبار و مرز عراق و سوریه حمله کرد. در این حمله ۲۵ تن کشته شدند. وزارت دفاع آمریکا این حملات را پاسخی به حملات حشد شعبی به پایگاههای آمریکا در عراق اعلام کرد.[۵۰] در مقابل، حشد شعبی مسئولیت حمله به پایگاههای آمریکا را نپذیرفت.[۵۱]
آمریکا در ۸ ژوئن ۲۰۲۱م (۱۸ خرداد ۱۴۰۰ش) نیز، به پایگاههای حشد در مرز عراق و سوریه حمله کرد که باعث کشته شدن چهار تن از نیروهای حشد شعبی شد. آمریکا این حمله را پاسخی به حملات پهپادی شبهنظامیان مورد حمایت ایران، علیه پرسنل و تأسیسات آمریکایی در عراق دانست.[۵۲] در مقابل، حشد شعبی اعلام کرد نیروهای هدف قرار گرفته، فعالیتی علیه نیروهای خارجی در کشور عراق نداشتند.[۵۳]
یادداشت
- ↑ برخی سرایا السلام را جزو حشد شعبی ندانستهاند؛ اگرچه با حشد شعبی در مبارزه با داعش همکاری کرده است. (کاطع ناهض، «انضمام الحشد الشعبی الی المؤسسة العسکریة»، ص۴۴۱.)
پانویس
- ↑ «حشد الشعبیها چه افرادی هستند؟»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۳۰ مرداد ۱۴۰۱ش.
- ↑ سلومی، «تضحیة الذات لدی منتسبی الحشد الشعبی العراقی»، ص۲۴۱.
- ↑ بریسم، «اسباب تطوع الشباب فی الحشد الشعبی»، ص۶۲۱.
- ↑ خشان، «الحشد الشعبی دراسة فی الجیوبولیتیک النقدیة»، ص۴۸۶.
- ↑ ناصر، «الحشد الشعبی فی المنظور الامیرکی»، ص۱۱۶.
- ↑ «سیستانی در صدد برچیدن بساط حشد شعبی از زیر پای شبهنظامیان عراقی»، خبرگزای ایندیپندنت فارسی، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1399ش، تاریخ بازدید: 13 شهریور 1401ش.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ ناصر، «الحشد الشعبی فی المنظور الامیرکی»، ص۱۱۶.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ کاطع ناهض، «انضمام الحشد الشعبی الی المؤسسة العسکریة»، در المجلة السیاسیة و الدولیة، شماره ۴۵، دسامبر ۲۰۲۰م، ص۴۳۷.
- ↑ «سیستانی در صدد برچیدن بساط حشد شعبی از زیر پای شبهنظامیان عراقی»، خبرگزای ایندیپندنت فارسی.
- ↑ ناصر، «الحشد الشعبی فی المنظور الامیرکی»، ص۱۱۶؛ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸؛ کاطع ناهض، «انضمام الحشد الشعبی الی المؤسسة العسکریة»، در المجلة السیاسیة و الدولیة، شماره ۴۵، دسامبر ۲۰۲۰م.ص۴۳۷.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ کاطع ناهض، «انضمام الحشد الشعبی الی المؤسسة العسکریة»، ص۴۴۰.
- ↑ «الحشد الشعبی فی العراق.. قوة عسکریة و سیاسیة»، خبرگزاری الجزیرة، تاریخ درج مطلب: ۳۱ دسامبر ۲۰۱۹م، تاریخ بازدید: ۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۰۸.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۲۰.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۲۰.
- ↑ خشان، «الحشد الشعبی دراسة فی الجیوبولیتیک النقدیة»، ص۴۸۶.
- ↑ ساختار حشد شعبی عراق؛ مهمترین گروههای تشکیل دهنده آن، سایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب ۲۲ تیر ۱۳۹۴، تاریخ مشاهده ۲۸ دی ۱۴۰۰.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۷.
- ↑ درباره ابومهدی المهندس، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، تاریخ درج مطلب ۱۳ دی ۱۳۹۸ش، تاریخ بازدید: ۲۳ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ آزاد، «الگوی تشکیل و تحدید حشد شعبی در عراق»، در مجله سیاست جهانی، دوره ۹، شماره ۳، شماره پیاپی ۳۳، آذر ۱۳۹۹ش. ص۸۹.
- ↑ آزاد، «الگوی تشکیل و تحدید حشد شعبی در عراق»، در مجله سیاست جهانی، دوره ۹، شماره ۳، شماره پیاپی ۳۳، آذر ۱۳۹۹ش، ص۹۶.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۲۱ و ۲۲.
- ↑ کاطع ناهض، «انضمام الحشد الشعبی الی المؤسسة العسکریة»، ص۴۴۱.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۲۳ و ۲۴.
- ↑ ساختار حشد شعبی عراق؛ مهمترین گروههای تشکیلدهنده آن، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ منصور و عبدالجبار، الحشد الشعبی و مستقبل العراق، ۲۰۱۷م، ص۷.
- ↑ حلفی، «حشد الشعبی بسیج مردمی عراق»، در مجله پاسدار اسلام، شماره ۴۱۱، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۵ش، ص۴۸.
- ↑ پایگاه اینترنتی الحشد الشعبی.
- ↑ «آغاز عملیات امنیتی حشد الشعبی در دیالی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۲۳ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «تنفیذ حملة خدمیة فی مقام الإمام السجاد(ع)»، سایت رسمی حشد شعبی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آوریل ۲۰۱۹م، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «اللواء ۲۸ بالحشد یستجیب لمناشدة خدمیة فی شمال خانقین»، سایت رسمی حشد شعبی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آوریل ۲۰۱۹م، تاریخ بازدید: ۵ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «الحشد الشعبي يحصي عدد قواته وجرحاه ويؤكد على الضرورة الملحة لبقائه»، وکالة الانباء العراقیة، تاریخ درج مطلب: ۱۳ ژوئن ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «طرح ویژه امنیتی حشد شعبی عراق برای اعیاد مذهبی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۹ش، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۴۰۱ش، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۱ش؛ «طرح امنیتی حشد شعبی برای مراسم سالروز شهادت امام علی(ع) در نجف اشرف»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «الحشد الشعبي يحبط مخططاً لاستهداف الأمن خلال زيارة الأربعين»، المیادین، تاریخ درج مطلب: ۸ سپتامبر ۲۰۲۲م، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ برای نمونه نگاه کنید به «بالانفو کرافک: هذا ما شارکت به الهندسة العسکریة للحشد فی المحافظات الجنوبیة لاحتواء أزمة السیول والفیضانات (نسخه بایگانیشده)»، سایت رسمی حشد شعبی.
- ↑ «الجبیر: بحثنا مع تیلرسون خطر إیران و أزمة قطر»، خبرگزاری العربیة، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اکتبر ۲۰۱۷م، تاریخ بازدید: ۶ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، در مجلة حمورابی، سال هفتم، شماره ۲۹، زمستان ۲۰۱۹م، ص۱۱۱.
- ↑ ناصر، «الحشد الشعبی فی المنظور الامیرکی»، ص۱۱۸ تا
- ↑ حطاب، «توظیف الحشد الشعبی فی المدرک السیاسی العراقی»، ص۱۱۱ و ۱۱۲.
- ↑ «هل تمنع السعودية مقاتلي الحشد الشعبي من أداء الحج؟»، خبرگزاری الحرة.
- ↑ «الأسد يبحث مع رئيس الحشد الشعبي القضايا الأمنية المشتركة»، المیادین، درج مطلب: ۳ مارس ۲۰۲۲ش، تاریخ بازدید: ۱۲ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «هادي العامري: الحشد الشعبي تلقى دعوة من الأسد للدخول إلى سوريا»، شبكة روداوو الإعلامية.
- ↑ «خامنئی لقادة الشیعی: لا تثقوا بالامیرکیین»، المرکز اللبنانی للابحاث و الاستشارات، تاریخ درج مطلب: ۱۲ دسامبر ۲۰۱۶م، تاریخ بازدید: ۱ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «السيد نصر الله: الحشد الشعبي الضمانة الحقيقية للعراق في مواجهة داعش والتكفيريين»، تودی نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آگوست ۲۰۲۱م، تاریخ بازدید: ۱۲ شهریور ۱۴۰۱ش.
- ↑ «۲۵ قتیلا و۵۱ جریحا بالهجوم الأمریکی علی مواقع لالحشد الشعبی العراقی»، خبرگزرای روسیا الیوم (RT Arabic)، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دسامبر ۲۰۱۹م، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۱ش؛ «تبدیل تاریخ از میلادی به شمسی»، سایت باحساب.
- ↑ «American Airstrikes Rally Iraqis Against U.S", The New York Times.
- ↑ «القصف الأمریکی: غارات أمریکیة فی العراق وسوریا»، خبرگزاری BBC عربی.
- ↑ «العراق یدین الهجوم الأمریکی علی مواقع للحشد الشعبی»، وکالة الأناضول، تاریخ درج مطلب: ۲۸ ژوئن ۲۰۲۱م، تاریخ بازدید: ۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
1405/06/21
به روز رسانی : 1405/06/07
تعداد بازدید: 0
