پروانه معصومی در ۱۱ اسفند ۱۳۲۳ در تهران زاده شد.[۱] او از دانشکده زبانهای خارجی دانشگاه ملی ایران فارغالتحصیل شد و برای مدتی به آلمان رفت.[۲]
معصومی در آلمان با مسعود معصومی که آن زمان دانشجوی عکاسی بود آشنا شد و با هم ازدواج کردند. آنها پس از تحصیلات معصومی به ایران بازگشتند و معصومی از اوایل دهه ۱۳۵۰ وارد فعالیت هنری شد.[۳]
معصومی در ۳۰ سال آخر زندگی خود در روستای دهستان طاهرگوراب از توابع صومعهسرا در گیلان زندگی میکرد و در نهایت ۶ آذر ۱۴۰۲ در سن ۷۸ سالگی دار فانی را وداع گفت.[۴]
حضور و ایراد سخنرانی پروانه معصومی در بیت رهبر انقلاب اسلامی (۱۳۸۹)پروانه معصومی
زیست هنری
او در ۱۳۵۱ بهعنوان زن نقش اول فیلم رگبار که نخستین فیلم بلند بهرام بیضایی بود، شناخته شد.
پروانه معصومی در گفتوگویی با خبرگزاری ایسنا ورود به آثار بهرام بیضایی را چنین شرح داد:
شوهر من عکاس تبلیغاتی بود، آقای بیضایی عکسی از من برای تبلیغ یک کالا دیده بودند که باعث شد توسط آقای احمدرضا احمدی برای بازی در نقش عاطفه (رگبار) به من پیشنهاد شود. من در یک خانواده مذهبی به دنیا آمدهام و دورهای وارد سینما شدم که این کار خیلی خوشایند نبود به همین جهت اصلا قصد بازیگری نداشتم. میدانستم بازیگر شدنم با مخالفتهای وحشتناک خانوادهام مواجه خواهد شد.[۵]
معصومی پس از انقلاب اسلامی ایران به فرانسه رفت. پس از بازگشت، نخستین بازی او حضور در فیلم راه دوم به کارگردانی حمید رخشانی بود. او در ادامه این دهه به بازیگر پرکاری تبدیل شد و علاوهبر همکاری با ناصر تقوایی در ناخدا خورشید، در فیلمهای چهرههای مهم نسلی از فیلمسازان که پس از انقلاب کار خود را آغاز کردند مقابل دوربین رفت.[۶]
در دیماه ۱۳۹۳ پنجمین جشنواره مردمی فیلم عمار برگزار شد که در شب اختتامیه این جشنواره از پروانه معصومی برای بازی در فیلم اشک مادر تقدیر شد. پروانه معصومی در این جشنواره عنوان کرد که این جایزه بیش از ۲ جایزه جشنواره فجر او را خوشحال کرده است.[۷]
گزیدهٔ آثار
سینما
سال
نام فیلم
کارگردان
توضیحات
۱۳۶۳
آشیانه مهر
جلال مقدم
۱۳۶۳
تاتوره
کیومرث پوراحمد
۱۳۶۳
راه دوم
حمید رخشانی
۱۳۶۳
گلهای داوودی
رسول صدرعاملی
۱۳۶۴
جستجو در شهر
حجتالله سیفی
۱۳۶۵
ترنج
مجتبی راعی
۱۳۶۵
چمدان
جلال مقدم
۱۳۶۵
ملاقات
خسرو معصومی
۱۳۶۵
ناخدا خورشید
ناصر تقوایی
۱۳۶۶
تحفهها
ابراهیم وحیدزاده
۱۳۶۶
جهیزیهای برای رباب
سیامک شایقی
۱۳۶۶
خارج از محدوده
رخشان بنیاعتماد
۱۳۶۶
شکوه زندگی
حسن محمدزاده
۱۳۶۶
شناسایی
محمدرضا اعلامی
۱۳۶۷
سالهای خاکستر
مهدی صباغزاده
۱۳۶۷
طوبی
خسرو ملکان
۱۳۶۸
تماس
خسرو ملکان
همچنین به عنوان طراح صحنه و لباس
۱۳۷۰
ناصرالدینشاه آکتور سینما
محسن مخملباف
۱۳۷۴
تنگنا
علی درخشی
۱۳۷۹
مسافر ری
داوود میرباقری
از مجموعهٔ تلویزیونی «مسافر ری»
۱۳۸۲
وعده دیدار
جمال شورجه
از مجموعه تلویزیونی «پرده عشق»
۱۳۸۴
سفر به هیدالو
مجتبی راعی
به دلیل انتشار فیلم نامناسب یکی از بازیگران این فیلم، زهرا امیرابراهیمی، اکران نشد.
۱۳۸۴
شاهزاده ایرانی
محمد نوریزاد
از مجموعه تلویزیونی چهل سرباز
تلویزیون
سال
عنوان
کارگردان
توضیحات
۱۳۶۳
کوچک جنگلی
بهروز افخمی
شبکه ۱
۱۳۷۰
امام علی
داوود میرباقری
شبکه ۱۲۲ قسمت
۱۳۷۴
سوختهدلان
بهروز طاهری
شبکه ۲
۱۳۷۷
همشاگردیها
مسعود شاه محمدیاحمد نجیبزاده
شبکه ۱
۱۳۷۸
ایستگاه
منوچهر عسگرینسب
شبکه ۲
۱۳۷۹
مسافر ری
داوود میرباقری
شبکه ۱نسخه سینمایی آن با همین نام در سینما اکران شد
۱۳۸۰
پلیس جوان
سیروس مقدم
شبکه ۳
۱۳۸۱
دریاییها
سیروس مقدم
شبکه ۵
۱۳۸۱
باران عشق
احمد امینیفریدون حسنپور
شبکه تهران
۱۳۸۱
پرده عشق
جمال شورجه
شبکه ۲نسخه سینمایی آن با نام «وعده دیدار» در سینما اکران شد
۱۳۸۲
چهل سرباز
محمد نوریزاد
شبکه ۲نسخهٔ سینمایی آن با نام «شاهزاده ایرانی» در سینما اکران شد
برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن برای بازی در فیلم «گلهای داوودی» از سومین جشنواره فیلم فجر
برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن برای بازی در فیلم «جهیزیه برای رباب» از ششمین جشنواره فیلم فجر
گفتاورد
تلویزیون بایست خود را بیشتر برای طبقات روستایی متعهد بداند. قشری که پس از کار روزانه به منزل میآیند و خود را در تلویزیون غرق میکنند و به شدت از آن تأثیر میپذیرند، مردمی که فقط با فیلمها و سریالهای وطنی ارتباط برقرار میکنند و تنها تفریحشان همین تلویزیون است. وگرنه تهرانیها که به اندازهی کافی مشغولیت و سرگرمی دارند. آیا ما برای تهران برنامه میسازیم یا کل ایران؟ تهران سرِ ایران است ولی دارد به کلّ ایران تبدیل میشود. آیا نمیشود موضوع قصهها و فیلمهای شما همین طبقات روستایی باشند؟ اینها که زندگیشان این همه معنا دارد. اما برخی نویسندگان و محققان هم که میآیند فقط یک شب در روستا میمانند و فردا برمیگردند و میگویند فهمیدیم چه قصهای بایست بنویسیم. این روستاییان نجیب قصههای زیادی دارند که جذاب و شنیدنی است.[۱۰]