نسیم مرعشی

نسیم مرعشی (زادۀ ۱۳۶۲ در اهواز) روزنامه‌نگار و نویسندۀ ایرانی است که با کتاب «پاییز فصل آخر سال است» شناخته می‎‌شود.

او دانش‌آموختۀ رشته مهندسی مکانیک از دانشگاه علم و صنعت است. حرفه‌ روزنامه‌نگاری را از سال ۱۳۸۶ در هفته‌نامه‌ همشهری جوان آغاز کرد و اولین داستان‌هایش را در آن روزنامه به چاپ رساند.

او پس از آن نویسندگی و داستان‌نویسی را به‌طور حرفه‌ای پیگیری کرده و نخستین داستان تحسین‌شدۀ خود با نام «رود» را در همشهری نوشت که در نخستین جشنواره‌ داستان تهران رتبه‌ نخست را کسب کرد.

مرعشی در سال ۱۳۹۳ داستان «پاییز فصل آخر سال است» را نوشت که این کتاب علاوه‌بر آنکه در میان مخاطبان و منتقدان ادبی مورد توجه قرار گرفت، جایزه ادبی جلال آل‌احمد در آن را نیز کسب کرد.

توجه به مسائل اجتماعی، دقت و مهارت در تصویرسازی‌ و فضاسازی و تکیه بر فرهنگ بومی در داستان‌ها از جمله ویژگی‌های قلم نسیم مرعشی در آثار داستانی‌اش بوده است. «هرس»، «درباره کشتن»، «آذرباد» از جمله دیگر آثار نسیم مرعشی است.

آغاز فعالیت حرفه‌ای

در سال ۱۳۸۶، نسیم مرعشی به همکاری با هفته‌نامه‌ همشهری جوان پرداخت و اولین فعالیت مطبوعاتی خود را به‌صورت رسمی آغاز کرد. او در سال ۱۳۸۹ اولین داستان خود را نوشت و پس از این بیش از پیش، به‌عنوان نویسنده برای مخاطبان خود شناخته شد.

نسیم مرعشی به‌عنوان نویسنده‌ای جوان، از زمان شروع فعالیت نویسندگی توانسته است تحسین‌ها و جوایز زیادی را به دست آورد. او اولین رمان بلند خود را با نام پاییز آخرین فصل سال است را سال ۱۳۹۳ در نشر چشمه به چاپ رساند. این کتاب توانست توجه مخاطبان را به خود جلب کند تا جایی که خیلی زود به چاپ بعدی رسید و یک سال بعد جایزه‌ جلال آل‌احمد را به دست آورد.

مرعشی در توضیح اقبال به رمانش علاوه‌بر تکنیک‌های نویسندگی، شانس را دخیل دانسته است. او می‌گوید آماده شدن کتاب پاییز آخرین فصل سال است، مقارن با رفع توقیف از نشر چشمه و توجه‌ها به این موضوع بود. در این وضعیت وقتی کتابش در آن انتشارات به چاپ رسید توانست بیشتر توجه جلب کند. این کتاب همچنین به‌عنوان یکی از آثار برگزیده‌ ادبیات فارسی برای انتشار در ایتالیا انتخاب و در این کشور منتشر شد. پس از این موفقیت‌ها بود که او نوشتن را به‌طور حرفه‌ای و در قالب رمان‌های بلند پیش گرفت.

دیدگاه منتقدان

برخی منتقدان کتاب‌های مرعشی را عامه‌پسند می‌دانند. نسیم مرعشی قلم روان دارد، به‌خوبی با رگ خواب مخاطبان خود آشناست و می‌داند درباره‌ چه موضوعی چطور بنویسد تا مخاطبش را درگیر نگه دارد، به‌ویژه که او یک دهه شصتی است و توانایی زیادی در شخصیت‌پردازی و پرداختن به جزئیات آن‌ها دارد.

او موضوع داستان‌هایش را از میان دغدغه‌های مردم انتخاب می‌کند. اغلب داستان‌های او از روایت خطی پیروی نمی‌کنند و در زمان‌های مختلف رخ می‌دهد؛ یعنی مدام از زمان حال به گذشته و بالعکس در رفت‌وآمد هستند و در عین حال، این رفت‌وبرگشت‌ها مخاطب را گمراه نمی‌کند.

این سبک برای بسیاری مخاطبان می‌تواند جذاب و کم‌دردسر باشد. در اغلب داستان‌های او جنگ و پیامدهای آن، حضور پررنگ دارد. موضوعی که طرفداران خاص خود را دارد. یکی دیگر از ویژگی‌‌های قلم مرعشی قدرت فضاسازی اوست که به‌خوبی می‌تواند داستان را در ذهن خواننده به تصویر بکشد و او را به جغرافیایی ببرد که داستان در آن رخ می‌دهد.

آثار

1. پاییز فصل آخر سال است: پاییز فصل آخر سال است پرفروش‌ترین کتاب نسیم مرعشی است و داستان زندگی سه دختر را روایت می‌کند که هر کدام با چالش‌ها و مسائل متفاوت خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند. یکی با مهاجرت درگیر است، یکی با هویت شغلی و اجتماعی و دیگری با روابط عاطفی. چنان‌که خود مرعشی عنوان کرده بن‌مایه‌ی این کتاب را وقایع سال ۸۸ شکل ‌داد. او درباره‌ی داستان گفته است: «کلاژی است از من، دوستانم و تخیل.» در هر کدام از این روایت‌ها می‌توانیم ترس‌ها، دلهره‌ها، تردیدها و کمال‌گرایی دختران دهه‌ی شصتی را ببینیم که دائماً در تلاش هستند چیزی جز آنچه دارند به دست آورند و رؤیاهای معلقشان آن‌ها را راضی نگه نمی‌دارد.
2. نخجیر: نخجیر یکی از داستان‌های کوتاه مرعشی است که توانست جایزه‌ی بیهقی را در ۱۳۹۲ دریافت کند. موضوع آن درباره‌ی کودکی است که بعد از اشغال شهر خرمشهر، در مدرسه‌ای جا مانده و سربازی عراقی او را پیدا می‌کند. این سرباز یک تک‌‌تیرانداز تازه‌کار عراقی است که به‌‌دلیل مهارتش در نقطه‌زنی به خرمشهر فرستاده شده است. داستان، درباره‌ی درگیری و رابطه‌ی این افسر با کودک و تلاش او برای بیرون بردن کودک از اردوگاه بدون جلب توجه است.
3. هرس: داستان کتاب هرس در بستر جنگ ایران و عراق روایت می‌شود. یکی از موضوعات مهم این کتاب، پرداختن به تأثیرات جنگ بر افراد گرفتار در آن است. کسانی که از جنگ جان سالم به دربردند؛ اما هرگز زندگی‌شان به قبل بازنگشت و همواره سایه‌ شوم آن را بر ذهن و روان خود احساس می‌کنند؛ زیرا کشته شدن و از دست دادن تنها یک بعد از جنگ است. مرعشی نوشتن هرس را واکنش خود به مسئله‌ی جنگ می‌داند و این موضوع که جنگ چگونه می‌تواند نسل‌ها را نابود کند. او این رمان را با الهام از جنگ ایران و عراق و جنگ سوریه و بحران پناه‌جویان در ۱۳۹۶ نوشت. شخصیت‌های داستان یک زوج خرمشهری هستند که در پی جنگ و مرگ اولین فرزندشان به زندگی عادی خود بازنگشته‌اند. پیرنگ داستان، مواجهه‌ی متفاوت این دو است با آنچه پشت سر گذاشته‌اند.
4. درباره کشتن: کتاب درباره کشتن، چند روايت کوتاه و مستند درباره‌ی موضوع کشتن است. مرعشی در این داستان، خواننده را به دل زندگی روزمره می‌برد؛ یعنی جایی که به‌واسطه‌ی همین روزمرگی و عادت، عمل کشتن در آن خشونت‌زدایی شده است و واژه‌ی مردن جای واژه‌ی کشتن نشسته است. او این عادت روزمره را به‌شکل جنايتی هولناک در روايات وارد می‌کند تا خواننده این بار از زاویه‌ای متفاوت به این عمل بنگرد. عملی چون جنگ گاوها يا سر بريدن احشام. او می‌گوید ما در احاطه‌ خبرهای کشتن هستیم: تصادف، قتل، اعدام، جنگ. این همه فرصت نمی‌دهد تا در درون آن‌ها تعمق کنیم و تنها از لابه‌لای این کشتن‌ها می‌گذریم. این کتاب دعوتی است برای ایستادن و دوباره دیدن این مفهوم.

سایر آثار مرعشی

فیلم‌نامه‌ بهمن را مرعشی به‌صورت مشترک با مرتضی فرشباف نوشت و داستان زنی به نام هما را روایت می‌کند. هما پرستار است و به‌د‌نبال قرار گرفتن در یک نوبت کاری ده‌شبه گرفتار بی‌خوابی می‌شود. این وضعیت او را گرفتار بحران در ارتباط با خانواده، فرزند و دوستانش می‌کند تا جایی که به مرز فروپاشی می‌رسد. این فیلم در ۱۳۹۳ اکران شد. مرعشی علاوه بر رمان‌های بزرگسال، کتاب‌های ویژه‌ی کودکان نیز نوشته است؛ ازجمله دو کتاب درسا و ماجرای عجیب کلاس دوم و درسا و کلاس سوم پیتزایی که در ۱۴۰۱ منتشر شدند. داستان این دو کتاب درباره‌ی دختربچه‌ای به نام درسا است که در داخل خانه و مدرسه مشکلاتی دارد در حالی که خود او هم به‌شدت حساس است و بنابراین دردسرهای زیادی را تحمل می‌کند.

آثار مرعشی در یک نگاه

بزرگسال

کودک و نوجوان

ویژگی‌ها

نگاه زنانه و روایت اتفاقات از دید زنان اگرچه در قصه‌های نسیم مرعشی به وضوح دیده می‌شود اما این نوع نگاه روایت متعادلی را به همراه دارد و به فمنیسم افراطی منجر نمی‌شود. زنان در قصه‌های مرعشی قربانی صرف نیستند و هر زنی مسئول انتخاب‌های خودش در زندگی است.

نسیم مرعشی قصه‌ها را تنها از نگاه زنان روایت نمی‌کند. برای مثال در رمان هرس ماجرای زندگی شخصیت‌های اصلی قصه هم از دید زن و هم از نگاه مرد روایت می‌شود. مرعشی حتی در مصاحبه‌ای به داستان چاپ نشده‌ای از خودش با عنوان زیرزمین اشاره کرده است که شخصیت اصلی داستان یک مرد به نام سهیل است. از این رو می‌توان نسیم مرعشی را نویسنده‌ای بی‌طرف و نوشته‌های او را بدون شعارزدگی دانست.

موضوع جنگ در تمام رمان‌های معروف او نمود دارد. مرعشی که خود فرزند جنگ است و زندگی در میانه جنگ را تجربه کرده است در داستان‌های خود همواره جنگ را مذموم می‌داند. مهاجرت مساله دیگری است که مورد توجه نسیم مرعشی قرار گرفته و در کتاب‌های او جایگاه ویژه‌ای دارد.

نسیم مرعشی بعد از رمان‌های موفق خود برای بزرگسالان در دو کتاب «درسا و ماجرای عجیب کلاس دوم» و «درسا و کلاس سوم پیتزایی» به سراغ کودکان می‌رود. زندگی در جهان کودکان را تا حد زیادی می‌توان به تجربه مادر شدن او مرتبط دانست. به گفته‌ مرعشی وقتی انسان بچه‌دار می‌شود مجبور است امید داشته باشد و از امید سخن بگوید.