همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
	بازنگری در قانون اساسی در سال ۱۳۶۸
تاریخ	۶ مرداد ۱۳۶۸

همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸) رویدادی ملی بود که پس از تدوین اصلاحات پیشنهادی در هیئت بازنگری قانون اساسی و تأیید آن در ۶ مرداد ۱۳۶۸ برگزار شد. در این همه‌پرسی حدود ۵۴٫۵ درصد از واجدان شرایط شرکت کردند و بیش از ۹۷ درصد رأی‌دهندگان با اصلاحات پیشنهادی موافقت کردند.

بازنگری قانون اساسی تغییرات متعددی را در ساختار سیاسی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران در پی داشت. از مهم‌ترین این موارد می‌توان به تبدیل عنوان «ولایت فقیه» به «ولایت مطلقه فقیه»، حذف شرط مرجعیت دینی برای رهبری، افزایش اختیارات رهبر جمهوری اسلامی ایران، حذف شورای رهبری، تقویت جایگاه شورای نگهبان، تأسیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و حذف سمت نخست‌وزیر اشاره کرد.

پس از تدوین نخستین قانون اساسی در سال ۱۳۵۸، آیت‌الله روح‌الله خمینی در واپسین ماه‌های حیات خود و طی نامه‌ای به سید علی خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت)، دستور تشکیل هیئتی به ریاست علی مشکینی را برای بازنگری قانون اساسی صادر کرد.

این هیئت در مدت چند ماه اصلاحات مورد نظر را تدوین نمود و پس از درگذشت بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، متن نهایی در ۶ مرداد ۱۳۶۸، هم‌زمان با پنجمین دورهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری ایران، به رأی عمومی گذاشته شد. نتیجهٔ همه‌پرسی با ۹۷٫۳۸ درصد رأی موافق (۱۶٬۰۲۵٬۴۵۹ رأی از مجموع ۱۶٬۴۵۶٬۷۷۱ رأی‌دهنده) به تصویب مردم ایران رسید.

زمینه و علت‌ها

همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی ایران در سال ۱۳۶۸

وجود برخی ابهامات و نارسایی‌ها و لزوم برخی تجدیدنظرها در قانون اساسی جمهوری اسلامی|قانون اساسی سبب شد تا در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۸، امام‌خمینی به درخواست نمایندگان مجلس و شورای عالی قضائی برای ارائه راهکاری به منظور تجدیدنظر در قانون اساسی‌، شورایی را مأمور بازنگری در قانون اساسی کند.^[۱]^{[یادداشت ۱]} شورای مذکور کار بازنگری را در ۷ اردیبهشت آغاز کرد و پس از درگذشت امام خمینی در خرداد ۱۳۶۸، به مأموریت خود ادامه داد و قانون اساسی تجدیدنظر و اصلاح شده‌، در مرداد ۱۳۶۸ در یک همه‌پرسی به تصویب ملت رسید.^[۲]^[۳]؛^[۴]

اعضای هیئت بازنگری

مستندی کوتاه درباره بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۸

نزدیک به ده سال پس از تصویب اولین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۵۸، سید روح‌الله خمینی در ۴ اردیبهشت ۱۳۶۸، چهل روز پیش از درگذشت اش در نامه‌ای خطاب به سید علی خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت) هیئتی متشکل از بیست فرد مذهبی و سیاسی و همچنین پنج نماینده به انتخاب مجلس شورای اسلامی را مأمور بازنگری و اصلاح قانون اساسی نمود که ریاست این گروه را علی مشکینی برعهده داشت.

سید روح‌الله خمینی در نامه خود به سید علی خامنه‌ای، ۲۰ نفر زیر را برای عضویت در هیئت بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد: