سید ابوالحسن رفیعی قزوینی

سید ابوالحسن رفیعی قزوینی

علامه رفیعی قزوینی
نام کامل	سید ابوالحسن رفیعی قزوینی
لقب	آیت‌الله
تاریخ تولد	۱۲۶۸
زادگاه	قزوین
تاریخ وفات	۲۴ دی ۱۳۵۳
شهر وفات	تهران
محل دفن	حرم حضرت معصومه(س)
خویشاوندان سرشناس	سید محسن رفیعی قزوینی (فرزند)
استادان	عبدالکریم حائری میرزا هاشم اشکوری
شاگردان	امام خمینی حسن حسن‌زاده آملی

سید ابوالحسن رفیعی قزوینی (زادهٔ ۱۲۶۸ در قزوین - درگذشت ۱۴ دی ۱۳۵۳ در تهران) فیلسوف، مجتهد و از اساتید امام خمینی و علامه حسن‌زاده آملی بود. شرح دعای سحر، رساله معراج و رساله اسفار اربعه از جمله آثار ایشان است.

زندگی‌نامه

سید ابوالحسن رفیعی فرزند میرزا سید ابراهیم، معروف به سید خلیل^[۱] از سادات حسینی در سال۱۲۶۸ در قزوین به‌دنیا آمد. جد او میرزا رفیع قزوینی از مجتهدان و حکیمان روزگار خود بود. خاندان وی که به آل رفیعی معروف بودند از خانواده‌های اهل علم و از نودگان میرزا محمد زمان طالقانی قزوینی بودند. مادر وی، دختر سید علی قزوینی نویسنده حاشیه بر قوانین الاصول است.^[۲]

سید محسن رفیعی قزوینی از اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، فرزند ایشان است.^[۳]

زیست علمی

رفیعی قزوینی از کودکی به همت پدرش به آموزش علوم اسلامی مشغول شد و در مدت زمانی کوتاه ادبیات عرب را در مدرسه صالحیه قزوین فرا گرفت. او فقه و اصول را نزد ملاعلی طارمی آموخت و مدتی در درس خارج ملا علی اکبر ایزدی تکستانی یا سیادهنی شرکت کرد.^[۴]

رفیعی قزوین در سال ۱۲۹۴ برای آموختن علوم عقلی و نقلی به تهران سفر کرد و پس از چندی به قم رفت. در این شهر، کتاب‌های شفا و بخش نفس اسفار و شرح اشارات را نزد میرزاحسن کرمانشاهی، منظومه و شوارق را نزد فاضل طهرانی و شرح مفتاح الغیب را نزد میرزا هاشم اشکوری، شوارق و فصوص را نزد میرزا محمود رضوانی قمی آموخت. همچنین وی از درس‌ عالمانی چون میرزا ابراهیم زنجانی ریاضی، عبدالنبی نوری، سید محمد تنکابنی، محمدرضا علی رشتی و شیخ عبدالکریم حائری یزدی استفاده کرده است. وی پس از آموختن علوم نقلی و عقلی در سال ۱۲۹۸ به قزوین بازگشت.^[۵]

پس از یک سال، بار دیگر برای تدریس به تهران سفر کرد. در تهران در مدرسه عبدالله خان به تدریس کتاب‌های فقهی و اصولی از قبیل شرح لمعه، قوانین و نیز کتاب‌های فلسفی شرح منظومه سبزواری و اشارات بوعلی سینا پرداخت.^[۶]

در ۱۳۰۰ پس از تشکیل حوزه علمیه قم جهت تحصیل و تدریس به این شهر رفت. در آنجا ضمن حضور در مجلس درس فقه و اصول شیخ عبدالکریم حائری یزدی، کتاب‌هایی چون کفایة آخوند خراسانی، رسائل و مکاسب شیخ انصاری، تفسیر قرآن و به ویژه اسفار اربعه ملاصدرا و شرح منظومه سبزواری را تدریس کرد. گفته شده در این دوره نیز در مدت اقامت در تهران و قم از محضر اساتید دیگری همچون محمدبن معصوم‌علی هیدجی زنجانی، فاضل رازی، ابوالقاسم کبیر قمی، محمد رضا مسجد شاهی اصفهانی نیز استفاده کرده است. حدود سال ۱۳۰۸ از قم به زادگاه خود قزوین بازگشت و به مدت سی و چند سال، علاوه بر تدریس متون فقهی و فلسفی و دروس خارج به برپا کردن نماز جماعت در مسجد سلطانی قزوین و حل مشکلات مردم پرداخت. وی پس از مراجعت از قم در سال ۱۳۳۹ در تهران اقامت گزید و تا پایان عمر افزون بر اقامه نماز جماعت در مسجد جمعه (مسجد جامع در شبستان مشهور به رفیعی قزوینی در جنوب غربی مسجد) بازار نوروز خان تهران به تدریس اصول عقائد و خارج فقه و اصول و به طور خصوصی حکمت و عرفان نظری پرداخت. ^[۷]

اجازه اجتهاد و نقل روایت

سید ابوالحسن رفیعی قزوینی از عالمانی همچون شیخ عبدالکریم حائری، سید ابوالحسن اصفهانی و محمدرضا مسجد شاهی اجازه اجتهاد و نقل روایت داشت. ^[۸]

شاگردان

برخی ازمهم‌ترین شاگردان وی عبارتند از:

آثار وتالیفات

الف) حاشیه‌ها: وی بر بیشتر کتاب‌های مطرح و مهم فلسفی و عرفانی، حاشیه نگاشته است. برخی از این حواشی عبارتند از:

ب) رسایل و مقالات: وی علاوه بر نگارش حواشی و تعلیقاتی بر کتاب‌های مهم فلسفی و عرفانی، بیست و یک مقاله در موضوعات مختلف دارد که همه آنها با تلاش شاگردش غلامحسین رضانژاد منتشر شده است. این مقالات عبارتند از:

ج) آثار در زمینه فقه استدلالی: وی در کنار تحقیقات فلسفی و عرفانی، تحقیقاتی نیز در زمینه فقه استدلالی داشته است. برخی از این آثار عبارتند از:

د) تفسیر و آثار قرآنی:

• تفسیر شامل سوره‌هایی چون بقره، توحید، یاسین، جمعه، اعلی، حدید و زلزال.^[۹]
• تفسیر حروف مقطعه قرآن^[۱۰]

ه) آثار در زمینه ریاضیات و علم هیئت:

رحلت

رفیعی قزوینی در ۲۴ دی ۱۳۵۳در سن ۸۵سالگی در تهران درگذشت و در مسجد بالاسر حرم حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.

پانویس