نهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۵ به همت بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزار شد.
منیژه آرمین دبیر علمی و مهدی قزلی دبیر اجرایی این دوره بودند و محمدرضا زائری، محمدرضا جوادی‌یگانه، احمد دهقان، ابراهیم زاهدی‌مطلق، محمدسرور مولایی، ابوتراب خسروی، مجید قیصری و محمدحسین جعفریان اعضای هیئت علمی را تشکیل می‌دادند.
در این دوره، برای نخستین‌بار بخش ویژه ادبیات خلاقه افغانستان به جایزه افزوده شد و دو اثر «خروسان باغ بابر» نوشته حسین فخری و «کابل جای آدم نیست» نوشته سیدعلی موسوی در این بخش برگزیده شدند.
در بخش رمان و داستان بلند، «لم‌یزرع» نوشته محمدرضا بایرامی برگزیده شد و در بخش داستان کوتاه، «روباه شنی» نوشته محمد کشاورز و «بازار خوبان» نوشته آرش صادق‌بیگی به‌صورت مشترک عنوان برگزیده را به دست آوردند. در بخش مستندنگاری اثری برگزیده نشد و «پیغام ماهی‌ها» نوشته گلعلی بابایی و «ر» نوشته مریم برادران شایسته تقدیر شناخته شدند. در بخش نقد ادبی نیز اثری برگزیده یا شایسته تقدیر اعلام نشد.
مراسم پایانی نهمین دوره چهارم دی ۱۳۹۵ در تالار وحدت تهران برگزار شد و در جریان آن، علاوه بر معرفی برگزیدگان، به هفت نویسنده گواهینامه درجه یک هنری اعطا شد.
برگزاری
نهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد در سال ۱۳۹۵ و زیر نظر بنیاد شعر و ادبیات داستانی ایرانیان برگزار شد. دبیر علمی دوره منیژه آرمین بود و مهدی قزلی، مدیرعامل بنیاد شعر و ادبیات داستانی، مسئولیت دبیری اجرایی را بر عهده داشت. هیئت علمی دوره از محمدرضا زائری، محمدرضا جوادی‌یگانه، احمد دهقان، ابراهیم زاهدی‌مطلق، محمدسرور مولایی، ابوتراب خسروی، مجید قیصری و محمدحسین جعفریان تشکیل شد. احکام اعضای هیئت علمی در اواخر شهریور همان سال صادر شد.
فرایند داوری در چهار بخش اصلی انجام گرفت. در بخش رمان و داستان بلند، «برکت» نوشته ابراهیم اکبری‌دیزگاه، «پرتقال خوبی» نوشته پروانه سراوانی، «چشم‌هایم آبی بود» نوشته محمدرضا کاتب، «لم‌یزرع» نوشته محمدرضا بایرامی و «برج قحطی» نوشته هادی حکیمیان به مرحله نامزدی رسیدند. داوری این بخش را حسین فتاحی، قاسمعلی فراست و یزدان سلحشور بر عهده داشتند.
در بخش داستان کوتاه نیز پنج اثر «بازار خوبان» نوشته آرش صادق‌بیگی، «راز خانه شکیب» نوشته ابراهیم مهدی‌زاده، «روباه شنی» نوشته محمد کشاورز، «زرد کادمیوم و داستان‌های دیگر» نوشته مرسده کسروی و «مردن به روایت مرداد» نوشته مرجان صادقی به‌عنوان نامزد معرفی شدند. راضیه تجار، غلامعباس عبدی و داود غفارزادگان داوری این بخش را انجام دادند.
برگزیدگان
در بخش رمان و داستان بلند، «لم‌یزرع» نوشته محمدرضا بایرامی از انتشارات کتاب نیستان به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد. این رمان با محوریت پیامدهای جنگ و زندگی مردم در فضای درگیری نوشته شده است و انتخاب آن در نهمین دوره جایزه جلال، مهم‌ترین عنوان بخش داستانی این دوره بود.
در بخش مجموعه داستان کوتاه، دو اثر «روباه شنی» نوشته محمد کشاورز از نشر چشمه و «بازار خوبان» نوشته آرش صادق‌بیگی از نشر نگاه به‌صورت مشترک برگزیده شدند. داوری این بخش بر عهده راضیه تجار، غلامعباس عبدی و داود غفارزادگان بود.
در بخش مستندنگاری، هیئت داوران اثری را شایسته عنوان برگزیده ندانست. با این حال، «پیغام ماهی‌ها» نوشته گلعلی بابایی از نشر ۲۷ و «ر» نوشته مریم برادران از نشر آرما شایسته تقدیر شناخته شدند. داوری این بخش را حبیبه جعفریان، حمید حسام و سیدمجید حسینی بر عهده داشتند.
در بخش نقد ادبی نیز هیئت داوران پس از بررسی آثار ارسالی و آثاری که با بررسی کارشناسان برای داوری انتخاب شده بودند، هیچ اثری را شایسته عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر ندانست. یعقوب آژند، بهمن نامورمطلق و مریم حسینی داوران این بخش بودند.
بخش ویژه ادبیات افغانستان
افزوده‌شدن بخش ویژه ادبیات خلاقه افغانستان یکی از تغییرات مهم نهمین دوره بود. این بخش با هدف توجه به گستره فرهنگی و زبانی فارسی خارج از مرزهای ایران طراحی شد. مهدی قزلی هنگام معرفی این بخش، از توجه جایزه به حوزه تمدنی زبان فارسی و ادبیات فارسی‌زبانان افغانستان سخن گفت.
در این بخش، «خروسان باغ بابر» نوشته حسین فخری و «کابل جای آدم نیست» نوشته سیدعلی موسوی در حوزه داستان کوتاه برگزیده شدند و هر یک جایزه ۱۰ سکه‌ای دریافت کردند. شهریار عباسی، مجید قیصری و ابراهیم زاهدی‌مطلق داوری این بخش را بر عهده داشتند.
افزوده‌شدن این بخش، دامنه موضوعی جایزه جلال را از آثار منتشرشده در فضای نشر ایران فراتر برد و ادبیات داستانی افغانستان را نیز در چارچوب زبان فارسی وارد رقابت کرد. این تغییر، در اسناد و گزارش‌های مربوط به دوره نهم، به‌عنوان بخشی از توجه برگزارکنندگان به پیوندهای ادبی و فرهنگی میان فارسی‌زبانان مطرح شده است.
اختتامیه و برنامه‌های جنبی
مراسم اختتامیه نهمین دوره جایزه جلال آل‌احمد چهارم دی ۱۳۹۵ در تالار وحدت تهران و با حضور سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، برگزار شد. در این مراسم برگزیدگان بخش‌های مختلف معرفی شدند و منیژه آرمین نیز گزارشی از روند انتخاب داوران و بررسی آثار ارائه کرد.
در کنار اهدای جوایز، هفت نویسنده نیز گواهینامه درجه یک هنری دریافت کردند. مجید قیصری، هدایت‌الله بهبودی، داود غفارزادگان، میثاق امیرفجر، رضا امیرخانی، ابوتراب خسروی و محمدرضا کاتب دریافت‌کنندگان این گواهینامه‌ها بودند.
