دانشنامه قرآن و حدیث (کتاب)

دانشنامه قرآن و حدیث

اطلاعات کتاب
نام‌های دیگر	موسوعة معارف الکتاب و السنة
نویسنده	محمد محمدی ری‌شهری
موضوع	موضوعات و مدخل‌های دینی
سبک	دائرةالمعارف
زبان	عربی - فارسی
به کوشش	مؤسسه دارالحدیث
تعداد جلد	۱۸ جلد
ترجمه به دیگر زبان‌ها	عربی
اطلاعات نشر
ناشر	دار الحدیث
محل نشر	قم
ترجمه فارسی
مترجم	حمیدرضا شیخی

دانشنامه قرآن و حدیث مجموعه‌ای ۱۸ جلدی، تألیف محمد محمدی ری‌شهری و جمعی از پژوهشگران مؤسسه دارالحدیث که دربردارنده موضوعات و مدخل‌های دینی با استفاده از آیات و روایات است. این دانش‌نامه به زبان عربی و فارسی بوده و به شیوه الفبایی-موضوعی تنظیم شده است. از دانشنامه قرآن و حدیث تا سال ۱۳۹۵، ۱۸ جلد منتشر شده و چاپ آن ادامه دارد.
«موسوعة معارف الکتاب و السنة» عنوان ترجمه‌شده دانشنامه قرآن و حدیث در ۱۰ جلد است.

نویسنده

دانشنامه قرآن و حدیث، زیر نظر محمد محمدی ری‌شهری، متولد ۱۳۲۵ در شهر ری نگاشته شده است. ری‌شهری پس از پایان تحصیلات ابتدایی، در سال ۱۳۳۹ش، وارد حوزه علمیه شهر ری شد و در سال ۱۳۴۰، برای ادامه تحصیل به قم رفت و تا زمان انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ به جز مدّت کوتاهی که به دلایل سیاسی به حوزه‌های علمیه مشهد و نجف مهاجرت کرد، به تحصیل و تدریس در حوزه علمیه قم اشتغال داشت.^[۱]

آغاز نگارش

نگارشِ «دانشنامه قرآن و حدیث» همزمان با تأسیس «دار الحدیث»، با هدف تکمیل میزان الحکمة و با همان ترتیب موضوعی-الفبایی (بر اساس ریشه عربی کلمات) آغاز شد. جلدهای نخستین آن که از ۱۳۸۴ منتشر شد، «دانشنامه میزان الحکمة» نام داشت؛ امّا به‌دلیل تفاوت‌های کمّی و کیفی این کتاب با میزان الحکمة، پس از پایان‌یافتن حرف «باء»، در آستانه انتشار ویرایش دوم، نام «دانشنامه قرآن و حدیث» برای آن انتخاب شد.^[۲]

مراسم رونمایی

آیین رونمایی از «دانشنامه قرآن و حدیث» به زبان عربی و فارسی و همچنین مجموعه «موسوعة معارف الکتاب و السنة» که ترجمه کامل آن به زبان عربی است، با حضور رئیس وقت مجلس شورای اسلامی در ۱۴ مهر سال ۱۳۹۰ در مؤسسه دارالحدیث در قم برگزار شد.^[۳]

مراحل تحقیق و تدوین

تدوین دانشنامه قرآن و حدیث بر اساس آیین‌نامه دانشکده علوم و معارف حدیث تنظیم شده و آغاز و انجام آن این‌گونه شکل می‌گیرد که پژوهشگر در مرحله ابتدایی، آیات و احادیث مربوط به یک مدخل را گردآوری می‌کند و دسته‌بندی آن چندین بار تنظیم می‌شود.^[۴]
سپس حاصل کار برای نقد و ارزیابی به دو کارشناس متخصص ارائه می‌گردد. در مرحله بعد، محمدی ری‌شهری وظیفه نگارش درآمدها و تحلیل‌های مورد نیاز را بر عهده دارد و آماده‌سازی و تدوین نهایی را نویسندگان و پژوهشگران دارالحدیث انجام می‌دهند.^[۵]

ساختار

مجموعه دانشنامه قرآن و حدیث، بر اساس شیوه الفبایی موضوعی به گزارش احادیث مرتبط با موضوعات پرداخته و در ابتدای هر مدخل، پس از معانی لغوی و اصطلاحی آن، به تبیین سرفصل‌های اصلی مدخل و تشریح آن می‌پردازد. از این مجموعه تا سال ۱۳۹۵، ۱۸ جلد انتشار یافته و مدخل‌های مطرح‌شده در این مجلدات به این ترتیب است:

ویژگی‌ها

به اعتقاد ری‌شهری در مقدمه کتاب، دانش‌نامه قرآن و حدیث امتیازاتی چون روش‌مندبودن، آوردن احادیث در کنار قرآن، جامعیت، اختصار، مستندبودن، موضوع‌بندی درختی، ارزیابی و جمع‌بندی، نمایه‌سازی و شناسنامه‌دار بودن را داراست.^[۹]

پانویس

منابع