شیخ محمدتقی آملی (۱۳۰۴-۱۳۹۱ق) فقیه، مرجع تقلید، عارف و استاد اخلاق ایرانی بود. وی از خانواده‌ای فرهیخته در تهران زاده شد و تحصیلات حوزوی خود را ابتدا در تهران و سپس در نجف اشرف دنبال کرد.

آملی شاگرد برجسته اساتیدی چون آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی، آیت‌الله محمدحسین نایینی و میرزا حسن کرمانشاهی بود و خود به تربیت شاگردان برجسته‌ای مانند آیت‌الله جوادی‌آملی و علامه حسن‌زاده‌آملی پرداخت. او علاوه بر تدریس فقه، اصول و فلسفه، آثار متعدد تألیفی و تحقیقی از جمله شرح بر «عروة الوثقى»، حاشیه بر «مکاسب شیخ انصاری» و کتاب «الصلاة» دارد.

آملی در طول زندگی خویش، ضمن اهتمام به تهذیب نفس و سیر و سلوک عرفانی، در عرصه اجتماعی و سیاسی نیز فعال بود و با صدور اطلاعیه‌ها و حمایت از مردم مظلوم و امام خمینی، نقش مؤثری در روشنگری و دفاع از حقوق اسلامی ایفا کرد. ویژگی‌های اخلاقی او شامل تواضع، نظم، مساوات، پایبندی به نماز شب و توجه ویژه به امام زمان (عج) بود.

زندگی و تحصیلات

محمدتقی آملی در سال ۱۳۰۴ هـ.ق در تهران متولد شد. پدر او، ملا محمد آملی، از همراهان شیخ فضل‌الله نوری و از علمای دوران مشروطه بود و مادرش دختر ملا محمد سیبویه هزارجریبی بود. خانواده او از قبیله «جوان» و با سابقه‌ای طولانی در علم و مبارزه شناخته می‌شد.^[۱]

پدرش، ملا محمد آملی، به دلیل تهدید به دار، پنج سال به تبعید در منطقه کرات مازندران رفت و سپس در سال ۱۳۳۶ هـ.ق در قم درگذشت و در قبرستان ابن بابویه شهر ری دفن شد.^[۲]

آملی تحصیلات ابتدایی را در مکتبخانه آغاز کرد و در مدرسه خازن‌الملک تهران ادامه داد. او در سن ده سالگی بر متون سیوطی و جامی مسلط شد. سپس برای تکمیل علوم دینی و اخلاق به محضر استادانی چون سید علی‌آقا قاضی رفت و در مکتب عرفان و سلوک ایشان پذیرفته شد.^[۳]

زیست علمی

استادان

برخی از استادان برجسته او عبارت‌اند از:^[۴]

• آقا شیخ محمدهادی طالقانی در درس معانی و بخشی از شرح لمعه.
• سید علی‌آقا قاضی طباطبایی در اخلاق و عرفان.
• پدرش، ملا محمد آملی، در ریاضیات و علوم عقلی.
• میرزا حسن کرمانشاهی در اشارات، الهیات و فصوص الحکم.
• شیخ عبدالحسین هزارجریبی در ریاضیات و هیئت.
• شیخ رضا نوری مازندرانی در فرائد و رسائل.
• آیت‌الله محمدحسین نایینی در اصول و استصحاب.
• آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی در تقریرات درس.

اجتهاد

آملی اجازات روایی و اجتهادی خود را از مراجع برجسته دریافت کرد و به درجه اجتهاد رسید. وی اجازه روایت و اجتهاد را از اساتیدی چون آیت‌الله سید ابوالحسن اصفهانی و آیت‌الله محمدحسین نایینی دریافت کرد.^[۵]

شاگردان

از شاگردان برجسته او می‌توان به آیت‌الله جوادی آملی و علامه حسن‌زاده آملی اشاره کرد که هر دو در حوزه فقه، فلسفه و عرفان تأثیرگذار بودند.^[۶]

آثار

از آثار محمدتقی آملی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:^[۷]

• شرح بر «عروة الوثقی».
• حاشیه بر «مکاسب شیخ انصاری».
• کتاب «الصلاة»

فعالیت‌های اجتماعی و اخلاقی

آملی علاوه بر تدریس، در تربیت شاگردان اخلاقی و عرفانی نیز فعال بود. او بر اخلاق، عبادت و مراقبت از نفس تأکید داشت و شاگردان فراوانی را در این مسیر پرورش داد.^[۸]

پانویس