میرزا محمدمهدی غروی اصفهانی خراسانی (زاده ۱۳۰۳ هـ.ق در اصفهان – درگذشته ۱۳۶۵ هـ.ق در مشهد) از عالمان برجسته شیعه و فقیهان و حکمای قرن چهاردهم هجری بود.
او تحصیلات مقدماتی خود را در اصفهان گذراند و سپس در نجف اشرف به تحصیل علوم دینی پرداخت. میرزا مهدی از شاگردان آیت‌الله العظمی سید اسماعیل صدر، میرزای نائینی و سید محمدکاظم یزدی بود و علاوه بر فقه و اصول، در سیر و سلوک و عرفان نیز به درجات عالی دست یافت.
او پس از بازگشت به ایران، در مشهد اقامت گزید و به تدریس خارج اصول، اصول عقاید، معارف و فلسفه پرداخت و شاگردان بسیاری تربیت کرد. میرزا مهدی اصفهانی مؤسس مکتب معرفتی خود در قرن چهاردهم قمری بود و تلاش کرد علوم دینی را از دیدگاه قرآن و اهل بیت(ع) عرضه کند. آثار او شامل تقریرات در اصول فقه، معارف قرآن، فلسفه، و اخلاق و عبادات است که برخی از آن‌ها پس از مرگ او منتشر شد.
میرزا مهدی اصفهانی به تقوا، زهد، اخلاق نیکو و توسل عمیق به اهل بیت(ع) مشهور بود و کرامات و تاثیرات تربیتی او در حوزه علمیّه مشهد همچنان ملموس است.
او در اواخر ذی‌الحجه ۱۳۶۵ هـ.ق درگذشت و در دارالضیافه حرم مطهر امام رضا(ع) دفن گردید.
ولادت و خانواده
میرزا مهدی اصفهانی در اوایل سال ۱۳۰۳ هـ.ق در اصفهان به دنیا آمد. پدرش، میرزا اسماعیل اصفهانی، از نیکان اصفهان بود.
تحصیل و مراحل علمی
او در ۹ سالگی پدر خود را از دست داد، اما تحصیلات خود را ادامه داد و مقدمات، ادبیات، فقه و اصول را در حوزه علمیه اصفهان فرا گرفت. در ۱۲ سالگی برای ادامه تحصیل به نجف اشرف رفت و به سفارش آیت‌الله حاج آقا رحیم ارباب، در محضر آیت‌الله العظمی سید اسماعیل صدر حضور یافت.
میرزا مهدی علاوه بر تحصیل علوم متعارف حوزه، مبانی سیر و سلوک را نیز فرا گرفت. او علم اصول را نزد میرزا نائینی و فقه را نزد سید محمدکاظم یزدی آموخت و از محضر استادانی مانند سید احمد کربلایی، شیخ محمد بهاری همدانی، سید علی قاضی و سید جمال‌الدین گلپایگانی بهره برد.
پس از تکمیل دروس حوزه، در درس خارج اصول میرزا نائینی شرکت کرد که نقد دیدگاه‌های اصولی و فقهی شیخ انصاری بود. این درس حدود پنج سال طول کشید و میرزا مهدی همزمان به سیر و سلوک و مراتب معرفتی مانند «معرفت نفس» و «خلع بدن» نیز می‌پرداخت.
گرایش به عرفان و معرفت
تحقیق در فلسفه، میرزا مهدی را به عرفان کشاند و او به بالاترین مراحل عرفان دست یافت. با این حال، نگران تطابق مفاهیم فلسفی و عرفانی با مبانی قرآنی و اسلامی بود و برای رفع اضطراب روحی به راه مسجد سهله روی آورد و با توسل به حضرت مهدی(عج) کام دلش حاصل شد.
او به این نتیجه رسید که علم حقیقی، «علم مصبوب» است که از ناحیه معصوم(ع) به انسان عنایت می‌شود و از همه علوم بشری مستقل و برتر است.
اقامت در مشهد و تدریس
میرزا مهدی اصفهانی در سال ۱۳۴۰ هـ.ق به ایران بازگشت و در مشهد اقامت گزید. او از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۶۵ هـ.ق به تدریس خارج اصول، معارف، تربیت شاگردان و نقد فلسفه و عرفان پرداخت. شاگردان او از بزرگان حوزه مشهد بودند که سال‌ها در درس آقا بزرگ حکیم، حاجی فاضل خراسانی و دیگر استادان فلسفه و عرفان شرکت کرده بودند.
میرزا نائینی اجازه اجتهاد خود را برای میرزا مهدی صادر کرد و مراتب علمی و تحقیقی او توسط سه مرجع تقلید شیعه، شامل آقا ضیاءالدین عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و حاج شیخ عبدالکریم یزدی تأیید شد.
درس‌ها
- اصول نائینی: نقد نظریات میرزا نائینی و تدریس خارج اصول.
- معارف: تدریس مبانی خالص قرآنی در اصول عقاید.
- اصول آل الرسول: دوره‌ای فشرده برای نخبگان حوزه مشهد که دو سال طول کشید.
شاگردان
از مهم‌ترین شاگردان او می‌توان به سید حسین حائری کرمانشاهی، سید صدرالدین صدر، شیخ مجتبی قزوینی خراسانی، میرزا علی اکبر نوقانی، شیخ حسین وحید خراسانی، شیخ محمّد کاظم مهدوی دامغانی، شیخ محمّد حسن بروجردی و دیگران اشاره کرد.
آثار
میرزا مهدی اصفهانی آثار فراوانی در فقه، اصول، معارف و فلسفه دارد، از جمله:
- معراج القرب
- وجه اعجاز قرآن
- معارف القرآن
- ابواب الهدى
- مصباح الهدى
- المواهب السنیة
- ابطال معارف یونان
- کتاب القضاء و القدر
- رسالة فی الکرّ
- معرفة العوالم
اخلاق و روحیات
او زاهد، مهربان و اهل تواضع بود، به سادات احترام می‌گذاشت و به شاگردانش اهمیت فراوان می‌داد. میرزا مهدی علاقه‌ای به دنیا نداشت و زندگی ساده‌ای داشت.
کرامات
- شفا دادن بیماران با توسل به اهل بیت(ع)
- مشاهده حضور امام زمان(عج) در حرم رضوی توسط شاگردانش
- توانایی «خلع بدن» و خروج روح از بدن
درگذشت
میرزا مهدی اصفهانی در اواخر ذی‌الحجه ۱۳۶۵ هـ.ق در مشهد درگذشت و در دارالضیافه حرم مطهر امام رضا(ع) به خاک سپرده شد.
